– «Altyn qalam» ádebı júlde­si­niń bıyl da jalǵasyn tapqany bar­sha ádebıetsúıer qaýymdy qýan­typ otyr, qutty bolsyn!
– Raqmet. Shildeniń birinen bas­tap júldege qatysýǵa nıet bil­dirgen azamattardan shyǵarmalar-dy qa­byldap jatyrmyz. Tamyzdyń bi­rindegi esep boıynsha, 80 avtor­dan 176 jumys kelip tústi. Olardyń bá­ri baıqaýdyń resmı saıty «akalam.kz» ornalastyryldy. Kez kel­gen oqyrmannyń osy saıtqa ki­rip, kóptiń talqysyna usy­nyl­ǵan eńbektermen tanysýyna bo­la­dy.
– Júldeniń erejesimen toly­ǵy­raq tanystyra ketseńiz. Kimder qa­tysa alady, shyǵarmalar qaı ýa­qyt­qa deıin qabyldanady?
– Qalamgerlerden shyǵar­ma­lar­dy qazan aıynyń 15-ine deıin qa­byldaımyz. «Altyn qalamǵa» kez kelgen talapker tegin qatysa ala­dy. Baıqaýda baǵymdy sy­naı­myn degen adamǵa barlyq jaǵdaı ja­salǵan. Onyń mamandyǵyna, ja­syna shekteý qoıylmaıdy. Tek jol­daǵan shyǵarmalary baıqaý shart­taryna sáıkes kelse jet­ki­likti. Barlyq jumys elektrondyq nusqada qabyldanady. Iaǵnı ta­lap­ker jazǵan dúnıesin adebiet2014@gmail.com nemese kenze2002@mail.ru elektrondyq mekenjaıyna jó­neltýi kerek. Kelip túsken shy­ǵarmalardy saıt ákimshisi qarap shyǵyp, akalam.kz ádebı portalyna ornalastyrady. Sol sátten shy­ǵarmaǵa daýys berý bastalady. 
– Qazir elimizde aqyndar, jýr­na­lıster arasynda nemese balalar shy­ǵarmashylyǵyna arnalǵan nemese túrli tarıhı oqıǵaǵa oraı­las­ty­ryl­ǵan ádebı konkýrstar barshylyq. «Al­tyn qalam» bul saıystardan ne­si­men erekshelenedi?
– Siz birneshe baıqaý túrin atap óttińiz, al «Altyn qalam» osy­nyń bárin biriktirip otyr. So­ny­symen de erekshelenedi. Munda ba­lalar shyǵarmasy da, proza, poe­zıa janry da bári qamtylǵan. Negizi, Qazaqstanda uıymdas­ty­ry­la­tyn saıystar proza, poezıa se­kil­di sanaýly janrlarmen shek­te­le­di. Biz byltyr satırıkter úshin ar­naıy nomınasıa engizdik. So­ny­men qatar qazaq ádebıetinde túr­li janrdyń damýyna úles qosý úshin fantasıka, detektıv, dra­matýrgıa, kınosenarıı salasyn­da jazylǵan eńbekterge de baıqaý ja­rıaladyq. «Altyn qalam» – qa­zir birneshe janrdyń basyn qosyp, turaqty uıymdastyrylyp otyrǵan dara júlde. Aıtpaqshy, bıyl ataý­ly baıqaý besinshi ret ótkizilgeli otyr. Bul – bizdiń alǵashqy mereı­toıy­myz. Osy dataǵa jáne Qazaq­stan Respýblıkasy táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna oraı bıyl konkýrs aıasynda úzdik qazaq romanyna baı­qaý jarıaladyq. Jeńimpazǵa 1 mln teńge kóleminde aqshalaı syılyq taǵaıyndadyq. «Altyn qalamnyń» taǵy bir ereksheligi – talqylaýǵa usy­nylǵan shyǵarmalar túgel saıt­­ta ornalastyrylady, onymen kez kelgen adam tanysa alady. Al­ǵash­qy tańdaýdy bizdiń oqyr­man­darymyz jasaıdy. Iaǵnı saıtty ashqan árbir oqyrman shyǵar­ma­lar­men tanysyp, óz baǵasyn bere­di, pikirin qaldyrady. Sonyń ne­gi­zinde kóptegen shyǵarma ekshe­le­nip, irikteýdiń kelesi kezeńine jol­­dama alady. Bir aıta keterligi, saıt­ta shyǵarma avtorlary kór­setilmeıdi. Oqyrman tek ózine una­ǵan shyǵarmaǵa daýys beredi. Bul jerde avtordyń bedeli, sińir­gen eńbegi, laýazymy, jas erek­she­li­gi eskerilmeıdi. Tek qana úzdik shy­ǵarma baǵalanady. Bul da júl­de­niń ádil ótýine kóp yqpal etip otyr. Sondaı-aq konkýrsqa usy­nyl­ǵan materıaldardy saıttan oqyp qana qoımaı, Qazaq radıo­sy­nan tyńdaýǵa bolady. «Altyn qa­lam» báıgesine usynylǵan úmit­ker-shyǵarmalar bıyl da Qazaq ra­dıosynyń qoldaýymen áýetol­qy­ny arqyly taralady. Tyńdar­man­dar radıo arqyly da daýys be­re alady. 
