ادام بالاسى جارىق دۇنيە ەسىگىن اشقاندا قاسىندا بولىپ، قامقورلىقپەن قولىنا الاتىن – اكۋشەر-گينەكولوگ ءدارىگەرى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق №1 پەرزەنتحانادا ءاربىر كۇنى جاڭا ادام ومىرگە كەلەدى.
جاڭا دەم، جاڭا داۋىس... بۇل عيماراتتا مىڭداعان ايەل انا بولۋ باقىتىنا بولەنگەن. سەكسەن جىلعا جۋىق تاريحى بار عيماراتتا قازىرگە دەيىن تالاي نارسە وزگەرگەن، بۇل جەردە وزگەرمەگەن ءبىر-اق نارسە بار، ول – جاڭا ادامنىڭ ءومىر ەسىگىن اشۋى.
بۇگىندە №1 وبلىستىق پەريناتالدى ورتالىق ايماقتاعى جاس نارەستەلەرءدىڭ ومىرگە كەلۋى جونىنەن كوشباسشىلار-دىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. بۇل جەرگە جەدەل كومەك الىپ، ومىرگە ۇرپاق اكەلۋگە وبلىستىڭ 12 اۋدانىنان نازىك جاندىلارىمىز كەلەدى. ورتالىق قىزمەت اتقارا باستاعان العاشقى جىلداردان بەرى 250 مىڭنان استام نارەستەنى ومىرگە اكەلىپ، 150 مىڭنان استام وتا جاسالعان.
بۇل مەكەمەدە العاشقى ءسابي 1935 جىلى ومىرگە كەلگەن. ول كەزدەرى بۇل ايماقتاعى اكۋشەرلىك-گينەكولوگيالىق قىزمەت كورسەتەتىن العاشقى جانە جالعىز مەكەمە بولاتىن. بار بولعانى 30 توسەكتىك، ونىڭ 12ء-سى اكۋشەرلىك، 18ء-ى گينەكولوگيالىق توسەك بولدى. 1946 جىلى 100، 1950 جىلى 120 توسەك قويىلىپ، قىزمەت اۋقىمى كوبەيە ءتۇستى.
بۇگىندە №1 وبلىستىق پەريناتالدى ورتالىق وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى ەڭ ءىرى، ال قازاقستان بويىنشا ءۇشىنشى پەرزەنتحانا بولىپ سانالادى. ونىڭ قورىندا 356 توسەك بار. بۇل مەكەمەدە قازىرگى تاڭدا 600-دەن استام ادام ەڭبەك ەتەدى. جاڭا مەديسينالىق قۇرال-جابدىقتار مەن زاماناۋي ەمدەۋ تەحنولوگيالارى قولدانىلادى. ءقازىر بۇل مەكەمەدە قىزمەت كورسەتۋ ءتۇرى دە سان الۋان. ەڭ الدىمەن بۇل جەردە جۇكتى ايەلدەرگە، دەنساۋلىعى تاۋەكەلدىك توبىنا جاتاتىن جانە سالماعى وتە تومەن نارەستەلەرگە ارنايى مەديسينالىق كومەك كورسەتىلەدى. سونداي-اق رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق، وتباسىن جوسپارلاۋ مەن مەديسينالىق گەنەتيكا ءجونىندەگى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەتىن كەڭەس بەرۋ-دياگنوستيكالىق جۇمىستار جۇرگىزىلەدى.
№1 وبلىستىق پەريناتالدى ورتالىعىندا جىلىنا 10 مىڭعا جۋىق بالا دۇنيەگە كەلەدى. ءار بالانىڭ ومىرگە كەلۋى كۇردەلى ۇدەرىس، ءارقايسىسىنا جەكە-دارا باپ كەرەك.
