بۇگىن الماتىدا قالا كۇنىنە وراي ءىىى حالىقارالىق «Mural Fest» فەستيۆالى شىمىلدىعىن اشادى. الەمنىڭ ون شاقتى ەلىنەن كەلگەن كىل مىقتى سۋرەتشىلەر مەگاپوليس­تەگى  ءبىرقاتار كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ قاسبەتىنە سۋرەت سالۋدان ءوزارا ب ا ق سىناسادى. بۇل بايقاۋ الماتىدا وسىمەن ءۇشىنشى رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىر. بيىلعى فەستيۆالگە وڭتۇستىك شىعىس ازيانىڭ اتاقتى سۋرەتشىسى Kenjءى Chaءى قاتىسادى. ول 87،1 مەترگە جەتەتىن ەڭ بيىك سۋرەتتىڭ اۆتورى اتانىپ،  مالايزيا ەلىنىڭ ۇلتتىق رەكوردىن ورناتقان ەكەن. سۋرەتشى اۋەزوۆ اۋدانىنداعى «مامىر- 3» ىقشاماۋدانىندا ورنالاسقان 9 قاباتتى ۇيگە سۋرەت سالىپ، ءوز قولتانباسىن قالدىرماقشى.

– بۇل وتە قىزىقتى فەستيۆال بولماق. ءوز باسىم مۇمكىندىكتەرىمدى وسى فەستيۆالدە بارىنشا كورسەتكىم كەلەدى. الماتى – ۇلكەن ءارى وتە ادەمى مەگاپوليس ەكەن. جۇمىستارىم ارقىلى الما شاhارىن تاعى ءبىر كورىكتى عيمارات تارتۋ ەتسەم دەيمىن، – دەيدى Kenjءى Chaءى.

بۇدان وزگە، ۋكراينا ەلىنىڭ سۋرەتشىسى اندرەي كراۆچەنكو بوستاندىق اۋدانى تيميريازيەۆ پەن جاروكوۆ كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىندا عيماراتتىڭ قاسبەتتەرىن سۋرەتتەرىمەن بەزەندىرەدى. رەسەيلىك «ZukClub» توبىنىڭ، سونداي-اق تۇركيا، ۇلىبريتانيا ەلىنەن كەلگەن سۋرەتشىلەردىڭ جۇمىستارى دا وسى بايقاۋدا كورىنىس تابادى.

سونىمەن قاتار، قالا كوشەلەرىندە قوعام قايراتكەرى، لينگۆيست، ادەبيەتتانۋشى، تۇركولوگ، اۋدارماشى ا.بايتۇرسىنوۆتىڭ، قازاقتىڭ ۇلى اقىنى، قازاق جازبا ادەبيەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى اباي قۇنانبايەۆتىڭ پورترەتتەرى دە پايدا بولماق.

جالپى، فەستيۆال اياسىندا الماتىنىڭ ءار اۋدانىنداعى 10 ءۇيدىڭ قابىرعالارىنا سۋرەتتەر سالىنادى. سوڭعى ەكى جىلدىڭ ىشىندە الماتىدا 17 ءۇي وسىلاي ارلەنگەن ەكەن.

ءبىر كەزدەرى مەگاپوليستەگى ۇيلەردىڭ، عيماراتتاردىڭ قابىرعالارىندا قاپتاپ كەتكەن سيقىسىز سۋرەتتەردى، بوياۋمەن جاعىل­عان تۇسىنىكسىز سوزدەردى بۇزاقىلىققا جاتقىزعان ەدىك. مۇنى قازىرگى جاستاردىڭ ادەپسىزدىگى، دەلىق ۇلى دەرت دەپ ايتقاندار دا بولدى. ال ءقازىر بۇل جابايىلىقتىڭ كورىنىسى ەمەس، كەرىسىنشە، بەينەلەۋ ونەرىنىڭ زاماناۋي ۇلگىسى رەتىندە قابىلدانۋدا. ارينە،  كوپقا­باتتى تۇرعىن ءۇي قابىرعالارىنداعى قارىن اشتىرار سۋرەتتەر، قيالي كورىنىستەر، ۇيات بوياۋلار ءالى دە بار. ءتارتىپ بۇزعاندار زاڭمەن قۋدالانباسا، ولار بولاتىن دا شىعار. ستريت-ارت باعىتى ەلىمىزدە كەڭ ەتەك جايماسا دا، الماتىدا وسى ونەردى ەرمەك رەتىندە عانا ەمەس، كاسىبي دەڭگەيدە الىپ جۇرگەن ەكى جىگىت بار. ولار – ەرجان تانايەۆ پەن اققالي زاكىروۆ. كوپشىلىككە «Tءىgrohaud Crew» دەگەن اتپەن تانىس بۇل توپ 2007 جىلى قۇرىلىپتى. 

