Aqtóbedegi «Ańsar» konsýltatıvtik-saýyqtyrý ortalyǵynyń dırektory Asqar Sabdınniń aıtýynsha, Qazaqstanda salafızm ıdeologıasy negiz bolyp otyrǵan terorızm máselesinde taqyrypty basqa tarapqa burýǵa múddeli toptar bar kórinedi, - dep habarlaıdy Qamshy.kz.
Samonitor.kz portalyna bergen suhbatynda Asqar Sabdın salafızm ıdeıasyn ustanýshylardy «qalypty», «radıkal» dep bólýdiń artynda atalǵan aǵymnan keler qaterdi jasyrý maqsaty turǵanyn aıtady.
«Sońǵy teraktiler salafızm máselesin ózekti etip otyr. Bir jaǵynan salafızm degende buryn ýahhabısterge qatysty túsinik sekildi, barlyq saqaldy er kisiler men oranǵan áıelder oıǵa oralsa, ekinshi jaǵynan salafıtterdiń ózi aqparattyq alańǵa nazardy basqa jaqqa buratyn «haýarıjder», «tákpirshiler» termınderdi tastap, máseleniń mańyzyn joıýda», - deıdi ol.
Teris aǵymnyń jaqtaýshylaryn synamas buryn, ol salafızm tabıǵatyna biraz toqtalǵan.
«Osy aıtylyp jatqandardyń ishinde ortaq bir túsinik tabý úshin men qazirgi salafızmge mynadaı anyqtama berýdi usynamyn. Biraq, bul jerde ony «sáláf» (aldyńǵy býyn) kanondyq uǵymymen shatystyrmaý kerek.
Bul – qazirgi qalpynda Muhammed Abdýlýahhab, Ibn Taımıa, Ibn ál-Kaım ilimderin seleksıalaý arqyly basqa da ıdeologtar qalyptastyrǵan dinı-saıası, antıjúıelik aǵym», - degen A. Sabdın salafızm men ony ustanýshylarǵa tán birqatar belgilerdi atap kórsetedi.
Olar:
-Taýhıd uǵymyn shartty túrde túsindirý jáne ony úsh túrge bólý (rýbýbıa, ýlúhıa, asma ýa syfat), «qulshylyq», «kóp qudaılyq» tym keń maǵynada túsiný;
-Joǵaryda atalǵan anyqtamalar men spekýlásıalar negizinde aınaladaǵylardy, onyń ishinde musylmandardy dinsiz, kóp qudaıǵa tabynýshy, adasqan jáne bıdǵatshy dep aıyptaý;
-Jek kórýshilik pen jaýlyqty nasıhattaý;
-Kez-kelgen formadaǵy zaıyrlylyqty asa qatty jek kórý jáne radıkaldy teokratıalyq bılik qurýǵa umtylý;
-Jergilikti salttar men dástúrdi, mádenıetti, memlekettik, ulttyq meıramdardy, ata-babalarymyzdyń muralary men tarıhty joqqa shyǵarý;
-Jergilikti dinı dástúrlerdiń (Hanafı mázhabyǵ Matýrıd aqıdasy, Qoja Ahmet Iassaýı murasy, t.b.) áleýetin joqqa shyǵarý;
-Keıbir dinı qaǵıdalardy shamadan tys saıasılandyrý (Mysaly, jıhad, taǵýt, t.b.);
-Resmı din qyzmetkerleri men memlekettik organdardy turaqty túrde synaý;
-Ózderiniń kózqarastaryna qarsy kelgenderge kúsh qoldanýdy aqtaý;
-Arabshyldyq;
-Dıletanttar men neofıtterge ıslam ǵulamalary dep baǵa berý, ıslam ǵylymdarynda ohlokratıa qaǵıdalaryn (tobyrdyń bıligi) nasıhattaý.
«Bul sýbektıvti anyqtama qazirgi salafızmniń barlyq qyryn kórsetpeýi múmkin, biraq, salafızmniń shynaıy tabıǵatyn túsinýde mańyzy zor», - degen A. Sabdın búgingi tańda «salafızm» men «ýahhabızmniń» is júzinde bir uǵymǵa aınalyp otyrǵanyn aıtady.
«Bular – bir ıdeologıa. Tek, sátti rebrendıng jasaǵany bolmasa. Salafıtter, ýahhabıtter, nedjıdıtterdiń bári – bir. Buryn olar túrli evfemızmderdi qoldanyp, «ýahhabızmniń» jaǵymsyz maǵynasyn jýyp, shaıyp jiberdi. Qazir sol ádisti salafızmge qatysty da qoldanýda», - deıdi A. Sabdın.
Onyń aıtýynsha, mundaı múddeli toptar musylmandar úshin asa qurmetti «sáláf» uǵymyn óz maqsattaryna sátti paıdalanatyn kórinedi. Tipti, ondaılardyń keıbiri salafızmdi aqtap alǵandyǵy sonshalyq, ony sýnnızmmen qatar qoıatyndar da barshylyq eken.
«Salafızm ıdeologtary men olardyń shákirtteri buryn jiberilgen barlyq qatelikterin eskerip, óz ıdeologıalaryn ótkizý úshin qoǵamnyń sanasyn manıpýlásıalaýdyń ozyq tásilderin paıdalanyp jatqanyn atap ótý kerek. Sonyń arqasynda, buryn múmkin emesteı kóringen jaǵdaılar búgin belsendi talqylanýda, keıbiri qalypty normaǵa aınaldy», - deıdi ol.
