Osydan birer apta buryn Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń statısıka komıteti aımaqtarda, ásirese, Astana qalasynda kúndelikti tutynatyn taýarlardyń baǵasy edáýir óskenin habarlaǵan bolatyn. Premer-mınıstr Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen selektorlyq rejımdegi Úkimet músheleriniń kezekti otyrysynda kúnniń basqa da ózekti máselelerimen qatar áleýmettik mańyzdy taýarlar baǵasynyń ósýin ustap turý boıynsha sharalar da keńinen talqylandy,- dep habarlaıdy Qamshy.kz Ekonomıka gazeti saıtyna silteme jasap.
Memleket basshysy Úkimet jáne Ulttyq bank kabyldaǵan daǵdarysqa qarsy jospar aıasynda áleýmettik mańyzy bar taýarlar baǵasynyń negizsiz ósýine jol bermeýdi tapsyrǵan bolatyn. Resmı statısıka málimetteri boıynsha jyl basynan bastap tutyný baǵasynyń ındeksi 5,4, onyń ishinde azyq-túlik taýarlary 5,2 paıyzǵa ósti. 2016 jylǵy 30 tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha jyl basyna áleýmettik mańyzy bar taýarlar baǵa ındeksi 9 paıyzdy quraǵan. Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń naryqtar teńgerimine júrgizgen taldaýy nátıjesinde ishki naryqtaǵy áleýmettik máni bar taýarlar baǵasynyń ósýine áser etetin birqatar sebepter anyqtaldy. Kún tártibindegi másele boıynsha baıandap, taýarlar baǵasynyń qymbattaý sebepterin túsindirgen ulttyq ekonomıka mınıstri Qýandyq Bıshimbaevtyń málimdeýinshe, birinshiden, álemdik naryqtardaǵy baǵa jaǵdaıatynyń ózgerýi jáne ulttyq valútanyń álsireýi ımporttyq jetkizýlerge táýeldi taýarlarǵa áser etip otyr. Olar boıynsha otandyq taýarlardy tutynýdyń qamtamasyz etilýi 60%-dan tómen. Ekinshi sebep retinde mınıstr aǵymdaǵy jyly tabıǵı monopolıalardyń qyzmetterine tarıfterdiń jáne JJM baǵasynyń artýyn atady. Úshinshiden, maýsymdyq aýytqýdyń da áseri bar. Jyl saıyn taýardyń jekelegen túrleri boıynsha qoımadaǵy qordyń azaıýyna baılanysty olardyń baǵasy qubylyp turady. Bul eń aldymen kókónister: kartop, sábiz, pıaz, qyryqqabat, qyzylsha. Baǵa, ádette, mamyr-tamyz aılarynda kóteriledi. Tórtinshiden, eksporttyq jetkizýdiń áseri. Eýrazıalyq ekonomıkalyq odaq aıasynda, Reseı men Qyrǵyzstannyń shekara mańyndaǵy baǵalar ósken jaǵdaıda ishki naryqtaǵy taýarlar quny da kóteriledi. Búgingi tańda joǵaryda atalǵan faktorlar baǵanyń ósýine áser etti, jyl sońyna deıin aıtarlyqtaı ósim bolmaıdy dep kútilýde.
Sońǵy eki jyldaǵy turaqtandyrý qorlarynyń jumysyn taldaý kórsetkendeı, olardyń áleýeti tıisti deńgeıde jumys istemeıdi. Bas ekonomıs baǵalardyń kúrt ósýi azyq-túlik taýarlarynyń qorlary tómen óńirlerge tán ekenin aıtty. Sondaı-aq Q.Bıshimbaev naryq sýbektileriniń josyqsyzdyǵyna toqtalyp ótti. Atap aıtqanda, taýarlardyń ústeme baǵalary 200%-dan astamdy quraǵan jaǵdaılar anyqtalǵan. Mınıstrlik áleýmettik máni bar taýarlarǵa baǵanyń negizsiz ósýine jol bermeý maqsatynda jumys júrgizýde. Monopolıaǵa qarsy organ aǵymdaǵy jyldyń basynan beri 27 tekserý júrgizdi, olardyń 12-si aıaqtalyp, 15 tekserý áli jalǵasýda. Monopolıaǵa qarsy organ júrgizgen teskerýlerdiń qorytyndysy boıynsha materıaldyq sanksıalardyń jalpy somasy monopolıalyq kiristi eseptegende shamamen 23 mln. teńgeni qurap, onyń ishinde memleket búdjetine 12 mln. jýyq teńge túsipti.
