Sońǵy ýaqytta Úkimet basshysy Kárim Másimovke qarsy aqparattyq shabýyl kúsheıgendeı boldy. Qazaq, orys tildi, tanymal, tanymal emes aqparat quraldarynyń erinbegeni ol kisini synǵa alyp jatqandaı áser qaldyrady. Qaı bir kúni onyń jemqorlyq áreketterge qatysy bar degen de málimet taraǵandaı boldy. Al, endi sol aqparattyq shabýyldar kózdegen nysanaǵa qanshalyqty dál tıýde, áseri qandaı? Ol bólek másele. Onyń ústine, Másimovtiń nasıhatshylary da qarap otyrǵan joq. Ol da bólek áńgime.
Bılikti, onyń ishinde osy K. Másimovti kim, qansha synasa da onyń qyńq deıtin túri kórinbeıdi. Oǵan kóz jetkizý úshin Kárim myrzanyń Úkimet tizginin alǵash ret qaı jyly qolǵa alǵanyn jáne oǵan jetý jolynda qandaı qyzmet satylarynan ótkenin eske túsirseńiz jetkilikti.
Sonymen, "Másimovtiń Senat spıkerligine kóz tigýi múmkin degendi ne úshin aıtyp otyr?" deıtinder bolsa, "Al, nege kóz tikpeske?" deımiz. Onyń sebebin uǵý úshin taǵy da Kárim myrzanyń «karerasyna» kóz júgirtińiz. 2000 jylǵa deıin túrli komersıalyq qurylymdarda qyzmette júrip, bir sátte kólik mınıstri bola salǵan, mınıstr portfelin bir jyldan soń vıse-premerdikine aýystyrǵan ol Úkimettegi bar-joǵy alty jyl ishinde Premer-mınıstr laýazymyna jetip aldy. Odan beri de on jyldaı ýaqyt ótipti. Osyndaı eren «eńbegi» úshin onyń basqa da salmaqty laýazymdardy dámetýge haqysy joq pa?
Qaljyń qaljyńmen, al endi salmaqtylaý dáıekterge súıensek. Osy kúnge deıingi joǵarǵy bılikte bolyp jatqan oqıǵalar (shýly sot prosesteri, kadrlyq aýys-túıister, klanaralyq qaqtyǵystar, t.b.) Kárim Másimovtiń ázirge bılikten kete qoıý oıy joqtyǵyn, qaıta reti kelse Premer-mınıstrden góri, Prezıdentke bir taban jaqyn laýazymdardy baǵyndyrýǵa nıetti ekenin kórsetedi. Sol úshin jolyna bóget bolady-aý, kedergi jasaıdy-aý degenderdi jarıa-jasyryn joldarmen ysyryp keledi, ysyryp keledi. Eks-premer Serik Ahmetovtyń sottalýynan paıda kórgen adamdar az bolǵan joq, biraq bul jerde de Másimovtiń múddesi joq deı almaısyz. Sol kezdegi Prezıdent ákimshiligi basshysy N. Nyǵmatýllın men S. Ahmetov arasyndaǵy kıkiljińdi sheber paıdalana bildi. Aıaǵynda, Nyǵmatýllındi de ońdyrmady. Jer reformasyna qatysty el ishindegi tolqýlar Úkimettiń shalaǵaı jumysynan emes, ishki saıasatty jiti qadaǵalaýǵa jaýapty N. Nyǵmatýlııniń bostyǵynan oryn alǵanyna Prezıdentti sendirdi. Bar bále-qala solaısha Úkimetke, onyń basshysyna emes, birdi-ekili mınıstr men basqa taraptarǵa aýdy. Elbasyǵa Jer kodeksine engen ózgeristerdi maquldaǵan byltyrǵy Májilistiń de osaldyǵyn qolmen qoıǵandaı dáleldep berdi, al, ol endigi shaqyrylymdaǵy depýtattardyń ondaı qatelikterge boı aldyrmaýy úshin «tájirıbeli kadr» N. Nyǵmatýllındi Májilis jetekshiligine jiberdi. Shahmat tilimen aıtsaq, osy jerde kim «eki jep, bıge shyǵyp» otyr?
Úkimet basshysynyń bul orynda otyrǵanyna aradaǵy eki jyl úzilisti (2012-2014 jyldarda Prezıdent Ákimshiligin basqardy – red.) qospaǵanda on jylǵa jýyq ýaqyt ótti. Elde Prezıdentten basqa bir orynda munsha uzaq otyrǵan saıasatker sanaýly. Demek, K. Másimovtiń premer kreslosyn bosatatyn «ýaqyt» taıady. Al, ornyn bosatqanda ol qaıda barady? Buǵan deıin portalymyzda Másimov Máskeýge elshi bop ketýi múmkin degendeı boljam aıtylǵan. Ol boljamnyń da boljam deńgeıindegi mańyzyn moıyndaı otyryp, Másimovtiń elshilikti mise tuta qoımasyna kúmándanýǵa da haqymyz bar. Olaı deıtinimiz sońǵy on jylda Másimov myrzanyń qyzmeti tek ósý baǵytynda jalǵasyp keldi. Qýǵyn kórip, bıik laýazymnan shetteıtindeı eshkimniń basyn jaryp, kózin shyǵaryp qoıǵan joq. Ekonomıkada qandaı da bir kemshilikter, turaqsyzdyqtar bolyp jatsa, ol premerdiń emes, «júndeýge jaıly» mınıstrlerdiń, ákimderdiń kinási. Ondaı qaıda barady? Konstıtýsıalyq keńeske, Joǵarǵy sotqa aparatyn zańger emes. Májili jetekshilisi kúni keshe aýysty. Iá, ıá, durys aıtasyz. Senatqa! Senat tóraǵasy Q. Toqaev myrza sońǵy ýaqytta Prezıdent jappaı jiberip jatqan «zeınetkerlikke» ketedi (Onyń qaı jyly týǵanyn ınternetten taýyp oqyrsyz). Sol laýazymǵa taǵaıyndalǵanda halyq kókeıinde «Bul qalaı?» degen suraq kóbirek týyndamas úshin búginde qyzý aqparattyq nasıhat júrýde. Premer kún saıyn bolmasa da araǵa apta salmaı aımaqtardy aralap, selektorlyq jıyndardy jańalyqtardan kórsettirip, el aldynda «eńbekqqor» basshy retinde kórinýge tyrysyp, burynyraq ózi de teris kórmegen Kósherbaevshe, Saparbaevsha pıar ádisterge qaıta júginýde. Kim biledi? «Úkimet jetekshiligindegi mol tájirıbesi, Parlamenttiń joǵarǵy palatasynda kádege jarar» degen pikir qalyptastyrý úshin bul da kerek shyǵar.
Osy tusta taqyrypqa tuzdyq retinde, Májiliske barǵan N. Nyǵmatýllın kanınkýldan qaıtqan soń Elbasyǵa kirip, eldegi saıası reformalarǵa, onyń ishinde parlamenttiń atqarýshy bılikti baqylaý fýnksıalaryn kúsheıtýge qatysty jospar, jobalardy tanystyrady degen sybys baryn aıta ketý kerek. Al, teńdessiz «krızıs menedjerdiń» buǵan deıin ózin synamaq turypty, atyn ataýǵa qorqyp kelgen májilisshilerge esepti bolýǵa sonshalyqty «ynta» tanyta qoımasy túsinikti.
Darhan Muqantegi
