Búginde erinbegen kisi jamandaıtyn KSRO kezeńiniń erekshe eske alatyn bir tusy – mal sharýashylyǵynyń júıeli túrde órkendegeni, iri keńsharlar men ujymsharlar, et kombınattary men jem-shóp daıyndaý ortalyqtary. Qazir et eksporttaý múmkindigimiz sheksiz dep qansha maqtanǵanmen, sol qolda bar qordy qurdymǵa jibergenimizdi moıyndaýǵa májbúrmiz.
365info.kz jazýynsha ótken jyly Qazaqstan 6,5 myń tonna etti eksportqa shyǵarypty. Al, syrttan kirgizilgen et mólsheri qansha deısiz ǵoı? Byltyr bir ǵana sıyr etiniń 11 247 tonnasy shet elden ákelingen. Bul ettiń ár kelisi orta eseppen 2 dollardan kirgizilgen kórinedi. Osy jerde bul kórsetkishterge Reseı men Belorýsıadan engen ettiń kirmegenin eskerte ketken jón.
«Bul shyndyq. Bizdegi et kombınattary negizinen ımporttyq shıkizatpen jumys isteıdi. Ol et sapa turǵysynan syn kótermese de, baǵasy arzan», - deıdi «Ótes Bıo Azıa» JSHS dırektory Dúısen Nurlanov.
Importtalatyn ettiń negizinen Aýstralıa, Jańa Zelandıa, AQSH-tan, Ýkraına, Bolgarıa, Brazılıa, Paragvaı, Polsha, taǵy basqa elderden ákelinetinin aıta ketken jón. Bul jerde Eýrazıalyq ekonomıkalyq odaq elderinen ákelinetin ónimniń syrtqy saýda jónindegi statısıkaǵa enbeıtindiginen odaqqa múshe elderden ımporttalatyn et ónimderi kórsetilmegen.
Aýylsharýashylyq mınıstrliginiń jospary boıynsha, 2016 jyly Qazaqstan 60 myń tonna et eksporttaýy tıis. Onyń jartysy – sıyr eti. Alaıda, qańtar-mamyr aılary aralyǵynda barlyǵy 7 myń tonna ǵana (onyń ishinde sıyr eti – 2,8 myń tonna) et syrtqa shyǵarylǵan.
Qazaq etin eksporttaýdaǵy basty kedergilerdiń biri retinde veterınarlyq-epıdemıologıalyq jaǵdaıdy aıtýǵa bolady. Búginde bul salada maman máselesi ózekti bolyp otyr. Ekonomıser men zańgerler mal dárigeri bolyp jumys istegen soń, pasterellez, dermatıt, kúıdirgi syndy san alýan mal aýrýlary etek jaıýda. Osylaısha myńdaǵan tonna eksport týraly memleket jospary jospar kúıinde ǵana qalýda.
Eldiń ár túkpirinde kórinis berip jatqan mal aýrýynyń asqynýyn eske túsirsek.
Aqtóbe oblysynda mamyr aıynda 626 bas iri qara, Atyraýda – 16, Qaraǵandy oblysynda – 23 bas mal pasterellezdan, ınfeksıalyq aýrýdan ólgen. Pasterellez oshaǵynyń tirkelýine baılanysty Reseı Qazaqstannan et kirgizýge shekteý qoıdy.
Maýsym aıynda da Qazaqstannyń ár aımaǵynan kúıdirgi oshaqtary eldi dúrliktirdi. Shildede nodýlárly dermatıt degen mal aýrýy el boıynsha 800 sıyr qyrylǵan. Jalpy aýrýdyń osy túrin juqtyrǵan mal saly 6200-di quraǵan.
Malshylar qaýymy mundaı aýrý juqtyrǵan maldy emdeý, kómgennen de qyrýar qarjyny talap etetinin, elde veterınarlyq baqylaý men qadaǵalaý júıesiniń buzylǵanyn aıtyp dabyl qaǵýda.
«Keńestik veterınarlyq júıe qulaǵan soń qarjy jetispeýshiliginen naryqtyq qatynastarǵa beıimdelý sharalary júrgizildi. Birinshi bolyp veterınarlyq qyzmet jeke kásipkerlik negizge kóshirildi. Biraq, ondaı veterınarlyq mekemelerdiń jumysy jetildirilmegen memlekettik tapsyrys júıesi arqyly júrgizilgendikten kemshiliksiz bolmaı otyr», - deıdi «Astana agro ónim» JSHS basshysy Serik Raqymbaev.
S. Raqymbaevtyń aıtýynsha, Aýylsharýashylyq mınıstrliginiń basshylyǵyna Asyljan Mamytbekov kelgennen keıin veterınarıa júıesinde memlekettik-kommýnaldyq kásiporyndar quryla bastaǵan. Alaıda, bul da kemshiliksiz emes eken. Máselen, ondaı kásiporyndardaǵy mal dárigeriniń jalaqysy aıyna 36 myń teńgeni quraıtyn kórinedi. Álgindeı mekemelerdegi mal dárigerleri is júzinde qaǵaz toltyrýmen, esep daıyndaýmen ǵana aınalysady. Kóbiniń arnaıy bilimi de joq, ekonomıs, zańger syndy mamandar kórinedi.
Veterınarlyq baqylaýdyń kem-ketigin salalyq mınıstrlik basshylyǵy da moıyndap otyr.
Aýylsharýashylyq vıse-mınıstri Gúlmıra Isaevanyń aıtýynsha, Qazaqstanda kúıdirgi aýrýynyń 2604 stasıonarlyq jaısyz núkteleri bar. onyń 1890-ynyń naqty ornalasqan jeri anyqtalsa, qalǵan 714 núkteniki belgisiz bolyp otyr. ıaǵnı, 700-den astam ólekseler kómilgen oryn arnaıy qorǵalmaǵan, esepke alynbaǵan.
Budan bólek, QR ASHM veterınarlyq baqylaý jáne qadaǵalaý komıtetiniń basshysy Saqtash Hasenov elde zamanǵa saı veterınarlyq dıagnostıkalyq zerthanalardyń joqtyǵyn aıtqan. Sondyqtan da, jaqynda Atyraýdaǵy maldyń qyrylýyna naqty baǵa berý múmkindigi bolmaǵandyqtan, reseılik ınstıtýttan dıagonstıka júrgizý týraly kómek suralǵan.