ەلىمىزگە ستريت-ارت ونەرىن اكەلىپ، دامىتىپ جۇرگەن ەرجان تانايەۆ پەن اققالي زاكىروۆ  الماتىداعى ورال تاڭسىقبايەۆ ساندىك-قولدانبالى ونەر كوللەدجىن، كەيىننەن ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىن ءتامامداعان. سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەلەرى.

جىگىتتەردىڭ ستريت-ارت ونەرىمەن «تانىس­تىعى» 2007 جىلى الماتىدا وتكەن «Snءىckers Urbanيا» فەستيۆالىندە بولادى. كوشە ونەرىنىڭ بار باعىتىن بىرىكتىرگەن شارادا گراففيتي بويىنشا بايقاۋ بولادى. سونداعى گراففيتيشىلەردىڭ جۇمىسى جىگىتتەردى شابىتتاندىرادى. كەيىننەن اتالعان فەستيۆالگە وزدەرى دە قاتىسىپ، جەڭىمپازدار قاتارىنان ورىن الادى. ءبىراز جىلدان كەيىن جاس سۋرەتشىلەر مۋرال، ياعني قابىرعاعا ۇلكەن كولەمدە سۋرەت سالۋ ونەرىمەن شۇعىلدانا باستايدى.

–  «مۋرال» ءسوزى اعىلشىن تىلىنەن اۋدار­عاندا – «قابىرعاداعى سۋرەت» دەگەن ماعى­نانى بىلدىرەدى. مۋرال-ارت سۋرەتتەرى كەز-كەلگەن جەرگە بوياۋ جاعىپ كەتۋ، سيقىسىز سۋرەتتەر سالۋ ەمەس. بۇل ونەر گراففيتيگە ۇقساس كەلگەنىمەن، مۋرال بيىك عيمارات­تاردىڭ قابىرعالارىنا ارنايى رۇقساتپەن سۋرەت سالۋدى كوزدەيدى. بۇل ونەردى دۇرىس پايدالانسا، ونىمەن ءۇيدىڭ سىرتىن دا، ءىشىن دە كورىكتەندىرىپ جىبەرۋگە بولادى، – دەيدى ەرجان تانايەۆ.

سۋرەتشىلەردىڭ ەڭ العاشقى مۋرال باعى­تىنداعى جۇمىستارى تالدىقورعان قالا­سىندا پايدا بولىپتى.  ولار: «قازاق حان­دى­عىنىڭ 550 جىلدىعىنا» ارنالعان مۋرال،  عارىشكەر ايدىن ايىمبەتوۆ پەن بوكسشى گەنناديي گولوۆكيننىڭ پورت­رەتتەرى.

ەرجاننىڭ ايتۋىنشا، ستريت-ارت كوشە­دەگى سۋرەت بولعانىمەن، بۇل قاراپايىم ادامدى ونەرگە ءبىرتابان  جاقىنداۋىنا ۇلەس قوسادى ەكەن. سونىمەن قاتار، تۇرعىن ءۇي قابىرعاسىنا سالىنعان ادەمى سۋرەتتەردىڭ ادام ومىرىنە وزگەرىس اكەلىپ،  ادامنىڭ كوڭىلىن جايلاندىراتىنىنا سەنىمدى.

«كەنەپكە سالىنعان سۋرەت مۋزەيدە، جەكە ادامنىڭ ۇيىندە تۇرادى. ادامدار مۋزەيگە ارنايى بارىپ ونى تاماشالاماسا، ول سول كۇيى تۇرادى. ال دالادا، ءۇيدىڭ قابىرعاسىنا سالىنعان سۋرەتتى وتكەن-كەتكەننىڭ ءبارى كورەدى، – دەيدى سۋرەتشى.

– ونەردىڭ بۇل ءتۇرىن ونشا قابىلداماي، تۇسىنگىسى كەلمەيتىن، ءتىپتى، ەرىككەننىڭ ەرمەگى دەپ سانايتىندار بار. مەن ءۇشىن قابىرعاعا سۋرەت سالۋ ونەرى – حوببي، ءارى كاسىپ. مەنىڭ دوسىم دا، وتباسىم دا، ساياحاتىم دا، قى­زىعۋ­شىلىعىم دا وسى، – دەپ جالعاستىردى ءسوزىن ءبىزدىڭ كەيىپكەر.

بۇل سۋرەتشىلەرمەن جۇمىس ىستەگىسى كەلەتىن ادامدار كوپ ەكەن. ولار ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن ايماقتارىنا تاپسىرىسپەن بارىپ سۋرەت سالادى. جىگىتتەردىڭ جۇمىستارىن اقتاۋ، اقتوبە، استانا، قوستاناي قالا­لارىندا كورۋگە بولادى.

