باقىت تاڭى
تامسانىپ، تاڭداي قاقتىم كەلبەتىڭە،
جۇرەگىمە، جارقىنىم، كەل دە تۇنە.
مەن نەتكەن باقىتتى ەدىم و،شىركىن-اي،
سەن بارىندا تاپ كەلگەن جەر بەتىنە.
كۇلشى تاعى، كۇلكىڭە تامسانايىن،
كۇلكىڭمەنەن قۇلپىرار جان سارايىم.
باقىت دەگەن ول سەنىڭ كۇلگەنىڭ عوي،
ال باقىتتى نەسىنە اڭسامايىن.
ءتىل قاتشى ءبىر، تىلىڭنەن تامىزشى بال،
جانىم سۋساپ تۇر مەنىڭ تامىزشى ءنار.
سويلەسۋگە ءبىر سەبەپ ىزدەپ تۇرىپ،
تاعى سەبەپ ىزدەيمىن تابىستىرار.
باقىتتىڭ مىڭ اتسا دەپ تاعى تاڭى،
كوكەيىمنەن توگىلەر شابىت ءانى.
ولەڭىمدە كەز بولعان پەرىشتە قىز،
ومىرىمدە كەزدەسشى تاعى، تاعى...
***
كول كوردىم دەسەم اققۋلار جۇزگەن،
كوزىڭ ەكەن عوي اق ارىڭ تۇنعان.
كوكتەمنەن بەينەڭ، كوڭىلىڭ كۇزدەن،
جاراتىلىپتى جانارىڭ نۇردان.
ولەڭ بە دەسەم بۇل قانداي نازدى،
ءسوزىڭ ەكەن عوي تىلىڭنەن تامعان.
مەن بىلسەم، بۇلبۇل اۋەن مەن سازدى،
التىنىم، سەنىڭ ۇنىڭنەن العان.
قار ەكەن دەسەم اسپاننان جاۋعان،
ارىڭ ەكەن عوي، اسىلىم، سەنىڭ.
قان ەكەن دەسەم اق قارعا تامعان،
ەكەن عوي سەندىك القىزىل ەرىن.
گ ۇلى ەكەن دەسەم دالانىڭ اسەم،
سەن ەكەنسىڭ عوي جانىمدى ەلىتكەن.
ويىمدا بەينەڭ، جانارىمدا سەن،
ويلاماۋشى ەدىم، ساعىندىم، اتتەڭ.
شىعار دەپ ءبىر كۇن مەنەن ءبىر اقىن،
ولەڭدى سۇيگەن ەرىپ كوڭىلىم.
ولەڭ بە دەسەم شەردەن تۋاتىن،
سەن ەكەنسىڭ عوي مەنىڭ ءومىرىم.
ءجۇزىم*
كوزىڭە كوزىم ەرىكسىز ءتۇستى،
مويىلداي ەمەس، قارا جۇزىمدەي.
قارانىڭ كۇشى نەدەگەن كۇشتى،
نازارىم مەنىڭ بارادى ۇزىلمەي.
قۇلاققا تاققان اسىل سىرعاڭ دا،
سالادى ەسىمە ءجۇزىمنىڭ كوگىن.
جول ەمەس، ءبىزدى تابىستىرعان دا
قىزىل جۇزىمدەي قىزىل گۇل ءوڭىڭ.
ءتىلىڭ دە ءتاتتى، سوزدەرىڭ بال ما ەد(ءى)؟
جۇزىمنەن العان شاراپتاي.
ەمدەلمەس، ءسىرا، مەندەگى جان دەرت،
كۇنىمنىڭ سەن دەپ تاڭى اتپاي.
ءجۇزىمدى ايتا بەرىپسىڭ عوي دەپ،
جۇزىمگە عاشىق دەمە سەن.
مازالاماي ما كۇدىكشىل وي كەپ،
وزگەگە ءوزىڭدى تەڭەسەم.
عاشىقتىڭ بولماس ىسىندە تىنىم،
عاشىق بولماسا تەڭ بە ادام؟
ءجۇزىڭدى ەسكە تۇسىرەتۇعىن،
ءجۇزىم سىيلاشى سەن ماعان.
