Memleket basshysy myń jasaǵan shahardyń mereıtoıyna oraı ótken saltanatty jıynǵa qatysty.
«Meniń balalyq shaǵymda, qazir de ushqan qustyń qanaty talatyn, ulanǵaıyr Otanymyzda kóptegen adamdar Almatyda oqýǵa, turýǵa asyǵatyn. Munda kóptegen otbasy shańyraq kóterdi. Men Almatyǵa kelgende bir kúnge, tipti, jarty kúnge kelsem de taýǵa baryp, onyń qýatynan sińirip alǵym keledi. Mundaı esh jerde joq. Astana tup-tunyq ashyq aspanymen, jazyq keń dalasymen ásem. Men ádettegideı, búgin de Medeýge kóterildim. Onda jastar júr eken, jaqyndap sóılestim. Biri Mańǵystaýdan, biri Semeıden, biri Tarazdan bolsa, biri Atyraýdan kelgen. Mine, Almaty degen  osy!».
Tarıhy túp-tuqıannan bastaý alyp, on ǵasyrdan astam ýaqytqa sozylǵan Almaty, HH ǵasyrdyń sońynda Qazaqstannyń Táýelsizdigin jarıalap, jahandaǵy 200-den astam egemen memleketterdiń qatarynan oıyp turyp oryn alǵan Táýelsiz Qazaqstannyń sol kezdegi astanasy bolǵan Almaty 18 qyrkúıek kúni óziniń 1000 jyldyǵyn saltanatty túrde atap ótti.

Alyp shahardyń mereıtoıyna, Elbasy Nursultan Nazarbaev arnaıy saparlap kelip, saltanatty is-sharaǵa qatysty. Jýyrda ashylǵan «Almaty arenadan» almatylyqtardy, qazaqstandyqtardy 1000 jyldyq mereıtoıymen quttyqtady. Basqasha bolýy da múmkin emes. Elbasynyń óz sózimen aıtqanda, «týǵan jeri, «kishi Otany». Almatyǵa múmkindiginshe jıi at basyn burýǵa tyrysatyn memleket basshysy 1000 jyldyq mereıtoıǵa kelýdi perzenttik paryzy sanaǵandaı. Sebebi, Shyǵys pen Batysty baılanystyrǵan Uly Jibek jolynyń boıyndaǵy Almaty – Almalyq – Almaty shahary 10 ǵasyr boıy Alashqa ortaq qala boldy. Almatynyń qasıeti jóninde Elbasynyń ózinen artyq aıtý qıyn shyǵar.

– Meniń balalyq shaǵymda, qazir de ushqan qustyń qanaty talatyn, ulan-ǵaıyr Otanymyzda kóptegen adam­dar Almatyda oqýǵa, turýǵa asyǵatyn. Munda kóptegen otbasy shańyraq kóterdi. Men Almatyǵa kelgende bir kúnge, tipti, jarty kúnge kelsem de taýǵa baryp, onyń qýaty­nan sińirip alǵym keledi. Mundaı esh jerde joq. Astana tup-tunyq ashyq aspanymen, jazyq keń dalasymen ásem. Men ádettegideı, búgin de Medeýge kóteril­dim. Onda jastar júr eken, jaqyndap sóılestim. Biri – Mańǵystaýdan, biri – Semeıden, biri — Tarazdan bolsa, biri Atyraýdan kelgen. Mine, Almaty degen osy! – degen bolatyn Elbasy saltanatty sharada.

Iá, ulan-ǵaıyr Qazaq jeri men sol jerdi san ǵasyr qorǵap, saqtap kelgen Qazaq eline 70 jyl astana bolǵan, Qazqstannyń rýhanı astanasy bolyp qala beretin Alma­tynyń 1000 jyldyq tarıhy, áli de talaı myńjyldyqtarǵa jalǵasatyny sózsiz. Talaı ǵasyrlyq tarıhtyń kýási bolǵan shahardyń óz tarıhy 1000 jyldan asyp jatqany belgili, oǵan qart Alataýdyń baýraıynan tabylǵan tarıhı jádigerler dálel. Dese de, IýNESKO-nyń kúntizbesine tirkelgen 1000 jyldyq mereıtoı da bir beles. Búgingi urpaqqa buıyrǵan baqyt.