Osy rette mınıstrlik áleýmettik máni bar taýarlar baǵasynyń ósýine jol bermeý úshin normatıvtik quqyqtyq bazany jańartýdy usynyp otyr. «Bólshek saýda baǵalarynyń retteý tetigin jetildirý jáne quqyqtyq bazany jańartý jumystaryn jalǵastyrý qajet. Osyǵan baılanysty aǵymdaǵy jyldyń jazynda mınıstrlikte barlyq taýar óndirýshiler, kóterme jáne áleýmettik máni bar taýarlardyń dıstrıbútorlary boıynsha monıtorıń júrgizetin saraptamalyq baza quryldy. Osy turǵyda biz zańnamalyq jáne uzaq merzimdi sharalar retinde quraldardy eń tómengi jáne shekti baǵalardy zańnamalyq deńgeıde pysyqtaýdy usynamyz», – dedi Q.Bıshimbaev.
Mınıstr sondaı-aq otandyq óndirýshilerdiń naryqtaǵy jáne bazardaǵy oryndarǵa tikeleı múmkindik alý máselesin keńeıtý usynylǵanyn atap ótip, barlyq bólshek naryqtarda áleýmettik máni bar azyq-túlikke usynbaly baǵa ornatýdy usyndy. Sondaı-aq, orta merzimdi perspektıvada ımport taýarlaryn arttyrý sharalaryn qabyldaý, jergilikti atqarýshy organdarǵa áleýmettik mańyzdy azyq-túlik taýarlarynyń saýda ıntervensıalaryn júrgizý, turaqtandyrý qorlarynda jetkilikti resýrstardy tıimdi paıdalaný jáne olardy ýaqytyly júzege asyrý úshin turaqtandyrý qorlarynyń jumysyn júzege asyrý qajettigi basa aıtyldy.
Premer-mınıstr turaqtandyrý qorlaryna azyq-túlik alýǵa bólingen qarjyny tıisti deńgeıde ıgerý kerektigin málimdeı kele, oblys ákimderinen turaqtandyrý qorlaryn azyq-túlikpen toltyrýǵa bólingen qarjy depozıtterde nege bostan bos ıgerilmeı jatqanyn túsindirýdi talap etti.
B.Saǵyntaev elimizdiń óńirlerinde qaraqumyqtyń baǵasy edáýir óskenin aıta kele, jaqyn arada bul máseleni sheshýdi tapsyrdy. Óz kezekterinde selektorlyq baılanysqa shyqqan óńirler ákimderi bul baǵyttaǵy jumystardy taıaý arada retke keltirýge ýáde etti.
Úkimet basshysy baǵanyń negizsiz ósýine jol bermeý jumystarynda ákimdikterdiń qadamdaryn synǵa aldy. «Árıne, birinshi kezekte biz baǵanyń negizsiz óspeýin baqylap otyrýymyz kerek. Maýsymdyq jáne basqa da sebeptermen taýar qunynyń joǵarylaýy oryn alady. Biraq ta baǵaǵa qatysty tıisti sheshimder jasalǵanymen, kóp jaǵdaılarda jumystardyń atqarylmaýy saldarynan ósip jatady. Bizde óndiristi jáne ónimniń saýdasyn iske asyrýdy yntalandyrýǵa baılanysty baǵany yryqtandyrýǵa tetikter jetkilikti. Alaıda bul tetikter jumys istemeı tur. Otyrysta baıqaǵanymyzdaı, jergilikti jerlerde ákimdikter tarapynan qadaǵalaý bolmaı tur», – dedi Premer-mınıstr.
Osy rette B. Saǵyntaev baǵany yryqtandyrýda júıeli sharalar qabyldaý kerektigin qadap aıtty. «Bizdiń keıbir áripstesterimiz laýazymdaryn alǵannan keıin bazarlarǵa baryp, baǵalardy ınspeksıalap jatady. Degenmen de olar barǵan kezde, bazarlarda taýarlar men ónimder baǵasyn saýdagerler lezde tómendetip tastaıtynyn óte jaqsy biledi. Olar ketkennen keıin saýdagerler eski baǵany qaıta qoıady. Bul óz kezeginde bedelqumarlyqtan basqa eshteńeni bermeıdi. Sondyqtan naqty da júıeli sharalardy júzege asyryńyzdar», – dedi ol.
Bul turǵyda Úkimet basshysy Qazaqstanda óndiriletin ónimder boıynsha baǵany ustap turýǵa tolyq negiz bar ekenin jetkizdi. Sonymen qatar B.Saǵyntaev Ulttyq ekonomıka mınıstrligine baǵa saıasatynda rettegish tetikterdi tıisti deńgeıde paıdalanýdy eskertti.
Botagóz ÁBDİREIQYZY
