Ádette júrgizýshilerdiń deni rólde júrgende qymyz ishýge qorqa soǵady. Óıtkeni, qymyz ishken adamnyń qanynan alkogól quramy anyqtalady degen áńgime bar. Sondaı bir oqıǵaǵa jýrnalıs Erik Rahym da tap bolǵanyn jazady.
Qarqara jaılaýynda ótken ulan-asyr toıdyń qarsańy edi. Eldiń kóńili munda joq. Erenqabyrǵanyń etegindegi aýylym Tegistiktiń jaqsy-jaısańdary toıǵa dep taýdaı tý bıeni soıyp tastaǵan. Qymyz da kól-kósir. Mundaıda qalaı irkilip qalasyń, paqyryńyz semiz jaıadan kertip otyryp tórt-bes kese qymyzdy tóńkerdi. Mańdaıdaǵy shyp-shyp terdi sylyp tastap, "qara aıǵyrǵa" mindim de Almaty qaıdasyń dep tartyp otyrdym.
Qymyzdyń ishken saıyn shóldetetin jáne uıqyǵa tartatyn qasıeti bar. Ádette, birer kese qymyzdan soń salqyn jerde uıyqtaǵan abzal. Biraq oǵan ýaqyt qaıda...
Shelektiń tusyndaǵy taqtaıdaı tegis jolǵa 50 degen belgi qoıǵan. Jol táýir bolǵan soń keıbir shopyrlar osy tusta bastyrmalatyp jiberedi. "Gaıshnıkterdiń" qoı ańdyǵan qasqyrdaı bas buǵatyn tusy.
Túısik aldamady, onyń ústine "vodıtelskaıa solıdarnost degen bar - qarsy kele jatqan shopyrlar jaryǵyn jylt-jylt jaǵyp, eskertip barady. Jyldamdyǵym - saǵatyna 48, bálkim, 52 shaqyrym...
Shelek aýylynyń búıirin aınala bergenim sol edi, on bes-jıyrma kólikti murnynan tizip qoıǵan "gaıshnıkter" kózge tústi. Jáne bárin toqtatyp jatyr. Qosaq arasynda men de kettim. Budan ári "gaıshnık" ekeýmizdiń dıalogymyz bylaı órbidi:
- Dokýmentterińiz...
- Nege ózińizdi tanystyrmaısyz? Ne sebepti toqtattyńyz?
- Starshına Bálenshe Túgensheev. Planovyı tekserý. Dokýmentterińiz.
- Minekıińiz! Bári ornynda.
- Mmm... Ne ishtińiz?
- Ne ishkeni nesi?.. Qymyz ishtim!
"Qymyz ishtim" degen bir aýyz sóz starshınanyń qýaqy óńine qan júgirtip, kózin jaınatyp jiberdi.
- Túsińizshi mashınadan!
- Al, tústik...
Aıaǵym jerge tıgeni sol edi, starshına qabylansha atylyp baryp máshıneni óshirip, kiltti qaltasyna salyp aldy. Tapsyrma solaı bolsa kerek. Munysy endi naǵyz zań buzýshylyq! Kólik - meniń jekemenshigim. Meniń menshigime qol suǵýǵa qandaı qaqysy bar?!
- Kiltti qaı tesikten aldyń, sol tesikke qaıtadan tyǵyp qoı! Meniń kóligime nege qol suǵasyń?!
Starshınanyń aqyly bar eken, kiltti qolyma ustata saldy. - Júrińiz bastyqqa!
Bastyǵy táp-táýir ofıser kóringen bastapqyda. Biraq starshına túsingen keıbir nárselerdi kapıtan túsinbeıtin bolyp shyqty.
- Ne ishtińiz?
- Qymyz ishtim.
- Asqazanyńyzǵa túsip kóre almaımyz ǵoı endi. Iis shyǵyp tur.
- Neniń ıisi ekenine kóz jetkizý úshin túsip kórýińizge týra keledi...
- Kózińiz nege qyzaryp ketken?
- Alergıam bar.
- Neden?
- Ár nárseden...
Kapıtannyń aıtqanynan uqqanym: qymyz ishkenderdiń bárin "oformıt" etip jatyr jáne qymyz psıhotropty zattardyń qataryna jatady! "Qymyz ishtim" dep aqtalyp turǵan meniń áreketim balanyń tirligi eken. Al, endeshe!