«Qazaqstan Táýelsizdiginiń alǵashqy jyldarynda eshkim musylmandar óz ata-anasynan bezedi, olarmen bir dastarhanǵa otyrýdan qashady, bir-birin kápir dep aıyptaıdy, tozaqpen qorqytady, salt-dástúrderdi joqqa shyǵarady dep oılamady. Al, búginde muny tipti keıbir depýtattar qalypty jaǵdaı sanaıdy. Osynyń barlyǵyna núkte qoımasaq, «terorızm» uǵymy da qalypty jaǵdaıǵa aınalyp ketýi múmkin», - dep eskertedi sarapshy.
Sarapshy 2011 jyldan beri túrli dinı oqıǵalardyń ortasynda júrgenin, 30-dan astam konferensıalarǵa qatysqanyn, solardyń barlyǵynda salafızmdi burmalap túsindirý talpynystaryna tap bolǵanyn, ondaı prosesterge tipti bıznes-elıta ókilderi, sarapshylar men sheneýnikter, ǵylymı, shyǵarmashylyq ıntellıgensıa ókilderi de jumyldyrylatynyn aıtady.
«Árbir kezekti konferensıa salafızm tabıǵatynyń qalyptylyǵy men radıkaldylyǵy týraly pikir-talastarǵa ulasyp ketetin. Salafızm ıdeologıasyn jáne memlekettik organdardyń olardy aqtaýǵa tyrysatynyn ashyq synaǵandar túgeldeı aqparattyq alańda, tanymal saıttarda dıskredıtasıaǵa ushyrap keldi. Salafıttik «ekspertokratıa» olardy shııtter, habashıtter, sektanttar, sopylar, agentter, tipti, qoǵamdyq turaqtylyqtyń dushpandary etip shyǵardy», - deıdi A. Sabdın.
A. Sabdın ol turaqtylyqqa shyn máninde sol radıkaldy salafıtterdiń kóp nuqsan keltirgenin aıtady.
«BAQ-taǵy salafıttik materıaldardy taldaý prosesinde túrli túsinikterdiń qalaı ózgertiletinin, evfemızmderdiń qoldanylatynyn, aýdarylmaǵan termınder men kópke tanymal emes dinı kósemderdiń esimderi aqparat alańyna tastalatynyna kóz jetti. Mysaly, tanymal bir sarapshy, otandyq ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń biriniń qyzmetkeri jergilikti dinı mektepterdi – «aýyldyq ıslam», al, salafızm – ǵalamdyq ıdeıa, bizdegiler jaı ǵana moldalar, al, olardiki sharıǵat ǵylymdarynyń doktory, Mádına ıslam ýnıversıtetiniń oqytýshysy, sheıh Rabı ál-Madhalı, t.b.degen oı aıtqan bolatyn», - deıdi ol.
«Men ózim tórt jyl boıy 500-den astam radıkalmen jeke suhbat qurdym. Baıqaǵanym, salafıtterdiń saıasılanǵan bóligi áleýmettik aýtsaıderlermen emes, elıtamen – bıznes, óner, sport, saıasat, aqparat qaıratkerlerimen, jekelegen sheneýniktermen jumys isteıdi. Olardy, solar arqyly dinı basshylyqty óz aıtqandaryna sendiredi. Sondyqtan da, árbir teraktiden soń salafızm máselesi sıyr quımyshaqtanyp ketýde», - deıdi A. Sabdın.
«Olar (terrorshylar – red.) eshqandaı da salafıt emes, olar haýarıjder, tákpirshiler, ıshısh sodyrlary, t.b. deıdi. Men 2014-2015 jyldary óńirde teraktiler bolǵan kezde sol teraktilerge qatysqan 12 lańkespen, 5 maýsymdaǵy aqtóbe oqıǵasynda tirideı ustalǵan segiz terrorshynyń altaýymen jeke sóılesken adam retinde olardyń barlyǵy salafıtter dep jaýapkershilikpen aıta alamyn. Ol týraly QR Qaýipsizdik keńesiniń otyrysynda Prezıdent N. Nazarbaev ta aıtty. Áńgimelesý kezinde men ol lańkesterden senimderi, ne oqyǵany, kimdi tyńdaǵandary, t.b. týraly suradym. Mine, sonda olardyń bári Ibn Abdýlýahhabtyń «Úsh negizin» oqyǵandaryn aıtty. Olardyń úsheýi «qalypty» sanalyp júrgen salafıt-madhalıtten sabaq alǵan. Olar D. Mýbarovtyń ýaǵyzdaryn tyńdaǵan. Ibn Taımıa, ıbn Baz, Ibn Ýsaımın, Albanı, salafızmniń basqa da ıdeologtaryn tulǵa tulǵa sanaıdy. Taýhıdti úsh túrge bóletinderin, namazdy mazhab boıynsha oqymaǵandaryn, árýaqtarǵa quran oqýǵa bolmaıtynyn aıtady. Bir sózben aıtqanda salafıttiń ortasha portreti kórinedi», - deıdi ol.
Sarapshy birqatar krıptosalafıtterdiń aqtóbelik lańkesterdi DAISH ıdeologıasymen ýlanǵan dep aıyptap júrgenin, al, sol DAISH ıdeologıasynyń naǵyz salafızm ekenin aıtady. Ony Mekke meshitiniń burynǵy bas ımamy sheıh ál-Kalbanı da rastaǵan kórinedi.