– Bul qasıetti jerde talaı tarıhı oqıǵalar ótti. Bul jerden Jibek joly ótti. 550 jyl buryn Uly Dala Qazaq handyǵynyń altyn besigine aınaldy. El tarıhynda XX-ǵasyrda Almaty erekshe ról atqardy. 1929 jyly Almaty astana atanyp, onyń halqynyń sany 1 mln. turǵynǵa deıin artty. Meniń Táýelsizdigimiz týraly Zańǵa osy Almatyda qol qoıǵanymdy aıryqsha atap ótýge bolady. Bizdiń halqymyz munda Ata Zańdy qabyldap, osy qalada Qazaq­­stan halqy Assambleıasy quryldy. Biz bir shańy­raq astynda tatý-tátti ǵumyr keship jatyrmyz. Osy jerde men bas qalamyz – Astanany qurý týraly zańǵa qol qoıdym, – dedi N.Nazarbaev.

Osydan on ǵasyr buryn qasıetti Jetisý jerinde, qart Táńirtaýdyń eteginde, óz zamanynyń qala mádenıetin (óz aqshasy, saýdasy, qurylysy, t.b.) qalyptastyrǵan Almaty san ǵasyrlyq tarıhı oqıǵalardy basynan ótkerip, búgingi HHİ ǵasyrǵa álemdegi ózin-ózi qarjylandyryp, memle­kettiń damýyna úlesi bar 600-deı megapolısterdiń qata­rynda kelip otyr. Iaǵnı, táýelsiz eldiń memleket qalyp­tastyrýshy megapolısi retinde halyqaralyq deńgeıde moıyndalyp otyr. Almaty ornalasqan qasıetti ólkeniń tarıhı orny týraly da Elbasy óz sózinde aıtyp ótti.

– Bul data IýNESKO-nyń adamzattyń ataýly jáne merekelik kúnderi kúntizbesine engen. Atalǵan sheshim Almatynyń óńirlik jáne jahandyq damýdaǵy biregeı róliniń aıryqsha ekenin kórsetedi. Alataý bókterindegi qasterli ólke óz tarıhynda kóp nárseni basynan ótkerdi. Bul jerden alyp Eýrazıanyń shyǵysy men batysyn, soltústigi men ońtústigin jalǵaǵan alǵashqy saýda joly jáne jalpyadamzattyq magıstral – Uly Jibek joly ótken. Bes júz elý jyl buryn Jetisý Qazaq handyǵynyń besigi boldy. Bul jerde búkil Ortalyq Azıa aımaǵynyń ýrbanıstik mádenıetiniń basty oshaǵynyń biri paıda boldy, – dedi Nursultan Nazarbaev.

Talaı myńjyldyqqa bastaý

bolar mereke

Qala kúni merekesin atap ótýge «Almaty arenaǵa» 7 myńnyń ústinde halyq jına­lypty. Tamasha bezendirilgen «Almaty arenada» teatrlan­dyrylǵan qoıylym jasalyp, halyqtyń súıikti ánshileri Roza Rymbaeva, «Dos-Muqasan» ansambli, Mádına Sádýaqasova, t.b. qatysýymen konserttik baǵdarlama qoıyldy.

Mádenı baǵdarlamanyń taqyryby, árıne, Almaty. Elbasynyń quttyqtaý sózinde de, teatrlandyrylǵan tarıhı qoıylymda da myńjyldyq shahardyń ótkeni men búgini, bolashaǵy aıtyldy, kórsetildi.

Memleket basshysy memlekettiń resmı astanasy tarıhı qajettilik turǵysynan kóshirilse de, Almaty rýhanı astana bolyp qala beretinin, árbir qazaqstandyq qaı kezde de Almatyny saǵynatynyn aıtty. Elbasy Jarlyǵymen «Erekshe statýsqa» ıe Almatynyń damýy, órkendeýi áli talaı myńjyldyqtarǵa jalǵasatyny aıtyldy.

– Almatyǵa qamqorlyq – basty tapsyrmalardyń biri. Men árqashan qalanyń qurylýyn óz baqylaýymda ustap kelemin, – dedi Elbasy.

Myńjyldyq tarıhy bar megapolıstiń búgingi tańda da órkendep, damýyna, álemniń aıtýly shaharlarynyń biri bolýyna Elbasynyń qamqorlyǵy erekshe.