ءبىر قىزعا
قايتەيىن، امال قانشا، ساعىنامىن،
قوسسا دا ساعىنىشىم دا باعىما مۇڭ.
مەن سەنى جاقسى كورەم.
جاقسى دەمەن،
جان سۇيگەن جوعالۋى قازىنانىڭ.
بىلەمىن،
ارمانىڭ اسقار تاۋدان بيىك-اق تىم،
سەنىم مەن سىيلانعان سوڭ سىيى حاقتىڭ.
سەبەپ بار ساعىنۋعا:
سەن بۇلاقسىڭ،
قۇتىما ءبىر تامشىڭدى قۇيىپ اپپىن.
مەن سەنى ساعىنامىن،قالقام، ءتۇسىن،
قارسى الام قالقامدى ويلاپ ءار تاڭدى شىن.
ءبىر تامشى سياسى بوپ قالامىمنىڭ
ساعىنىشتان سارقىلدى شالقار كۇشىم.
تەك ەندى وتىنەرىم: حاتىڭدى ۇزبە،
(سابىنان سەرىلەردىڭ اتىمدى ىزدە.)
ساعىندىرىپ جۇرەكتى سارعايتپاعىن،
ونسىز-داعى جۇرەگىم جاقىن كۇزگە.
جيىرەك جاعدايىڭدى ايت، بەرىپ حابار،
توگىلتىپ لەبىزىڭدى ەرىكتى الار.
كوكتە كوشكەن بۇلتتاردان سالەمىڭدى ايت،
ءبىر كۇنى الماتىما كەلىپ قالار.
***
اكە
اكە،
ايبىنىڭدى اسقاق ەتەر نار ۇلىڭ،
جەڭىلە قاپ جەر قاپپايدى جاۋىرىن.
قامشى باسىپ ارمان-اتتىڭ جونىنا،
تەرگە مالىپ، سابىنداتام ساۋىرىن.
اكە،
ءۇمىتىڭدى اقتايمىن عوي ءالى مەن،
سەنىمسىزدىك تانىتپاشى، ءعارىپ ءوڭ.
اقساقالدىڭ الدىن كەسىپ جۇرگەم جوق،
جاستان جاسىپ، قاشقانىم جوق كارىدەن.
اكە،
ۋايىمداما، باقىتتىمىن، سورلى ەمەن،
جاسىماي-اق جورتىپ كەلەم جولدى ەرەن.
كۇركىرەگەن كۇرسىنىسى كوڭىلدىڭ،
شاتتىعى دا شات كوڭىلدىڭ بولدى ولەڭ.
اكە،
ۋايىمداما، جالعىز ەمەن، دوسىم كوپ،
تاسالانار جاسىن اتسا توسىن كوك.
ولەڭشىل بوپ ءومىر ءسۇرىپ ءجۇر ۇلىڭ،
قاعازى مەن قالامى بوپ قوس ىلگەك.
اكە،
كىتاپ بولىپ جاقىنىما جورالعىم.
وزىڭدەي-اق كىتاپقۇمار بوپ الدىم.
اكە،
تۇگەسىلمەي كىر كوڭىلدىڭ كىربىڭى،
جالعاسۋدا «ءتىرى ادامنىڭ» تىرلىگى.
ۇلىڭنىڭ دا ءبىر كىتابىن وقىرسىڭ،
ءسوز ونەرى ءتور ۇسىنسا ءبىر كۇنى.
***
***
ويىمدا سەن
ويىمدا سەن،
سەنىڭ ءمولدىر كوزدەرىڭ،
كوزدەرىنە تۇسپەسىنشى وزگەنىڭ.
سەنىڭ دەمىڭ
سەنىڭ دەمىڭ بولماسا
تۇنشىقتىرىپ بارا جاتىر ءوز دەمىم.
ويىمدا سەن،
سەنىڭ قارا بۇرىمىڭ،
جۇرەگىمنىڭ ايتالماعان سىرى مىڭ.
ساعان سالىپ سەزىمىمنىڭ قۇرىعىن،
بۇتىندەدىم جۇرەگىمنىڭ سىنىعىن.
ويىمدا سەن،
سەنىڭ ايتار سىرلارىڭ،
ۇمىتامىن كوكەيىمدە مۇڭ بارىن.
