Qazaqstanda abort jasaýǵa tyıym salý usynyldy. Psıhologtar men dintanýshylardyń aıtýynsha, bul qadam ana men balanyń ómirin saqtap qalýǵa kómektesedi,- dep habarlaıdy Qamshy.kz Nur.kz silteme jasap.
Elimizde abort máselesi beleń alyp barady. Qazaqstanda árbir úshinshi áıel túsik jasatqan. Kóp jaǵdaıda áleýmettik ahýaldyń tómendiginen analar abortqa júginýge májbúr bolatyndaryn aıtady.
Gúlfaırýz Jaǵypparova osydan birneshe jyl buryn solaı etken.
"Birinshi abortty istetken soń, kópke deıin densaýlyǵym qalpyna kelmedi. Eki ret túsik tastadym. Keıin ekinshi jáne úshinshi balamdy ázer degende taptym. Dárigerler eger de týmasań, bedeýlikke shaldyǵasyń dedi", - deıdi Petropavl turǵyny Gúlfaırýz Jaǵypparova.
Qazaqstanda jyl saıyn 100 myńǵa jýyq abort jasalady eken. Tek Qyzyljar óńirinde kúnine túsik jasatýǵa 4-5 áıel keledi. Olardyń kóbi 20-30 jas aralyǵyn qamtıdy. Biraq, kámeletke tolmaǵan qyzdar da bar. Bıyldyń ózinde Soltústik Qazaqstanda 52 jasóspirim abort jasatqan. Alaıda, bul san naqty emes. Sebebi, 18-ge tolmaǵan qyzǵa ata-anasynyń ruqsatynsyz túsik jasaýǵa ruqsat berilmeıtindikten, keı jetkinshekter arnaıy dárilerdi qoldanady.
"Qalada abortqa arnalǵan dárilerdiń astyrtyn saýda núkteleri bar. Kóbi qytaıdan keledi. Ony qoldanýdyń belgili bir ýaqyty bar. Biraq, ony satatyn kisi egjeı-tegjeıli túsindirmeıdi. Al jas qyzdar oǵan asa mán bermeı, satyp alady. Keıin bul qaıǵyly oqıǵalarǵa ákelip soqtyrýy múmkin", - deıdi Petropavl qalalyq №1 emhanasy áıelder keńesi bóliminiń akýsher-gınekolog mamany Marına Tımofeeva.
Aborttyń qandaı túri bolmasyn álbette, zıany bar. Munyń sońy áıeldiń qaıtip bala kótermeýine alyp kelýi múmkin. Búginde elimizde árbir 5-shi jup perzent súıe almaı, barmaq tistep júr. Osy problemany joıý maqsatynda birneshe jyl buryn «Otbasyny josparlaý» baǵdarlamasy iske qosyldy. Onyń aıasynda otbasy qurýdan bastap, aldaǵy ýaqytta balaly bolý jáne bolmaý máselesine qatysty keńester beriledi.
Álem tájirıbesi týraly aıtar bolsaq, Polsha, Irlandıa, Malta men Fılıppında abortqa zańmen tyıym salynǵan. Ońtústik Amerıka elderi de túsikti onsha quptamaıdy. Munda tek ınsest, zorlaý men ananyń ómirine qaýip tóngen jaǵdaıda ǵana abort jasaýǵa ruqsat berilgen. Tájirıbeli psıholog Madına Ýsımbekovanyń pikirinshe, Qazaqstanǵa da osy baǵytta bir zańnama qarastyrǵan durys.
"Áıelder jasaǵannan keıin, postabortnyı sındrom degen bizde termın bar, jalpy medısına salasynda. Odan keıin kóp áıelder kúızeliske ushyraıdy. Onyń sońy mynaý esirtkige jol berýi múmkin, sonymen qatar ishimdikke jol berýi múmkin, jiptiń tizgininiń sońynda adamnyń asylýyna da alyp keledi. Sondyqtan biz bul jerde bir baladan aıyrylamyz dep, abort jasaımyz dep, ananyń ómirin de biz qaýipke qoıyp otyrmyz. Sondyqtan bir adamnyń emes, eki adamnyń ómiri bizde qaýip astynda. Eger de osy jaǵdaılardy eskeretin bolsaq, onda biz abortqa tyıym salý máselesin qarastyrýymyz kerek", - deıdi OQO Din isteri basqarmasy «Din máselelerin zertteý ortalyǵynyń» psıholog mamany Mádına Ýsımbekova.
Taǵy bir azamatattar ózgege elikteýdiń qajeti joq, dep sanaıdy. Iaǵnı, olar abortqa tyıym salýǵa túbegeıli qarsy. Bir jaǵynan abort áıeldi ajal aýzynan alyp shyǵýdyń joly bolsa, ekinshiden bul zańsyz otalarǵa ákelip soqtyrýy múmkin, deıdi olar.
"Eger de aborttarǵa tyıym salynsa, krımınaldy aborttar paıda bolady. Bul qazirgi eldegi áleýmettik máselelerdi sheshýdiń ornyna, ýshyqtyryp jiberedi. Eger de abortqa zań júzinde tyıym salynsa, onda tastandy balalardyń sany kóbeıedi. Sáıkesinshe balalar úıiniń sany artady. Bolashaqta elde júgensiz ketken jasóspirimderdiń qatary ósip, áleýmettik daý-janjal paıda bolady", - deıdi SHQO qoǵamdyq keńestiń ókili Indıra Kákimova.
Sonymen qatar mamandardyń aıtýynsha, jasandy uryqtandyrýǵa ynta bildirgen áıelderdiń jartysyna jýyǵy jas kezinde abort jasatqan. Demek, statısıka kórsetip otyrǵandaı, oladyń bedeýlikke tap bolýdyń negizgi sebebi – abort. Jurttyń kóbi bul sumdyqtyń tamyryna balta shabý kerektigin aıtady. Iaǵnı, mektepte áleýmettik pán engizip, oqýshylarmen ashyq áńgime júrgizgen jón.
