Budan bylaı memlekettiń dızeldik otyn baǵasyn retteýin joıý usynylýda, - dep habarlaıdy Qamshy.kz.
Jyl saıyn astyq jınaý naýqany taıaǵanda janar-jaǵarmaı máselesi ózektilene túsedi. Astyq jınaý jumystary kezinde aýylsharýashylyq taýar óndirýshilerin memlekettik qoldaý sharalary osy energıa kózderimen qamtamasyz etýge tikeleı baılanysty. Osy ýaqytqa deıin aýyl sharýashylyǵyna egis jumystaryn júrgizýge arnalǵan dızeldik otyn jetkizýge memleket tarapynan basymdyq berilip keldi. Atap aıtqanda, «Munaı ónimderiniń jekelegen túrlerin óndirý jáne onyń aınalymyn memlekettik retteý týraly» Zańǵa sáıkes, kóktemgi-kúzgi egis jumystary kezinde eń aldymen aýylsharýashylyq óndirýshileri, odan keıin Qazaqstan temir jolynyń jyljymaly quramy, túrli deńgeıdegi ákimdikterge osy otyn túri basymdyqpen bólinedi. Respýblıka boıynsha dızeldik otyndy ortasha jyldyq tutyný shamamen 4,5 mln. tonnany quraıdy. Onyń 4 mln. tonnasy otandyq munaı óndirýshilerdiń, al 0,6 mln. tonnasy ımporttyń úlesinde. Bıylǵy jyly aýylsharýashylyq taýar óndirýshilerine arnap kóktemgi egis jumystary úshin 366,8 myń tonna jáne egin jınaý naýqany úshin 391,6 myń tonna dızeldik otyn bólindi. Jóneltilim tólemaqyǵa sáıkes der kezinde júrgiziledi.
Bıylǵy jyly QR Energetıka mınıstrligi 2016 jyly sharýalar úshin egis jumystaryna arnalǵan dızeldik otynnyń kóterme baǵasy lıtrine 79 teńge bolady dep málimdedi, al bólshek saýda baǵasy lıtrine 99 teńgeni qurap otyr. Iaǵnı, aýylsharýashylyq óndirýshileri alatyn baǵa jalpy dızeldik otyn baǵasynan birshama arzan. Biraq, sonyń ózinde aýylsharýashylyq taýar óndirýshilerine osy dızeldik otyndy jetkizý máselesinde túıtkilder az emes. Aıtalyq, Qazaqstanda janar-jaǵarmaı túrleriniń baǵasy kórshi eldermen salystyrǵanda anaǵurlym arzan ekeni belgili. Sol sebepti dızeldik otyn men AI-80 markaly benzındi kórshi Reseı men Qyrǵyzstanǵa jóneltý faktileri beleń aldy. Ásirese, kórshi elder men Qazaqstandaǵy bólshek saýdadaǵy baǵanyń aıyrmasy úlken, bizdiń janarmaı quıý beketterinde – 99 teńge bolsa, Reseıde – 189, Ózbekstanda – 239 teńge (bul baǵalar úzdiksiz ósýde). Osydan kelip, elimizdiń soltústik aımaqtary arqyly Reseıdiń shekaralyq oblystary arzan ónimdi satyp alýǵa múddeli. Sondyqtan da soltústik oblystarda janar-jaǵarmaı tutyný kólemi basqa óńirlerlen joǵary bolyp otyr. Aıtalyq, Pavlodar oblysy jalpy dızeldik otyn kóleminiń 11%-yn, Atyraý oblysy 10%-yn tutynady (basqa oblystar 5-7 paıyz kóleminde).
Osyǵan oraı, taıaýda QR Energetıka mınıstrligi Qazaqstan Respýblıkasynyń 2015 jylǵy 19 mamyrdaǵy «Memlekettik retteý belgilengen munaı ónimderin bólshek saýdada satýdyń shekti baǵasyn belgileý týraly» buıryǵyna ózgertýler engizý týraly buıryǵynyń jobasyn jarıalady. Atap aıtqanda, buıryqtaǵy dızeldik otyn baǵasyn bekitý týraly sóılem alynyp tastaldy. Buıryq jobasy jarıalanǵan 2016 jyldyń 19 shildesinen bastap on kún ishinde qujattaǵy ózgertýler talqylanyp, Ulttyq ekonomıka mınıstrligi tarapynan túsindirme berilýi kútilýde. Eger de buıryq jobasyna túbirli ózgertýler men usynystar engizilmeıtin bolsa, joba osy mátinde bekitilmek.
Mınıstrliktiń túsindirýinshe, dızeldik otyn baǵasyn retteýden bas tartqannyń ózinde aýyl sharýashylyq óndirýshileri sol kólemde, sol jeńildikti baǵamen, ıaǵnı dızeldik otynnyń bir lıtrin 79 teńgemen satyp alatyn bolady (jylyna 700 myń tonna). Bıylǵy jyly elimizde dızeldik otyn jetispeýshiligi joq ekendigin eskersek, aýylsharýashylyq taýar óndirýshileri buıryqtaǵy ózgertýlerden zıan shekpeýi tıis. Óıtkeni, qalaı bolǵanda da memleket baǵany qatań baqylaýda ustaıtyn bolady. Osylaısha, baǵany memlekettik retteýdi joıý ishki naryqtaǵy dızeldik otyn jetispeýshiliginiń aldyn alýǵa
