قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدەگى حيرۋرگيا سالاسى، ونىڭ ىشىندە پلاستيكالىق حيرۋرگيا جاقسى دامىپ كەلەدى. ماماندارىمىز كەز كەلگەن شەتەلدىك حيرۋرگپەن تەڭ دەڭگەيدە دەپ اۋىز تولتىرىپ ايتا الامىز. شەتەلگە قاراعاندا تەحنيكالىق جابدىقتاۋ جاعىنان ءسال ارتتامىز. دەگەنمەن جىل سايىن قۇرال-جابدىقتار دا تۇگەندەلىپ كەلەدى. بەتتىڭ ءاجىمى، كوزدىڭ قاباعى، قالقان قۇلاق، قيسىق مۇرىندى تۇزەتۋ سىندى كەز كەلگەن وپەراسيانى وتاندىق دارىگەرلەرىمىز جاساۋعا دايىن.

پلاستيكالىق وتانىڭ باعاسى ءارتۇرلى. شە­تەلمەن سالىستىرعاندا، ەلىمىزدە انا­عۇر­لىم ارزان. سالىستىرمالى تۇردە «ارزان» دەگەن اتى بولماسا،  قاراپايىم حالىق ءۇشىن قۇنى بار سومما. سوندا دا باعاسىنا قاراماستان پىشىق كومەگىنە جۇگىنىپ جاتقاندار سانى از ەمەس.  ايتسە دە، بۇل وتالاردىڭ قاجەتتىلىگى، پايداسى نەدە؟ ءسان ءۇشىن دە پلاستيكالىق وتاعا جۇگىنەتىندەر سانى نەگە ارتتى؟ ەلىمىزدە بەت-جاق الپەتتەرىنە وتا جاساي­تىن­داردىڭ 50 %-ى جول اپاتىنا ۇشى­راعاندار نەمەسە ءتۇرلى جاعدايدا ورىن العان وقىس وقيعالاردا زارداپ شەككەن ادامدار كورىنەدى. تاعى دا ءوزىنىڭ سىرت كەلبەتىنە كوڭىلى تولمايتىن جاندار ءدال وسى وتاعا جۇگىنىپ جاتادى. وپەراسياعا باراتىنداردىڭ 80%-ى قىز-كەلىنشەكتەر. ولار قاباعىنا قاتپار سالۋ، قۇلاق، مۇرىن، ەرنىنىڭ ءپىشىنىن وزگەرتۋ، ءاجىمىن تارتۋ، ەمشەك بەزدەرىن ۇلكەيتۋ، ارتىق مايدان ارىلۋ سياقتى ماسەلەلەرمەن كەلەدى. ءبىراق، دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا ولاردىڭ بارىنە بىردەي وپەراسيا جاسالمايدى. نەگە دەسەڭىز، وپەراسياعا كەلگەن قىز-كەلىنشەكتىڭ، ايتالىق قۇلاعى، مۇرنى وزىنە جاراسىپ-اق تۇرۋى مۇمكىن. تەك جانىنداعى قۇربىسىنىڭ «مۇرنىڭ پۇشىق نەمەسە قۇلاعىڭ قيسىق» دەگەن ءسوزىن كوڭىلىنە الىپ، سوعان بولا وزگەرتۋدى ويلاعاندار بار. سوندىقتان وپەراسيا جاساماس بۇرىن كەلگەن اداممەن پسيحولوگيالىق تۇرعىدا جان-جاقتى سويلەسىپ، كەڭەس بەرىلەتىنى ورىندى.

سوڭعى ۋاقىتتا قىزدار اراسىندا كوكى­رەك­ءتى ۇلكەيتۋ دە سانگە ءتىپتى داستۇرگە اينالدى دەسەك بولادى. ارداقتى اجەلەرىمىز بەن اياۋلى انالارىمىزدىڭ تاراپىنان «جاساندى (سي­ليكون) كەۋدە بالا ەمىزگەندە زيا­نىن تيگىزبەي مە» دەگەن قارسىلىعى مەن قورقىنىشى باسىم. الايدا، كەرى پىكىر ۇستاناتىن مامانداردىڭ ايتۋىنشا، «كوكىرەكتى ۇلعايتاتىن ار­نايى سيليكوندار بار. ولار رەسەيلىك، قى­تايلىق، امەريكالىق بولىپ بولىنەدى». وسى تۇستا ءبولىنۋ سەبەبى، سيليكوننىڭ ساپاسىنا بايلانىستى ما دەپ تە تەرەڭنەن ويلاناسىڭ. ەم­شەك بەزىنىڭ استىنداعى ۇلكەن بۇلشىق ەتتى كەسىپ، ونىڭ استىنا سەليكون قويادى ەكەن. ۋاقىت وتە كەلە الگى سيليكون تەرىگە ءسىڭىپ كەتەدى. ءبىراق، ءار نارسەنىڭ جارامدىلىق مەرزىمى بارىن ۇمىتپاعايسىز.                 

جاساندى سۇلۋلىق جارعا جاقپاسىن دەپ دا­بىل قاعىپ جۇرگەندەر دە جەتەرلىك. دەسە دە، تابيعات جاراتىلىسىنا وزگەرىس ەنگىزۋ – ۇلكەن تاۋەكەل. ادامىنا قاراي زامانى بولدى ما، ەلىكتەۋشىلىكتەن كوز اشپاي قانشاما ماردىمسىز دۇنيەنىڭ قۇربانى بولىپ كەلەمىز. قىسقاسى، قالاعان كەيىپىمىزگە ەنەمىز دەپ، تابيعات سىيى بولىپ تابىلاتىن شىنايىلىعىمىزدى جويىپ جىبەرمەسەك بولعانى.

اقەركە سابىر قىزى

ۇسىنعان: اسەل بولات قىزى