سوزدەرىڭمەن، سوزدەرىڭمەن مەندەگى
جۇرەكتى ءجۇز، سانانى مىڭ شىرمادىڭ.
ويىمدا سەن،
سەن عاناسىڭ،التىنىم،
سەنسىز جولدىڭ،
الدى – قايعى،ارتى – مۇڭ.
كەزدەسەيىك،
كەزدەسەيىك، وتىنەم،
وتكەننەن سوڭ ەرتەڭگىدەن التى كۇن.
***
قازاقتىڭ باقىتىنا تۋعان ۇل
(م.شاحانوۆقا ارناۋ)
تاريحىن تاسقا جازعان ەر تۇرىكتىڭ،
بۇگىندە ۇلاعاتتى سەرتىن ۇقتىم.
بەرتىندە بابالىرىم جاۋعا شاپقان،
اسىنىپ بەس قارۋىن بەركىنىپ مىڭ.
شىڭعىستىڭ شاعاتايى قارمانىپ اپ،
جاناردى كەتكەن كەشە قانعا بۇلاپ.
وتىرار جۇرتى كەشە بەرىلمەگەن،
تۇرگەن سوڭ التى اي بويى ارعا قۇلاق.
ويراننان وپات بولعان وتىراردىڭ،
جانارعا جۇرتى جاققان وتىن اردىڭ.
ءبىر ۇلىن سول وتىرار بىزگە بەرگەن،
ەرلىكپەن ەل تاريحى وقىلار كۇن.
قازاقتىڭ قازاقتىعىن ساقتاۋ ءۇشىن،
قازاققا جەتكىزدى ول حاق داۋىسىن:
«قازاعىم قازاقتىعىن ناق تانىسىن،
دەدى دە بىلەك ءتۇرىپ باستاپ كەتتى،
كەشەگى جەلتوقساندى اقتاۋ ءىسىن.
كەشەگى قىتىمىرلىق ويدى ارباعان،
ساناعا سالىپ قويدى ويلاردى الاڭ.
ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىن قايتا اكەلدى،
الپىس ەكى جىل بويى تويلانباعان.
تاۋىپ اپ جىر ەتۋدىڭ جاقسى رەتىن،
جىرلاعان تاۋبەشىل ەل تاقسىرەتىن.
ەڭ العاش ويلاعان ول شىن قامىعىپ،
بالقاش پەن ارالىمنىڭ قاسىرەتىن.
سوقپاقتى سوناۋ جىلدار دۇربەلەڭ دە،
كۇشىكتەر بيلىكقۇمار ۇرگەن ەلدە.
ءبىر ءوزى قارسى بولدى اتىپ تۇرىپ،
«ورىس-قازاق مەملەكەتتىك ءتىل» دەگەندە.
ۇعىنسىن ۇلاعاتتى قازاق مۇنى،
تىلىنەن كورىنەدى ەل ازاتتىعى.
سوندا اعام جيىنىنا ءسوز قاتتى ۇلى:
«قازاقتىڭ ازات تۋى تۇرعان كەزدە
ەلدىك ءتىل بولۋ كەرەك قازاق ءتىلى».
بۇگىندە الەم بىلگەن مۇحتار اتىن،
بيىكتىڭ بيىگىنە شىققان اقىن.
قازاقتىڭ قامىن ويلار ساتتەر دە كوپ،
سودان عوي قايىستىرعان جۇك قاناتىن.
توگەتىن توگىلەتىن نۇرعا نۇر شىن،
قازاقتىڭ ءار ۇلىنا شىن باۋىرسىڭ.
عاسىردا ءبىر تۋاتىن ەرەك ادام،
قازاقتىڭ باقىتىنا تۋعان ۇلسىڭ.
***
تاۋبە
جانىما جالاۋ ەتىپ حاقتىڭ ءدىنىن،
تاۋبەگە كەلدىم، اللا، كەشىر مەنى.
وتكەنىم قايتا تۇرمەس اق تۇندىگىن،
ۋاقىتتىڭ قايتارا المان كوشىن كەرى.
وتكەنگە وكىنىش بار وزەكتە كوپ،
قايناعان جانارتاۋدىڭ لاۆاسىنداي.
