ەسىم حان 1645 جىلى دۇنيە سالعان سوڭ (1628 جىلى دۇنيە سالدى دەگەن دە دەرەك بار)، قازاق حاندىعىنىڭ تاعىنا جاڭگىر حان (1645-1652) وتىردى. حالىق ونى ەل ءۇشىن ەڭىرەپ تۋعان ەرلىگىنە بولا «سالقام جاڭگىر» دەپ اتاعان. تاققا وتىرماي تۇرىپ-اق ونىڭ عاجايىپ ەرلىگى جالپاق قازاق اراسى بىلاي تۇرسىن، كورشى ەلدەرگە اڭىز بولىپ تاراعان.
بۇل ورايدا، جاڭگىر حاننىڭ 1644 جىلى 600 جانكەشتى ساربازدارىمەن جوڭعاردىڭ 50 مىڭ اسكەرىنە قارسى تۇرىپ، جەڭىسكە جەتۋى جالپى سوعىس تاريحىندا سيرەك كەزدەسەتىن وقيعا ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. جەر جاعدايىن ۇرىمتال پايدالانىپ، ءۇيسىن الاتاۋىنىڭ بەل كەزەڭىنە ۇرىمتال بەكىنگەن جاڭگىردىڭ ساناۋلى-اق ساربازى جوڭعاردىڭ 50 مىڭ اسكەرىنە قاسقايىپ قارسى تۇرادى. از قولدى تاپتاپ وتپەك بولىپ، قيىن قياعا ۇمتىلعان دۇشپان اسكەرى 10 مىڭداي ادامىن شىعىندايدى. وسى كەزدە، جورىققا اتتاناردا، جاۋشى ارقىلى حابار سالعان جاڭگىردىڭ سالەمىنە قۇلاق اسىپ، ىلە اتقا قونعان الشىن ءجالاڭتوس باتىر 20 مىڭ اسكەرىمەن جوڭعار جاۋىنگەرلەرىنىڭ تۋ سىرتىنان تيەدى. بۇل سوعىستا كۇيرەي جەڭىلگەن جوڭعارلار كوپكە دەيىن ۇلكەن قايرات كورسەتە المادى.
قازاق پەن جوڭعار اراسىنداعى جاعدايدى قاپىسىز باقىلاپ وتىرعان رەسەي پاتشالىعى كوشپەلى ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى وشپەندىلىك وتىن وسى كەزدە ۇرلەي ءتۇسىپ، جوڭعارلارعا ءسىبىر ارقىلى وتتى قارۋ ساتا باستايدى. وتتى قارۋمەن جاراقتانعان جوڭعارلار 1652 جىلى قازاقتاردى ويسىراتا جەڭەدى. وسى سوعىستا جاڭگىر حان قازا تاپتى.
(اقسەلەۋ سەيدىمبەكتەن)