ال الماتىدا «Tءىgrohaud Crew» توبىنىڭ ءۇش جۇمىسى بار. ءبىرى – «مامىر» ىقشاماۋدانىنداعى «سپۋتنيك» ويىن-ساۋىق ورتالىعىنىڭ ماڭىنداعى ۇيدە. ەكىنشىسى، «قۇلاگەر» ىقشاماۋدانىندا  جانە نازاربايەۆ پەن قابانباي باتىر كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىندا تۇر.

ايتۋلارىنشا، سۋرەتشىلەر الەۋمەتتىك تاقىرىپتاعى سۋرەتتەردى سالمايدى.

– كاسىبي سۋرەتشى بولعاننان شىعار، كەز-كەلگەن تۋىندىدان اۋەلى ىزدەيتىنىمىز كوركەمدىك، ادەمىلىك. جۇمىستارىمىزدا ءتۇس پەن فورما ۇيلەسىم تاپسا ەكەن دەيمىز. الەۋ­مەتتىك تاقىرىپتا جاسايتىن سۋرەت­شىلەر ۆيزۋالدى ادەمىلىكتى ىزدەمەيدى، ولاردىڭ باستى ماقساتى – قازىرگى قوعامدا بولىپ جاتقان وزگەرىستەرگە ادامداردىڭ يا بيلىكتىڭ نازارىن اۋدارۋ، – دەيدى ە.تانايەۆ.

بۇل جۇمىستا كەدەرگىلەر دە جوق ەمەس كورىنەدى.

– ستريت-ارت تا كەز-كەلگەن ونەر ءتۇرى سياقتى مىنەزدى تالاپ ەتەدى. وعان قوسا، كوشەدە سۋرەت سالعاننان كەيىن كوپتەگەن كەدەرگىلەر بولادى. اۋا-رايى دا كۇندە قولايلى بولا بەرمەيدى. بىردە سۋىق، بىردە ىستىق. ول جۇمىستىڭ استىنا كۇن ىستىق بولىپ، جۇمىسىمدى اياقتاي المايم دەي المايسىڭ. سەنىڭ قانداي جاعدايدا جۇمىس جاساعانىڭ ەشكىمدى قىزىقتىرمايدى. ءبارى تەك ناتيجەنى كورگىسى كەلەدى. سوندىقتان باستاعان ءىسىڭدى سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋ ماڭىزدى.

شەبەرحانادا جۇمىس جاساپ ۇيرەنگەن ادام دالادا ءوزىن باسقاشا سەزىنۋى مۇمكىن. ادامداردىڭ كوزقاراسىنان، سوزىنەن ۇيالاتىن بولسا، ول سۋرەت سالا المايدى. ونىڭ ۇستىنە بيىككە كوتەرىلۋىڭ كەرەك. بيىكتىكتەن قورقىپ، قولىڭ دىرىلدەيتىن بولسا، تاعى ەشتەڭە شىقپايدى. سول سەبەپتى، بارلىق قورقىنىشتى ۇمىتىپ، كەز-كەلگەن جاعدايعا ۇيرەنۋ قاجەت. ال ەڭ باستىسى، ءوز ءىسىڭدى جاقسى كورۋىڭ كەرەك. تەك سول ارقىلى جاقسى تۋىندى جاساۋعا بولادى، – دەيدى ءبىزدىڭ كەيىپكەرلەر.

سۋرەتشىلەردىڭ ايتۋلارىنشا، الماتى­نىڭ بۇگىنگى كەلبەتى بۇرىنعىدان دا قۇلپىرا تۇسكەنىمەن، ءار اۋدانداردا ءالى دە بولسا سۇرەڭسىز، قابىرعالارى قاڭىراعان عيما­راتتار بار.

– ماسەلەن، سول شاڭى شىققان قابىرعا­لارعا قازاقتىڭ باتىرلارى مەن اقىندارى­نىڭ، بيلەرىنىڭ سۋرەتتەرىن سالىپ، جاڭار­تۋعا بولادى. ءتىپتى، قاراۋعا دا تۇرمايتىن ءبىرقاتار ۇيلەردىڭ قابىرعالارى اپ-ساتتە قاجەتتىلىككە اينالىپ، جان-دۇنيەمىزگە جىلۋ سىيلاي كەتەدى، – دەيدى ا.زاكىروۆ.

ەڭ باستىسى، سۋرەتشىلەردىڭ ايتۋلارىن­شا، بۇل ونەردى ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا ءتيىمدى پايدالانۋدى ۇيرەنۋىمىز كەرەك ەكەن.

راسىمەن، سۋرەتشىلەردىڭ جۇمىستارى كونە باسپانالاردى تۇبەگەيلى وزگەرتكەنى سونشالىقتى، ءۇي سىرتىنا سالىنعان سۋرەت­تەردى كورگەندە، مۇلدە باسقا قالاعا كەل­گەندەي اسەردە قالاسىز. سوندىقتان قالا­نىڭ، كوشەنىڭ كوركىنە، ساۋلەتتىك كەلبەتىنە كورىك قوساتىن وسىنداي جاقسى باستامالار كەرەك-اق.