سىناققا سىرقىرادىم، تەز وكپەلەپ،
ۋاقىتتىڭ ءبىلدىم ەكەن باعاسىن قاي؟
ءناپسىنىڭ ورىنداپپىن كوپ قالاۋىن،
ومىردە باقىت سىرى وسى ما دەپ؟
توزاقتىڭ ويلاماپپىن وتتى الاۋىن،
بولىپپىن مىنىمە ءمىن قوسىپ الەك.
كۇنىمنىڭ بوس وتكىزدىم كوپ ساعاتىن،
ءتۇنىمنىڭ تىنىشتىعىن تەككە بۇزىپ.
باقىتتىڭ قاققان ىزگى كوك قاناتىن،
بىلمەپپىن باعاسىن دا كەتكەن ۇشىپ.
ەڭ قيىنى سۇمدىق بار ارىما سىن،
سوگەتىن نامىسىمدى، باقىتتى انىق.
ۇعىنباي مەن شىندىقتىڭ ماعىناسىن،
وزىمشە ولەڭ جازدىم شابىتتانىپ.
شەمەن جىر، شەگەلەندىڭ شەر بوپ تۇنىق،
وزگەگە ريزىق بولىپ تاتىمادىڭ.
بىلمەدىم، ءبىلىمىمدى جەرلەپ تۇرىپ،
اقىننىڭ پايعامبارداي حاقى بارىن.
جاراتقان، جارىلقادىڭ سىي عىپ بەرىپ،
اقىن دەپ ماڭدايىما ءموردى باسىپ.
وزگە اقىن جاۋھارلارىن جيدىق كەلىپ،
كوڭىلدىڭ جادىراتتىق كوركىن اشىپ.
رۋحىما ريزىق ەتىپ، اللام ۇلى،
سىي بەردىڭ بەرىلمەگەن ەلگە بوتەن.
مالىنعان تۇنىعىما قالامىمدى،
مۇسانىڭ اساسىنداي سەرمەك وتەپ.
سەندەلىپ سەبەپسىزدەن جۇرگىزبەيتىن،
پايعامبار سالىپ كەتكەن جول تاماشا.
ءدىنىمنىڭ دەستەلەتىپ قۇندىز كەيپىن،
ولەڭ جازام،
پايعامبار حاديسىندەي بولماسا دا.
ولەڭىم باقىتىن ءاز سەزىنەدى،
تانىتسام اۋەزىمەن كوپكە رەڭىن.
و، اللا،
ەتپەگەيسىڭ شابىتتى كەزىمدى ءولى،
جاۋھارداي جىر جازۋدان شەكتەمەگىن.
ءامين...
***
ساۋىردەگى سەزىم
كوڭىلگە دە ءار بەردى تاماشا ءبىر،
ناۋرىز كوشىپ تۋىلعان بالا ءساۋىر.
كۇن ەرىنشەك بوپ الدى، ءتۇن اسىعىس،
كەشتەۋ جاعىپ ءجۇر سودان قالا شامىن.
كارى كەتتى قاڭتاردىڭ، اقپاننىڭ دا،
توقىمداي-اق قاپ قويدى اق قار شىڭدا.
جىلۋ جەتىپ جاسىلىن جامىلدى جەر،
ورىك گۋلدەپ، جاڭعاق تال تاققان سىرعا.
تارىداي مۇڭ جۇرەككە اۋىر كەلەد،
جىلۋ جەتسە جانىڭا ءتاۋىر مەدەت.
كەشتەۋ جانعان شامدايىن سەزىمىمە
ويعا باتام سەبەپكەر ءساۋىر مە دەپ.
توقىم قارداي شىڭداعى كىرسىز بە ارىڭ؟
سەنىڭ جوعىڭ - ءساۋىردىڭ گۇلسىز ءحالى.
ساۋىرگە ساقتاماشى،
جۇرەگىڭنىڭ
قاڭتارعا تاستاپ كەتىپ ءجۇرشى ىزعارىن.
جانۇزاق ورازباي، اباي اتىنداعى قازۇپۋ فيلولوگيا ينستيتۋتىنىڭ 2 كۋرس ستۋدەنتى
