«Úh» dep tynysh uıyqtaýǵa áli erte
Facebook.com áleýmettik jelidegi jeke paraqshasynda kóshi-qon máselesin talmaı jazyp júrgen abai.kz aqparattyq portalynyń belgili avtory ári Astanadaǵy tilshisi Aýyt Muqıbek myrza: «Endi bir «úh» dep tynysh uıyqtaıtyn boldyq qoı!» depti. Biz, árıne, Aýyt myrzany túsinemiz: osy uly kósh toqtap, toqyrap qalǵan bette-aq onyń jarǵaq qulaǵy jastyqqa tıgen emes. Jazdy. Kózqaras, pikirin ashyq bildirdi. Tipti naǵashysyna – Elbasyna da úshbý hat joldady. Onyń bárin jurt kórip, oqyp bilip otyr. Sondyqtan kóshtiń betin beri burǵyzǵandardyń biri retinde ol keshe tynysh uıyqtap shyqqan bolar. Sebebi: Aýyttyń janaıqaıy, Rahym Aıypuly bastaǵan ózge de azamattardyń úni aqyry qazaq Úkimetiniń qulaǵyna jetip tynsa kerek: kesheli beri Premer-mınıstr Másimovti aıtyp mázbiz. 2010-2012 jyldary qazaq kóshin Úkimettik deńgeıde qaýly qabyldap turyp tıyp tastaǵan (sol kezdegi atqarýshy bıliktiń tóraǵasy) Kárim Qajymqanuly Úkimet basyna qaıtyp kelgen soń qate jiberip qoıǵan isin túzep, úlken azamattyq jasady! Abai.kz aqparattyq portalyn keıbireýler bılikti úrkitip-qorqytyp, jaý shaqyryp, elge duspandyq saǵynyp, qaǵynyp qana otyratyn ınternet-gazet dep biledi. Sol sorly túsinigin kóringen jerge tyqpalap áýre. Joq, olaı emes, Abai.kz bardy – barynsha baǵalaýǵa, jaqsylyqty jarıa etýge árkez daıyn. Biraq, múláıimsip, tálimsip, jaǵaıymsyp, jymysqylanyp, bılikke járeýkelengen bolyp, jaqsy attanyp, sodan soń aqparat maıdanynda damyl tappaı júrgen áriptesterdiń áreketinen jaýlyq kórip otyrmaıdy. Bulaı isteý ám oılaý - sanasy qortyq beısharaǵa ǵana tán. Sondyqtan Abai.kz aqparattyq portaly Úkimettiń, keshegi Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova hanymnyń jýrnalıserge jarıa etken jaǵymdy jańalyǵyn bek quptaı otyryp, myna jaıttardy qaıyra eske salady:
- Úkimet osynyń aldynda kóshi-qon máselesine salqynyn tıgizgen barlyq qaýly-qararlar men zańdardyń kúshin joıyp nemese tıisinshe túzetýler engizýi kerek. Óıtkeni, mazmuny qaıshy zańdar men qaýlylar qazaq kóshine taǵy da zalalyn tıgizedi. Ony kósh bastalǵaly bergi jyldardan jaqsy bilemiz.
- Qytaıdan kóship keletin qandastarymyzǵa Qazaqstan azamattyǵyn berý máselesin QHR Elshisiniń quzyrynan qaıtaryp alý kerek. Tolaıym bóten elge azamattyq berýdiń anyqtamasyn qolyna ustap otyrǵan elshilik eshbir elde joq. Bul – Elshiniń mısıasyna jatpaıdy.
- Kóship kelgen baýyrlarymyzdan qylmys jasamaǵany týraly anyqtama talap etilmeýge tıis. Mysaly, Qytaıda isti bolǵan, zań aldynda jaýapqa tartylǵan tulǵa shetelge shyqpaıdy. Resmı túrde ruqsat joq. Demek, Atajurtyna at aryltyp, ton tozdyryp jetken qazaq – qylmysqa qatyssyz taza qazaq. Ol qazaqtan «qylmysqa qatysyńnyń joqtyǵyn rastaıtyn qujat ákel» dep qansha digirlegenińmen qytaı húkimeti ondaı anyqtama bere almaıdy. Mine, eki el arasyndaǵy kóshi-qon jaıyna qatysty osy bir az ǵana sáıkessizdiktiń ózi kóshtiń irkilýine sebep týdyrady.
- Qytaıdan keletin qandastarymyzǵa sol eldiń azamattyǵynan shyǵyp kelý deıtin orynsyz talap qoıylmaýy tıis. Óıtkeni Qytaı eli shetel azamattyǵyn qabyldaǵan óz turǵynyn avtomatty túrde shyǵaryp tastaıdy. Al aldyn ala azamattyǵyn qaıtaryp alý deıtin tártip ol elde joq.
- Joǵary oqý oryndarynda bilim alyp jatqan oralman baýyrlarymyzǵa jataqhana tirkeýinde turyp, Qazaqstan azamattyǵyna qujat ótkizýine múmkindik jasaýymyz kerek.
- Turaqty tirkeý tez sheshimin tabýy tıis basty jaıttardyń biri.
- Kóshi-qon isine kóshtiń yńǵaıyn biletin, tájirıbesi bar, ysylǵan azamattar tartylýy qajet.
- Kóshi-qon agenttigi qaıtadan qurylýy kerek.
- Kóship kelgen aǵaıyndy jersindirý, qazaq ókimetiniń zańdarymen tanystyrý, turmys-salt jaıyn uqtyrý osy agenttikke júktelýi kerek.
Uly qazaq kóshi óziniń qazaqqa, Táýelsiz memleketine asa qajet ekenin qasarysqan kúshterdiń qoldan týdyrǵan qıyndyqtary men qarsylyǵyna qaramastan keıingi bir-eki aıdyń shıreginde dáleldep shyqty. Ózine degen dilgirlikti týdyrdy. Demek, Másimov Úkimeti pármendi qımyldap, al, Aýyt myrza onyń ár qadamyn qadaǵalap, ıgilikti isterdiń jarshysy bolyp otyrýǵa mindetti.
Abai.kz
