Almaty qalasynda bolǵan teraktiniń túsiniksiz tustary týraly buryn da jazǵanbyz. Elde maýsym, shilde aılarynda bolǵan lańkestik oqıǵalaryna qatysty kóptiń kóńilinde áli suraq kóp. Solardyń birqataryn ratel.kz saıty tizipti.
Bul týraly Qamshy.kz habarlaıdy.
1. Almaly aýdandyq İİB-ge shabýyl jasaǵan atqysh UQK departamenti janynda polısıa ekıpajyn qalaı atyp tastady? Aqtóbedegi oqıǵa da osyǵan uqsas edi. Qarý-jaraq dúkenindegi atystan keıin áskerı bólim kúzetindegiler shabýyldy toıtarýǵa daıyn bolmaǵan. Iaǵnı, eshkim eshkimge eshteńe habarlamaǵan.
Munyń birneshe sebebi bar:
-Polısıa sasqalaqtap qalǵan. Bul aıaq astynan bolǵan oqıǵaǵa tán jaǵdaı, alaıda, bizdiń polısıa mundaı kúsh kórsetýge birinshi ret tap bolyp otyrǵan joq.
-Habarlaý júıesiniń kemshiligi. Aýdandyq İİB-ge shabýyl jasalǵan soń kezekshi ne isterin bilmeı qalýy múmkin, İİD, TJD-ǵa habarlaýdy oılastyrmaǵan. Mundaı kemshilikter kóbine turaqty oqý-jattyǵýlar, osyndaı árekette basshylyqqa alynatyn nusqaýlyqtar bolmaǵanda oryn alady.
2. Vıdeoregıstratormen túsirilgen jazbalardyń birinde atqyshtyń Abaı dańǵlynda kólikti toqtata almaǵan soń M. Áýezov teatryna qaraı jaıaý júrgeni kórinedi. Ol basyn tómen túsirip ketip barady, qolynda avtomaty bar. Osy jerde týatyn suraq: Nege UQK departamenti janynda eki polıseıdi óltirgen atqyshty artynan eshkim qýmaǵan? Kez-kelgen kúshtik qurylymda, ishinde UQK de bar, óz qyzmetkerlerinen jasaqtalǵan jedel áreket bólinisteri bolýy tıis qoı. UQK departamentindegiler qalada atys bolyp jatqanyn bilgen be?
3. Almatydaǵy Jedel basqarý ortalyǵy (JBO-SOÝ) qalada bolyp jatqan oqıǵalardy ekrannan kórip otyrady. Almaty İİD qalada 64 myń 82 beınebaqylaý kamerasy bar ekenin habarlaǵan edi. Jol erejesin buzǵan talaı júrgizýshi sol kameralardyń arqasynda aıyppul tólep júrgeni jáne belgili. Endi sol kameralar qarýly qylmyskerdiń júris-turysyn baqylaýda dármensiz bolǵany ma? Ol bir kólikten túsip, ekinshi kólikke minip, arasynda jaıaý júrgende JBO-daǵylar patrúlderge qylmyskerdiń júrgen orny týraly habar bermegen be? Kameralar tek kólik nómiri arqyly derek jınamaı, adamdardyń bet álpetin tanıtyndaı baǵdarlamamen qamtamasyz etilmegen be? Álde ol oryndarda kamera qoıylmaǵan ba?
4. Kúshtik qurylym ardagerleri ekstremısterdiń polısıadan moraldyq-psıhologıalyq turǵydan da, jaýyngerlik daıyndyq turǵysynan da asyp túsetinin aıtady.
2011 jylǵy Tarazdaǵy oqıǵa M. Qarıevtiń ózin ańdyǵan polısıany anyqtap qana qoımaı, olarǵa qarýly qarsylyq tanyta alǵanyn kórsetti. Almaty irgesindegi Boraldaıda terrorshylarmen bolǵan qaqtyǵysta da arnaıy jasaqtyń eki jaýyngeri qaza tapty. Iaǵnı, lańkesterdiń jaýyngerlik sheberligi qarýly qurylymdarmen ashyq qaqtyǵys jasaýǵa jetkilikti dárejede bolǵany.
