بۇگىنگى تاڭدا ەكىنىڭ ءبىرى ايتاتىن اڭگىمە – داعدارىس. تەڭگە قۇلدىرادى – داعدارىس. ينفلياسيا – داعدارىس. بەنزين قىمباتتادى – داعدارىس. جۇمىستا قىسقارتۋ – داعدارىس. ەڭبەكاقى كەمىدى – داعدارىس. اينالانىڭ ءبارى داعدارىس دەپ داۋرىعۋدا. سەبەپ-سالدارى تۇسىنىكسىز داۋرىعۋ.

داعدارىس تۋرالى داقپىرتتىڭ شىققانىنا دا ءبىراز بولدى. الەمدىك نارىقتاعى مۇناي باعاسى ءبىز ويلاعان («ءبىز ويلاعان» دەگەندە سول وكىمەت جوبالاعان باعا عوي. ايتپەسە، سول قور بيرجاسىنا كوز تىككەن قازاق جوق) مەجەدەن تومەندەي باستاعاندا-اق بيلىكتەگىلەر قىلپىلداپ سالا بەردى. قىلپىلداماي ءقايتسىن. بيۋدجەتكە تۇسەتىن كىرىستىڭ باسىم بولىگى وسى ەكسپورتتان، ونىڭ ىشىندە مۇناي مەن باسقا دا قازبا بايلىقتارىنان تۇسەدى.

ال، مۇناي بولسا اي سايىن ەمەس، كۇن سايىن قۇلدىراپ بارادى. ارزان مۇنايدىڭ ابىرويدان ايىراتىنىن تۇسىنگەن بيلىك جوق، ءبىراق. «قاراقتارىم-اۋ، مۇناي باعاسى قۇلدىراپ بارادى. قازىناعا تۇسەتىن قاراجات كەمىپ جاتىر. تىعىرىقتان شىعۋدىڭ باسقا دا جولدارى بار ما ەكەن؟ قاراستىرايىق» دەگەن ءبىر باسشى كورمەدىك. ماسەلەنىڭ ءبارىن اينالاعا، قايدان كەلگەنى بەلگىسىز داعدارىس دەگەن دۇلەيگە يتەرىپ ساپ وتىرا بەرۋدى ءبىزدىڭ باسشىلار ادەتكە اينالدىرىپ بارا جاتقانداي. كۇندە ەستيتىنىمىز: «ويباي، داعدارىس! الەم استان-كەستەڭ بولىر جاتىر. ول بىزگە دە كەلەدى. كەپ قالدى. مىنە، كەلدى. بۇل ەشتەڭە ەمەس. الدا بۇدان دا جامان اپاتتار بار» دەگەن سياقتى تۇڭىلىسكە تولى، قارا اسپاندى تولتىرعان ءۇمىتسىز مالىمدەمەلەر.

وسىندايدا بيلىك الدىڭعى جىلدارداعىداي جوقتان بار جاساپ، ەلدى الدارقاتۋدىڭ جولىن تابا الماعانى ما دەگەن ويعا قالاسىڭ. ەستەرىڭىزدە بولسا، 2009 جىلى ەلباسى جولداۋىنا ساي ەل كولەمىندە «جول كارتاسى» دەگەن باعدارلاما جاسالىپ، جۇمىستان قىسقارعانداردىڭ ەكى قولىنا ءبىر كۇرەك ۇستاتقان، نارىقتا سۇرانىسقا يە ماماندىقتارعا بىرنەشە مىڭ ادامدى قايتا وقىتقان، بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمدى ۇقساتىپ قۇلاعالى تۇرعان ءبىراز مەكتەپ پەن اۋرۋحانانى جاماپ-جاسقاعان، ءتىپتى، قانشاما جاڭا بالاباقشا اشقان وسى بيلىك ەمەس پە ەدى؟ ەڭ قۇرىعاندا سول قارقىندا جۇمىس ىستەۋگە بولماي ما دەپ دال بولاسىز.   

وكىمەت باسىنداعىلار وسىلاي شاراسىز كۇي كەشكەسىن باسقالار قايتسىن. الىپ ءوندىرىستى شىر اينالدىرعان الپاۋىتتار دا، ءىرىلى-ۇساقتى بيزنەسمەندەر دە ويلارىنا كەلگەندى ىستەۋگە كوشتى. داعدارىستى سىلتاۋراتىپ جۇمىسشىلاردى قىسقارتۋ، ايلىق كەسۋ سىندى ارەكەتتەر قالىپتى جاعدايعا اينالىپ بارادى. مۇنىڭ بارلىعى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ كەمۋىنە، الەۋمەتتىك قيىندىقتاردىڭ اينالىپ كەپ سول بيلىكتىڭ ماڭدايىنا تاياق بوپ قايتا تيەتىنىن ويلاعان ءبىر جان جوق سياقتى.

ەلدەگى ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا سىرتتان كەلگەن سەبەپ دەپ تەك مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋىن عانا ايتا الامىز. باسقاسىنىڭ بارلىعى ىشتە شەشىلەتىن، اكىم-قارالاردىڭ بىلىم-بىلىكتىلىگىنىڭ كورسەتكىشى بولاتىن ماسەلەلەر. ءبىر مۇنايعا قاراپ وتىرعان بولسا، وسىعان دەيىن وكىمەتتەگىلەر قۇر وتىرعان دەيمىز بە؟ الەمدىك تاجىريبەدە مۇناي باعاسىنىڭ كۇرت تومەندەۋى ءبىرىنشى رەتت بولىپ وتىرعان جوق. ءاربىر ەرتەڭىن ويلاعان ەل، حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنگەن بيلىك ءتۇرلى جاعدايلاردى ەسكەرىپ، وسىنداي جاعدايلاردا ىسكە قوسا قوياتىن قوسالقى جوسپارلاردى كۇنى بۇرتىن جاساپ قويادى ەمەس پە؟ ەندەشە، بىزدىكى نە داۋرىقپا؟! ەلدىڭ سەنىمىن كۇشەيتىپ، جىگەرلەندىرۋ ورنىنا ەڭسەسىن ەزىپ، كەرى تارتۋىمىز قالاي؟ شىنىمەن دە، داعدارىس ماسەلەنى شەشۋدىڭ ەمەس، كاسىبي بىلىكسىزدىكتى بۇركەمەلەۋدىڭ وڭاي ءادىسى بولعانى ما؟

دارحان مۇقان