بۇل ورتالىق ءاۋ باستا ايەلدەر مەن بالالارعا بوسانعانعا دەيىن جانە بوسانعاننان كەيىن مەديسينالىق باقىلاۋ جاساۋ ءۇشىن قۇرىلعان. بۇگىندە ونىڭ نەگىزگى قىزمەتىنىڭ ءبىرى وبلىستىڭ بارلىق ايماعىنان مەرزىمىنەن بۇرىن بوسانۋعا كەلەتىن ايەلدەرگە قىزمەت كورسەتۋ. الەمدىك ستاتيستيكا بويىنشا مۇنداي جاعداي جالپى ساننىڭ 4-5 پايىزىن قۇرايدى ەكەن. ال بۇل پەريناتالدى ورتالىقتا مەرزىمىنەن بۇرىن بوسانۋ جاعدايى 15 پايىزعا دەيىن جەتەدى ەكەن.
– اكۋشەر-گينەكولوگ دارىگەردىڭ ەڭ باستى جاۋى –پاسيەنتتەن قان كەتۋ جاعدايى. بۇل كەزدە انا مەن بالانىڭ ءومىرىنە ءبىر ساتتە-اق ءقاۋىپ ءتونۋى مۇمكىن. مۇندايدا شۇعىل جانە ساۋاتتى قادام جاساي ءبىلۋ كەرەك. انا مەن ونىڭ قۇرساعىنداعى شارانانى امان الىپ قالۋ ءۇشىن مۇندايدا تۇتاس ءبىر بريگادا جۇ-مىس جاساپ، پاسينەتتەردىڭ ءومىرى ءۇشىن قانشا ۋاقىت كۇرەسۋ كەرەك بولسا ءتاۋلىكتىڭ كەز كەلگەن ۋاقىتىندا، دەمالىس جانە مەرەكە كۇندەرى دە ايانىپ قالمايدى. وسىنداي جاعدايلار ءۇشىن بارىنشا مۇمكىندىكتەر جاسالعان. تولعاق قىسقان كەلىنشەكتى شالعاي اۋىلداردان جەتكىزە الماي قالعان جاعدايدا، ەگەر اۋداندىق مەديسينا قىزمەتكەرلەرىنە ونلاين رەجيمىندە كەڭەس بەرۋ قاجەت بولسا، ءبىز دەرەۋ بايلانىسقا شىعامىز. سوسىن قاجەت بولعان جاعدايدا، انا مەن بالانى ساناۆياسيا ارقىلى بىزگە جەتكىزەدى. مۇندا ولارمەن جۇمىس جاساپ، انا مەن بالانىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا بارىنشا اتسالىسامىز.
جۇكتى ايەلدەر مەن بالادا تۇقىمقۋالاۋشىلىق اۋرۋلارى بەلگىلەرى با-رى-جوعىن انىقتاۋ ءۇشىن گەنەتيكالىق سكرينينگ جاسايتىن وبلىستاعى جالعىز مەديسينالىق گەنەتيكا ءبولىمى وسى ورتالىقتان اشىلعان، – دەيدى №1 وبلىستىق پەريناتالدى ورتالىقتىڭ باس ءدارىگەرى ءمادينا كوكەنوۆا.
وبلىستىق پەريناتالدى ورتالىق – اۋداندار مەن قالاداعى مەدقىزمەتكەرلەردى اكۋشەرلىك، گينەكولوگيالىق، نەوناتالوگيالىق جانە وتباسىن جوسپارلاۋ سياقتى تاجىريبەلىك داعدىلاردى ۇيرەتۋدىڭ وقۋ بازاسى. وسى ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى ۇنەمى جۇمىس ىستەپ تۇراتىن ترەنينگتىك ورتالىق اشقان. بۇل ورتالىق حالىقارالىق ۇلگىدەگى سەرتيفيكاتى بار قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارمەن جابدىقتالعان.
№1 وبلىستىق پەريناتالدى ورتالىق وڭتۇستىكقازاقستاندىق ايەلدەرگە جوعارى دارەجەدەگى مەديسينالىق كومەك كورسەتۋ ءۇشىن استانا، الماتى قالالارىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىمەن، كاۋناس ۋنيۆەرسيتەتىمەن جانە باسقا دا شەتەلدىك عىلىمي ورتالىقتارمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس ىستەيدى. ىس-تاجىريبەدە جاڭا تەحنولوگيالار قولدانىلادى.