Memleket basshysynyń tikeleı qoldaýymen osydan 8 jyl buryn jetinshi, Alataý aýdany qurylyp, Almatynyń aldyńǵy qatarly aýdanyna aınaldy. Azǵantaı ýaqytta Alataý aýdany Almatynyń strategıalyq, ınovasıalyq damý aımaǵyna aınaldy. Túrli saladaǵy nysandar, turǵyn úı keshenderi salyndy. Alda bolatyn álemdik doda «Ýnıversıada-2017» qysqy oıyndardyń basty nysandary, Atletter qalashyǵy, t.b. osy aýdanda boı kóterdi. Myń­jyl­dyq merekelenip jatqan «Almaty arena» kesheni – sońǵy 40 jylda salynǵan zamanaýı mádenı keshen. «Alataý dástúrli óner teatry» da Alataý aýdanynda ashyldy. Alataýdan soń megapolıstiń ońtústik-batysynda qala mádenıetin qalyptastyrǵan Naýryzbaı aýdany ashyldy. Osynaý sharýalardyń barlyǵy da ásem qala Almatynyń tarıhy áli de myńjyldyqtarǵa jalǵasaty­nynyń aıǵaǵyndaı.

Almatynyń taıaý jyldarǵy mańyzdy oqıǵalary jóninde de Elbasy aıtyp ótti. Olar – Ýnıversıada-2017 qysqy oıyndary, Úlken Almaty aınalma joly (BAKAD), t.b.

Qazirgi Almaty – Qazaqstannyń batyl ári qarqyndy damýynyń kórinisi

Elbasy quttyqtaý sózinde Almatynyń keshegisi men búginin, kemeldi erteńin baılanystyra órbitti.

Nursultan Nazarbaev megapolıstiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý máseleleri árqashan memlekettiń basty nazarynda ekenin atap ótti.

– Byltyr qalanyń 2020 jylǵa deıingi Damý baǵdar­lamasy qabyldandy. Ol túrǵyndardyń ómirin, qalanyń ekologıalyq jaǵdaıyn jaqsartý, bıznes úshin qolaıly jaǵdaılar týǵyzý jónindegi naqty sharalardy qamtıdy. Sońǵy 5 jyldyń ózinde qala aýmaǵy 2 ese ósti. Turǵyndardyń jalpy sany – bir mıllıon jeti júz adam. Almaty metropolıteni qazirdiń ózinde 30 mıllıonnan astam jolaýshy tasymaldady.

Budan bólek, memleket basshysy respýblıkadaǵy barlyq kásipkerlik sektordaǵy óndiriletin ónim men kórsetiletin qyzmettiń tórtten biri tıesili shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń mańyzdy rólin atap ótti.

Nursultan Nazarbaev, sondaı-aq, Ýnıversıadaǵa daıyndyq halyqtyń kóbirek jumyspen qamtylýyna, qalanyń týrısik salasynyń damýyna jańa serpin bergenine nazar aýdardy.

– Onyń biregeı nysandarynyń qurylysyna 107 mıllıard teńge ınvestısıa tartyldy. Sonyń arqasynda myń jarym shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri jumys­pen kamtylyp, 30 myńnan astam jańa jumys oryndary ashyldy. Qysqy Ýnıversıadaǵa 57 elden 2 myńnan astam sportshy qatysady. Almatynyń týrısik klasterin damytý arqyly 90 myń qala turǵyny jumyspen qamtamasyz etiledi, – dedi Elbasy.

– 2017 jyly «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda Úlken Almaty aınalma avtojolynyń qurylysy bastalady. Birinshiden, qalaǵa kólik az kiredi, ekinshiden, Qytaıdan Batys Eýropaǵa Almaty arqyly qatynaý úshin tranzıttik orynǵa aınalady. Bul Almatynyń damýyna orasan zor úles qosady. Menińshe, ol «Batys Eýropa – Batys Qytaı» magıstraliniń bóligi bolady. Meniń tapsyrmammen «Inovasıalyq tehnologıalar parki» arnaıy ekonomıkalyk aımaǵy kurylyp, damytylýda. Inovasıalyk tehnologıalar, bul – elimizdiń bolashaǵy», – dedi Nursultan Nazarbaev.

Almatylyqtarmen birge 1000 jyldyq mereıtoıdy atap ótken Elbasy jumys saparyn ertesine ońtústik astanadaǵy birqatar nysandardy aralaýmen jalǵastyrdy