Elbasy Nursultan Nazarbaev 9 qyrkúıek kúni Úkimettiń keńeıtilgen jıynyn ótkizetinin málimdedi. Parlament sesıasynyń 1 qyrkúıektegi ashylýynda prezıdent halyq tabysyn arttyrý jónindegi usynystarymen sol úkimet jıynynda bólisetinin aıtqan edi.
«Halyq tabysyn aıaq astynan qalaı arttyrmaq? Devalvasıa, qymbatshylyq qysqan áleýmettiń áleýetin bir jıynda sheshe salatyn ol qandaı kóregendik?», - degen saýaldardy ysyra turyp, Qazaqstannyń basqarý júıesindegi burynǵy tájirıbelerine súıene otyryp, 9 qyrkúıektegi jıynǵa, onda kóteriletin máseleler men qabyldanatyn sheshimderge az-maz boljam jasap kórsek.
Jalpy, elde osy kúz saıası turǵyda «óte ystyq» bolady degen áńgimeler aıtylýda. Biraq, sarapshylardyń deni jalpylama ózgerister bolady, parlament ókilettiligi keńeıtiledi degen sıaqty súıkeı qamshylaǵany bolmasa, saıası temperatýrany qyzdyratyn faktorlardy dóp basyp aıtqan eshkim joq. Parlament ókilettiligin keńeıtý, prezıdent quzyryndaǵy mindetterdiń birqataryn zań shyǵarýshy, atqarýshy bılikke bólip berý degenniń bári konstıtýsıalyq reformany talap etetin úlken saıası másele. Sondyqtan, saıası sarapshy ekenmin dep, ońaılyqpen bolmaıtyn sharýany boljaýdyń qajeti joq.
Sonymen, 9 qyrkúıekte ne bolýy múmkin? Osy jyl basynan bergi eldegi áleýmettik-ekonomıkalyq ahýal sóz bolyp, K. Másimov basqaratyn mınıstrler kabınetiniń olqylyqtary ońdyrmaı synalatyn sekildi osy joly. Jıyndaǵy temperatýra shamamen jer zańnamasyna moratorıı engizgen mamyrdaǵy keńestegiden kem bolmaıdy. Esterińizde bolsa, sol jıynda K. Másimovtiń baıandamasy tyńdalyp, Ulttyq ekonomıka mınıstri men Aýylsharýashylyq mınıstri sógis alyp, artynsha otstavkaǵa ketken bolatyn. Bul jıyn da otstavkasyz bolmaıtyn sıaqty. «Óledi, óledi dep moldadan da uıat boldy» degen ánebir apamyz aıtpaqshy, «Másimov ketedi, Másimov ketedi» degen áńgimege de osy jıyn núkte qoıýy múmkin.
Azdaǵan úzilisti qospaǵanda jeti jyldan astam úkimet basqarǵan Kárimniń ornyna onyń birinshi orynbasary bolyp júrgen Baqytjan Saǵyntaevtyń taǵaıyndalyp qalý múmkindigi óte joǵary. Óıtkeni, úkimettiń osy kúnge deıingi joba, josparlaryn ary qaraı júzege asyrý úshin de premerlikke mınıstrler kabınetiniń osy quramynan bireý taǵaıyndalýy tıis. Aýylsharýashylyǵyna jaýapty orynbasar Asqar Myrzahmetovty de usynýshylar bolar, biraq, onyń óz basyna jeterlik ózge mindetteri bar.
Ekonomıkadan bólek, áleýmettik sala da ońyp tur deı almaımyz. Alda, jumyssyzdyq, qysqartý, tipti zeınetaqynyń keshigip qalýy syndy qaýip-qaterler joq emes. Bilim berý júıesindegi de sońǵy reformalar qoǵam narazylyǵyna ushyrady. Sol sebepti bul salanyń da jigin jatqyzý qajet. Qoldan keletini – kadrlyq aýys-túıis. Áleýmettik salaǵa jaýapty vıse-premer kreslosyna uzaq bir jyldary kezinde Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý mınıstri bolǵan, vıse-premerliktiń de dámin tatqan (2013 jyl), 2014 jyldyń qarashasynan Memlekettik hatshy laýazymyn atqaryp júrgen Gúlshara Ábdihalyqovanyń jaıǵasýy ǵajap emes.
Gúlsharadan bosaǵan orynǵa Reseıde elshilikte júrgen Marat Tájındi qaıta qonjıtqysy keletin sarapshylar bar. Biraq, prezıdenttiń eshkim oılamaǵan josparlarlary bolýy da múmkin ǵoı. Máselen, memlekettik qyzmet isteri jónindegi Astana óńirlik habynyń jetekshisi Álıhan Báımenovti nege bir rıza qylyp qoımasqa?
Jıynda sondaı-aq, qaýipsizdik, ishki tártip jaıy da sóz bolýy múmkin. Aqtóbedegi, Almatydaǵy teraktilerge qatysty Elbasy quqyqqorǵaý organdarynyń jumysyna baǵa berýi 
múmkin. Terakt kezindegi polısıanyń áreketi, qaza bolǵandar, jaralanǵandar sanynyń kóptigi İshki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymovtyń kemshiligi delinse – mınıstrdiń ketkeni. Baspasózde jemqorlyq jaılady delinip júrgen ishki ister organdaryn jegi qurttan tazartý úshin jemqorlyqpen kúres jónindegi Ulttyq búro basshysynyń orynbasary Alık Shpekbaevqa tańdaý jasalýy da múmkin. Jalpy, ol kisiniń osy mınıstrlikke keletini týraly kópten beri aıtylyp júr.
Bul jerde oryndaryn bosatqandarǵa alańdaý qajet emes sıaqty. Osy kúnge deıin ondaılardyń eshbiri dalada qalǵanyn kórmedik. İs qozǵalyp, sotty bolady deıtindeı de emes. Máselen, K. Másimov ulttyq kompanıalar men túrli holdıńterdiń birine basqarýshy bolyp ketýi múmkin. Al, Q. Qasymovqa prezıdent ákimshiligindegi bir bólimnen oryn tabylar.
Munda Darıǵanyń jaǵdaıy birshama kúrdeli. Kúrdeli degende qurdymǵa ketedi degen sóz emes. Elbasy Darıǵa Nursultanqyzynyń saıası karerasyna erekshe uqyptylyqpen qaraıdy. Onyń ústine, keshegi Ózbekstan jaǵdaıy da qaperde. Kárimovtiń kishi qyzy bılik tizginin ustaıdy dep bal ashqandar kóp bolǵanmen, keshegi jaǵdaı basqa nátıje kórsetip otyr...
Búginge deıin D. Nazarbaeva atqarýshy bıliktegi aýqymdy bir salanyń qulaǵyn ustady. Onyń aldynda, Májilis depýtaty, vıse-spıker bolǵany jáne bar. Sonda Darıǵa barmaǵan ne qaldy? Iá, spıkerlik qaldy. Spıkerlik bolǵanda da tómengi palatanyń emes, Májilistegi N. Nyǵmatýllınmen saıası tepe-teńdik saqtaıtyn, qajet bolǵanda oǵan qarsylyq tanyta alatyndaı tulǵa Senatta otyrýy tıis. Al, osyǵan deıin eki márte parlamenttiń joǵarǵy palatasyna tóraǵalyq etken Q. Toqaev zeınet jasyna bıyl mamyr aıynda tolyp ketken.
Saılaý Bek
