ستۋدەنت كەزىم. جازعى دەمالىس. ناۋرىزبيكە اپام كەلدى. ءبارىمىز قۋانىپ قالدىق. اپام ءشاي ۇستىندە اكە-شەشەمە ساپارىنىڭ ءمانىسىن ايتتى. ۇلىنا قىز قاراي كەلىپتى. «ءوزىمنىڭ سىڭلىلەرىمنىڭ ءبىرىن السام با دەپ وتىرمىن...» — دەدى كۇلىپ، — كىمنىڭ ۇيىندە قىز بار؟». اپام — وتە بەدەلدى ادام. ءجون-جوسىقتىڭ ءبارىن بىلەدى. ءبىر نارسە ۇناماي قالسا، ايقاي سالاتىنى تاعى بار. سودان با، تۇسكەن جۇرتىنداعى كەلىن-كەپشىكتىڭ ءبارى ودان ىعىپ تۇرادى. توي-تومالاق جاساردا مىندەتتى تۇردە الدىنان وتەدى. قۇدالىقتا ەڭ جاقسى كادە اپامنىڭ الدىنا قويىلادى. «وزگەلەرگە پروستوي ماتا بەرىپ جاتقاندا، ماعان قىمبات جاعالى كيىم سالىپتى. مەن وندايعا اسا ءمان بەرمەيمىن عوي. جارايدى، كوڭىلدەرى شىعار...» — دەگەن كەزدە كەلىندەرى كوزدەرىندەگى كۇلكىنى «قايدا تىعارلارىن» بىلمەي جانتالاسادى. سەبەبى ءدال سول جاعالى كيىم باسقاعا كەتسە، قانداي ايقاي بولاتىنىن بىلەدى عوي...