Basyma bir oı sap ete qaldy. - Jaraıdy, - dedim. - Biraq hattamaǵa "qymyz ishken, al qymyz - psıhotropty zat" dep jazasyz.
Kapıtanǵa da jan kerek eken, shorshyp tústi: "Júrińiz, ne ishkenińizdi anyqtaımyz kázir!".
Alkotesterdiń "ıesi" jekemenshik kólikte otyr. Munysy qanshalyqty zańdy-zańsyz ekenin naqty bilmeımin. Biraq, meniń oıymsha, arnaıy maman arnaıy kólikte otyrýy tıis. "Vor doljen sıdet v túrme" degen sıaqty, árkimniń óz orny bolýy kerek emes pe?..
Qyzyq endi bastaldy. Alkotesterdiń "ıesiniń" aıtýymen bes sekýntqa jýyq tútiksheni úrlep em 0,31 degen san jarq ete qaldy! Mássaǵan! Endi qaıttim?! Qymyz bulaı kórsetýi tıis emes edi ǵoı! Oý, Tengrınús dál osy qymyzǵa baılanysty polısıany qatystyra otyryp tájirıbe júrgizbep pe edi?! Ol synaqtyń vıdeosyn myna siltemeden kóresizder. Onysy ótirik bolǵany ma?!
Kapıtan qýanyp ketti. Hattamanyń bos blankisine meniń aty-jónimdi ádemilep jaza bastady.
Jalpy, jýrnalısik kýálikti orynsyz shoshańdatyp, kóz shuqıtyndardyń qatarynan emes em. Onyń ústine kýáligim de joq. Biraq, jýrnalıs ekenimdi, "áke-kókelemeıtinimdi", bul isti aıaqsyz qaldyrmaıtynymdy, qajet bolsa, eń joǵarǵy ınstansıaǵa deıin jetkizetinimdi, qajetti saraptamadan ótetinimdi edel-jedel ári saýatty eskerttim.
Kapıtan da, alkotesterdiń "ıesi" de oılanyp qaldy. Sóıtti de asa bir qulyqsyzdyqpen áldebir alaqandaı qorapshany qolyma ustata saldy: "Mynaǵan kishi dáretińizdi quıyp ákelińiz".
Onysy nemister shyǵarǵan dúnıe eken. Qysqasy, "test na beremennost degendi kózge elestetetin - "test na alkagol".
Túkirip jibere me, álde basqa nárse quıyp ákele me dep kúdiktense kerek, kapıtan úńilip qarap turdy. Qaıtsin endi, ol úshin dál qazir munaıdan da mańyzdy dúnıe osy bop tursa...
Álgi "mańyzdy dúnıege" alaqandaı zattyń tilshigin salyp birshama ýaqyt turǵan kapıtannyń óńinen qaıtadan qan qashty. "Jónińizdi aıtsańyzshy, ne deıdi mynaýyńyz?" degen suraǵyma "ony qazir dáriger aıtady" dep kúńk etti. Al endi dáriger ne aıtty dep oılaısyz? Árıne, "kishi dáretten eshqandaı alkogól tabylǵan joq" dedi. Endeshe, hattama da joq, aıyppul da joq, eshteńe joq!
Sonymen, qymyz iship rólge otyrýǵa bola ma, joq pa? Ábden bolady! Tek ýaqyt pen júıkeńizdi shyǵyndaýǵa, qymyz ishkenińizdi tabandap dáleldeýge daıyn bolyńyz.
P.S. Alkotester ne sebepti 0,31 promılle kórsetti? Menińshe, bul suraqtyń eki jaýaby bar. Birinshi jaýap: qymyzdy 2 lıtrden (tórt kese) artyq ishken jaǵdaıda belgili bir mólsherde alkotester kórsetýi múmkin. Óıtkeni alkotester qymyzdy tanymaıdy, onyń tanıtyny "ıis" qana. Biraq bul qymyzdyń quramynda alkogól bar degen sóz emes.
Ekinshi jaýap: jol saqshylary kók shaı ishseń de demińnen alkogól tabatyn "aqyldy alkotestermen" shopyrlardy aqymaq qyp júr.
Bul eki jaýaptyń qaısysyn qosh kórseńiz de patsha kóńilińiz bilsin.