R. Kúlikbaevtiń brondy keýdeshe kıgen polıseılerdi atyp óltirýi ne ol keýdegelerdiń sapasynyń nasharlyǵyn, ne polsıanyń qala ishinde lańkestermen kúres daıyndyǵynyń tómendigin kórsetedi.
5. Ekstremıster kúshtik qurylymdarǵa óz agentterin engizýi múmkin ekeni aıtylady.
Endi ekstremıster ishindegi arnaıy organdardyń agentterin de tekseretin kez keldi. Ol agentter dinı ıdeologtardyń azǵyrýynan soń, kózqarastaryn ózgertýi múmkin. Mysaly, Aqtóbede terakt daıyndalyp jatqany týraly arnaıy organdar esh málimet bilmegen.
6. İİM Q. Qasymov ta, tergeý materıaldary da R. Kúlikbaevtiń polısıadan ósh alýdy oılastyrǵanyn jazady. Ondaı oıy bolsa, ol Almaly aýdandyq İİB-ge shabýyl jasaǵan soń sonyń janyndaǵy qalalyq İİD-ge nege soqpaǵan, aıdaladaǵy UQK departamentine nege barǵan?
Jalpy alǵanda, atqyshtyń áreketteri men júrgen joly onyń osy áreketke barmas buryn barlyǵyn josparlap alǵanyn meńzeıdi.
7. Taǵy bir suraq – salyq organdaryna. Olar páter jaldaıtyndardy baqylaýǵa almaǵan ba? Qala ishindegi mıgrasıalyq ahýalǵa qatysty esep júrmeı me?
8. Aqtóbedegi oqıǵa kúshtik qurylymdar arasynda qarama-qaıshylyq baryn kórsetti. Bul jáne qarapaıym vedomstvo aralyq qaqtyǵystar emes, odan joǵary deńgeıdegi kelispeýshilik sıaqty.
UQK men İİM arasynda baılanys nashar bolýy múmkin. Osy eki organnyń sońǵy ret birlesip qala jaǵdaıynda lańkestikke qarsy oqý-jattyǵý ótkizgenin eske túsirip kóreıik.
9. Aýmaqtyq-ákimshilik organdar Antıterrorıstik shtabtyń mańyzdylyǵyn túsinýleri kerek. Ol turaqty áreket etetin konsýltatıvtik organǵa aınalýy tıis. Lańkestikke qarsy áreket lańkestik pen ekstremızmniń týyndaýynyń aldyn alýy, jolyn kesýi kerek. Bolǵan qylmystyń jolyn kesý – sońǵy áreket.
10. R. Kúlikbaevtiń áıeli jýrnalıserge polısıa ózine dóreki qaraıtynyn aıtyp shaǵymdanýda. Ol Áıelge buryn kúıeýi dórekilik tanytsa, endi ol estafetany tergeýshiler qabyldap alǵan. Tergeýshiler óz áreketterimen taǵy bir jankeshti-kekshildi daıyndaǵylary kele me?
Baıqaǵandaryńyzdaı lańkestikke qatysty suraqtar az emes. Ol suraqtarǵa resmı jaýap bolmasa da, mundaı qaýipti tendensıalarǵa ýaqytyly reaksıa tanytý qajet. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda biz múldem qorǵansyz qalamyz. Múmkin keıbir suraqtar yńǵaısyzdyq týǵyzar, biraq, olar bizdiń azamattardyń qazaǵa ushyraýynyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan. Balýan Sholaq atyndaǵy sport saraıynda qurbandardyń janazasy emes, tek sporttyq jarystar ótkizilgenin bárimiz de qalaımyz.
Rasýl Rysmaǵambetov