ەڭ باستى جەتىستىك – ايماقتاعى مەديسينالىق ەليتانى قۇرايتىن قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىكتىلىگى. كادرلىق جاعىنان №1 پەريناتالدى ورتالىق وب-
لىستاعى ەڭ ۇزدىكتەردىڭ قاتارىندا. ورتالىقتا بۇگىندە 89 دارىگەر جۇمىس ءىستەيدى. ونىڭ ىشىندە 5 جىلعا دەيىن ەڭبەك ءوتىلى بارلار – 13، ال 5 جىلدان ارتىق ۋاقىت وسى سالادا ەڭبەك ەتكەندەردىڭ قاتارى – 76. وسىدان-اق ورتالىقتاعى مەدقىزمەتكەرلەردىڭ بىلىكءتىلىگىن انىق اڭعارۋعا بولادى. 70 دارىگەر بىلىكتىلىگى جونىندەگى كاتەگورياعا يە. 27 دارىگەر جوعارى كاتەگورياعا، تاعى 27 دارىگەر ءى، ال 16-سى ءىى كاتەگورياعا يە. پەريناتال-دى ورتالىقتا 318 ورتا مەدقىزمەتكەرلەر جۇمىس ىستەسە، ونىڭ 91ء-ىنىڭ 5 جىلعا دەيىن، ال 227ء-سىنىڭ 5 جىلدان ارتىق ەڭبەك ءوتىلى بار. دەمەك، دارىگەرلەر مەن ورتا مەدقىزمەتكەرلەرءدىڭ باسىم بولىگى ۇزاق جىلداردان بەرى وسى سالادا ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان ءبىلىكتى ماماندار.
جىل سايىن دارىگەرلەر مەن ورتا مەدقىزمەتكەرلەر رەسپۋبليكانىڭ ءجا-نە تمد مەن باسقا دا شەت مەملەكەتتەرءدىڭ الدىڭعى قاتارلى ءتۇرلى كلينيكالارىندا ارنايى جانە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرستارىنان وتەدى.
تاتۋ، ايرانداي ۇيىپ وتىرعان ۇجىم ونداعان جىلدار بويى قالىپتاسقان. ورتالىقتى ءار جىلداردا اكۋشەرلىك سالانىڭ كوريفەيلەرى ا.بۋۆانوۆا، ت.چۆالۋن، گ.زادينالار باسقارعان. جەرگىلىكتى دارىگەرلەردىڭ ەڭبەگى اۋىر جانە جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى. سوندىقتان كوپتەگەن ناۋقاستار ءوزىن ەمدەگەن دارىگەرىن ءومىر بويى ۇمىتپايدى. جىل وتكەن سايىن دارىگەرلەردىڭ جاڭا بۋىنى الماسىپ وتىرادى، ءبىراق ورتالىقتىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ۇستانىمدارى مەن ءداسءتۇرلەرى ساقتالىپ كەلەدى. بۇگىندە بۇل ءداستۇردى ورتالىقتىڭ باس دارىگەرى ءمادينا كوكەنوۆا مەن ونىڭ ۇجىمى جالعاستىرىپ كەلەدى. وسىندا ءبىرىنشى حيرۋرگيالىق وتا جاساعان ولگا يۆانوۆ-
نانىڭ ەڭبەگىن ەشكىم ۇمىتقان جوق.
ءمادينا ۇمبەت قىزى دا تەك قانا اكىمءشى جانە باسشى ەمەس، ول – تاجىريبەلى حيرۋرگ. ونىڭ باستى ۇستانىمى «بولۋعا ءتيىس پروبلەمانى جىبەرمە، ەكى ادامنىڭ ءومىرىن ساقتاپ قال». تەك قانا جاقسى دارىگەر بولۋ ەمەس، جالعىز دۇرىس شەءشىمءدى شۇعىل قابىلداي ءبىلۋ دە قاجەت.