ءبىر قىزىعى، اپام كەلىندەرىن ءوزى تاڭدايدى. بۇل ءۇيدىڭ ۇلدارى دا كوپ قارسىلاسپاي شەشەلەرىنىڭ دەگەنىنە كونە كەتەدى. «بىرەۋگە عاشىق ەدىم...»، «اناۋ ەدى، مىناۋ ەدى...» دەگەن اڭگىمە بولمايدى. اسسا، ەكى كۇن اراق ىشەدى دە، ءۇشىنشى كۇنى ۇيلەنەتىن بولىپ شىعا كەلەدى. تۇسكەن كەلىن دە ايتقانعا ءجۇرىپ، ايداعانعا كونەدى. ءبىراز جىلدان سوڭ ءدال اپام سياقتى بيلىك ايتىپ، بەرەكەلى بايبىشەگە اينالىپ شىعا كەلەدى. ءوز جۇرتىندا وسىلاي تۇكىرىگى جەرگە تۇسپەي تۇرعان اپامنىڭ توركىندەگى «اپتاريتەتى» وبكومنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسىنىڭ بەدەلىنەن ءبىر دە كەم ەمەس-تىن. جۇرتتىڭ ءبارى جاپاتارماعاي كۇتەدى. بارعان ۇيدەگى كەلىننىڭ ءشاي قۇيۋى، قاس-قاباعى ءبارى-بارى سىنعا تۇسەدى. بىردەڭە ۇناماي قالسا، كىلت ەتە قالادى. سوندىقتان، جۇرتتىڭ ءبارى اياعىنىڭ ۇشىمەن جۇرەدى. اپام ماقتاسا — بەدەل، ال وعان ۇناماعان ايەلدىڭ كۇنىن قۇداي ەشكىمنىڭ باسىنا بەرمەسىن. كەمى بايىنان ءبىر تاياق جەپ قۇتىلادى... ...ءالقيسسا، سول اپام كەلىپ وتىر. ءوزارا اقىلداسقاننان كەيىن كەۋلىمجاي اعامنىڭ ۇيىنە باراتىن بوپ كەلىسىلدى. اعامنىڭ بويجەتىپ وتىرعان بىرنەشە قىزى بار-تىن... بىرنەشە ساعاتتان سوڭ اپام قايتىپ كەلدى. قاتتى اشۋلى. بۇرقىلداپ ءجۇر. «ءوي، كورگەنسىز. ءوي، ادىرەم قالعىر. المايمىن قىزىن... كۇلگەنى نەسى-اي، ءا؟! ءبىر جەرىم اشىق تۇر ما ەكەن مەنىڭ...». ىلە-شالا وكپەلەرىن قولىنا الىپ، كەۋلىمجاي اعام مەن بازار جەڭەشەم جەتتى. اقتالىپ، بىردەڭە ايتىپ جاتىر. اپام تىڭدايتىن ەمەس... ...ماسەلە بىلاي بولىپتى. اكەم مەن اپام بارعاندا ءۇي يەلەرى قاتتى قۋانىپتى. ءبىر قوزى سويىپ، قازاندى «اتتاندىرعان». قىزى بار ءۇي قوناقتىڭ نەگە كەلگەنىن شامالايدى عوي... جەڭەشەم داستارحاندى جايناتىپ تاستاپ، ءشايىن ادەمىلەپ بەرگەن. ارينە، قىزدار دا كىرىپ-شىعىپ، شەشەسىنە كومەكتەسىپ جۇرەدى. ءبىر كەزدە دارەت الماق بوپ سىرتقا شىققان اپام «اداسىپ»، قىزداردىڭ بولمەسىنە كىرىپ كەتەدى عوي. حال-جاعداي سۇراسىپتى. اپام بولمەدەن شىعا بەرگەندە قىزدار دۋ كۇلەدى. اپاما ەمەس، بىرى-بىرىنە «ساعان كەلدى، ساعان كەلدى» دەگەندەرى عوي. سونى ەستىپ قالعان اپام شالقاسىنان تۇسەدى. «مىنا الباستىلاردىڭ كۇلگەنى نەسى- ءاي، ا؟ المايمىن قىزىڭدى...». قۇددى بىرەۋ قىزىمدى الشى دەپ جالىنىپ تۇرعان سياقتى. ەڭ بولماسا، قۇدالىق تۋرالى اڭگىمە دە باستالماعان عوي... «اپووۋ، ءبىر اشۋىڭدى بەر، ەندى. قايتەيىن، بۇل قانشىقتار سولاي عوي...» — دەيدى بازار جەڭەشەم قيپاقتاپ. اپام كونەر ەمەس: «المايمىن قىزىڭدى...». كەۋلىمجاي اعام كوپ سويلەمەيتىن ءبىرتوعا كىسى ەدى، جارىقتىق. ءبىر-اق كەستى: «اپا، قىزىمدى ال دەمەيمىن، ءبىراق داستارحانىمدى اتتاما. قوناقاسىڭدى جەپ كەت...». ...ودان بەرى دە قانشاما جىلدار ءوتتى. جيەن دە ۇيلەندى، قارىنداستارىمىز دا قۇتتى ورنىن تاپتى. تەك الگى اڭگىمە عانا قالدى. «سوندا تىم قاتتى كەتىپپىن، ءاي. شىركىن، ەكەۋى دە كەڭ ەدى عوي. قىز دەپ ەركەلەتكەنى دە، ايتپەسە، مەن كىمنىڭ شىكىراسى ەدىم...» — دەپ كۇلەدى اپام وسى كۇنى. ...بەۋ، قازاقتىڭ اۋىلى، توركىندەپ كەلگەن قىزدى حان قىزىنداي كۇتىپ، بار ەركەلىگىن كوتەرەتىن عاجاپ ءداستۇرىڭ بار ەدى عوي سەنىڭ. «قىز عوي، قىز بولعاسىن ايتادى دا...» — دەيتىن شەشەم اپالارىم كەيدە «شاڭداتىپ» كەتكەننەن كەيىن كوز جاسىن ءبىر سىعىپ العان سوڭ كۇرت جادىراپ. رۋلاس قارىنداس تۇگىلى كەيدە ءوز قىزىڭنىڭ ەركەلىگىن كوتەرە الماي شىرت ەتە قالاتىن ءبىزدىڭ ءتۇرىمىز مىناۋ...

باۋىرجان باباجان ۇلى

(فەيسبۋكتەگى پاراقشاسىنان)