ءاربىر پاسيەنت، ءاربىر مەديسينالىق جاعداي دارىگەرلەردىڭ جۇرەگىنەن وتەدى. ومىرگە بالا كەلسە – بۇل ءبارى ءۇشىن قۋانىش! جاڭا تۋعان نارسەتەنى بۇل جەردە ۇلكەن ىقىلاس پەن قامقورلىق كۇتىپ
تۇر، ونىڭ ءوز وتباسىنا امان-ەسەن جەتۋىنە بارلىق مۇمكىندىكتى جاسايدى. 2001 جىلى №1 پەريناتالدى ورتالىقتىڭ يۋنيسەف حالىقارالىق ۇيىمى ساراپشىلارىنان «بالاعا دوستىق كوڭىلمەن قارايتىن اۋرۋحانا» دەگەن ات الۋى دا تەگىن بولماسا كەرەك.
– بولاشاق انا مەن اكە ءوز ءسابيلەءرىءنىڭ قامىن ولار دۇنيەگە كەلمەي تۇرىپ ويلاۋى ءتيىس، – دەيدى ءمادينا ۇمبەتقىزى. – بۇل كۇش-قايرات پەن ۋاقىتتى تالاپ ەتەءدى. بالا قۇرساقتا پايدا بولماي تۇرىپ مەديسينالىق تەكسەرۋدەن ءوتىپ، ءوزىنىڭ بولاشاقتاعى ءرولىن، ناعىز اتا-انا قانداي بولۋى كەرەكتىگىن سەزىنۋى ءتيىس. بالانىڭ اتا-انانىڭ قالاۋىمەن ومىرگە كەلۋى دە اسا ماڭىزدى. ەڭ باستىسى، بۇل جەردە بولاشاق انانىڭ ءرولى ۇلكەن. ءبىزءدىڭ ايماقتا بالا كوتەرۋگە دەنساۋلىعى جارامايتىن انالار از ەمەس، ءبىراق ولاردىڭ كوبى ءقازىر بالا كۇتىپ وتىر. ولار مۇنداي دەنساۋلىقپەن قانداي ۇرپاقتى ومىرگە الىپ كەلەدى؟ بولاشاق بالاسىن جاقسى كورۋ ءۇشىن انا الدىمەن ءوزىن جاقسى كورۋى ءتيىس. وسىنداي جاعدايدا عانا ول وزىنە دە، دەنساۋلىعىنا دا جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايدى. مۇنداي جاعدايدا بالا دا ومىرگە كەزدەيسوق كەلمەيدى، بارىنشا ويلاستىرىلعان جانە دايىندالعان قادامنىڭ ارقاسىندا پايدا بولادى. مىنە، بۇل – ناعىز اتا-انا باقىتىنىڭ كىلتى بولماق.
1998 جىلى ورتالىققا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق گەنەتيكالىق رەگيسترى» كومپيۋتەرلىك باعدارلاماسى ەنگىزىلدى. بۇل باعدارلاما بويىنشا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە مەديكو-گەنەتيكالىق قىزمەت ورتالىعى مەن وبلىستىڭ ەسەپتىك مالىمەتتەرى ەلەكتروندى پوشتا ارقىلى جىبەرىلىپ تۇرادى.
حالىقتىڭ دەنساۋلىعى – مەملەكەتءتىڭ ەڭ ماڭىزدى الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق الەۋەتى. ال بۇل مىندەتتى ابىرويمەن اتقارۋدا انا مەن بالا دەنساۋلىعى باستى نازاردا بولۋعا ءتيىس.
ءمادينا ۇمبەت قىزى ومىرلىك اقىلشىسى ءوز اناسى ەكەندىگىن ايتادى. كەز كەلگەن جاعدايدا ول اناسىمەن اقىلداسىپ، ماسەلەنى وڭتايلى شەشۋگە تىرىسادى. ول «انام مەن ءۇشىن مەيىرىمدىلىك پەن نازىكتىكتىڭ، كەشىرىمشىلدىك پەن اقىلدىلىقتىڭ ۇلگىسى» دەيدى. ءمادينا كوكەنوۆا بۇگىندە قۇداي قوسقان قوساعى ەكەۋى قوس قىز تاربيەلەپ وتىرعان باقىتتى وتباسى.
دەرەككوز: ايقىن-اقپارات