– Bıyl jumystar qandaı ata­lym boıynsha qabyldanyp jatyr? Soǵan toqtala ketseńiz. 
•JYLDYŃ ÚZDİK POE­ZIA­SY
•JYLDYŃ ÚZDİK PRO­ZA­SY 
•JYLDYŃ ÚZDİK KINO­-SEN­­A­RIİ JÁNE DRAMATÝR­GIA­SY
•JYLDYŃ ÚZDİK BALALAR JÁNE JASÓSPİRİMDER ÁDE­BIETİ
• JYLDYŃ ÚZDİK SATIRASY
•JYLDYŃ ÚZDİK FANTAS­TI­KA NEMESE DETEKTIV SHY­ǴAR­MASY
•QAZAQ ÁDEBIETİNE QOSQAN ELEÝLİ EŃBEGİ ÚSHİN
• JYLDYŃ ÚZDİK ROMANY
• DEMEÝSHİ TAŃDAÝY
Bir avtor osy atalǵan atalym­dar­dyń barlyǵyna qatysa alady. Baı­qaý qorytyndylanǵan soń, júl­de alǵan shyǵarmalardy jáne oqy­r­mandar tarapynan kóp daýys jı­n­aǵan jumystardy biriktirip, jı­naq etip shyǵaramyz, kitaptyń aý­dıo nusqasyn da daıyndaımyz. Olar­dyń bir bóligi elimizdiń kitap­ha­nalaryna, mektepterine tegin ta­ratylsa, basym bóligi kitap dú­ken­derine beriledi. «Qazaq áde­bıe­tine qosqan eleýli eńbegi úshin» ata­lymy boıynsha ár jyldary Qa­jyǵumar Shabdanuly, Muhtar Ma­ǵaýın, Elýbaı Smaǵululy, Esen­ǵalı Raýshan, Tynymbaı Nur­ma­ǵambetov marapattaldy. Bıyl qaı qalamger ádebıetsúıer qaýym­nyń nazaryna iligetinin ýaqyt kór­setedi. Eger usynystar túsip jat­sa, qarastyrýǵa daıynbyz.
Sondaı-aq byltyr qaterli isik aýrýy­na shaldyqqan búldirshin Tah­mına Jylqaıdarova syrqaty­nan qınalǵanyna qaramastan, baı­qaý­ǵa qatysqany úshin arnaýly dıp­lom jáne demeýshi syılyǵymen ma­rapattaldy. 
– Oqyrmandar «Qazaq áde­bıe­ti­ne qosqan eleýli eńbegi úshin» ata­ly­myna da daýys bere ala ma?
– Osynaý marapatqa laıyq  dep ta­nyǵan qalamgerlerdiń esim­derin usy­na alady. Biraq olarǵa daýys be­re almaıdy. Bul nomı­nasıa boıyn­sha tańdaýdy tek qa­zylar al­qasy jasaıdy.
– Búgingi kúnge deıin kelip tús­ken shyǵarmalar arasynda sizge erek­she unaǵandary bar ma?
– Naqty shyǵarmaǵa toqtal­maı-aq qoıaıyn. Óıtkeni bul jaı­ly syr aqtarý konkýrs erejesine qaı­shy keledi. Biraq avtorlar jaı­ly bir-eki aýyz sóz aıtsam deı­min. Qatysýshylardyń jas erek­she­ligine shekteý qoıylmaıtynyn es­kerttik, sondyqtan ár jastaǵy ta­lapkerler jumystaryn usyndy. Olardyń ishindegi eń jasy – Qap­sha­ǵaı qalasyndaǵy mektepterdiń birinde oqıtyn 10 jasar balaqaı, al eń eresegi – Almaty turǵyny, 87 jas­taǵy qarıa. Olardyń «Altyn qa­lamǵa» qatysýǵa nıet bil­dir­ge­niniń ózi – biz úshin úlken mártebe. Al 17 jasar boıjetken óz shyǵar­ma­syn birneshe tilde jazyp jiber­gen. Ózi tórt tilde erkin sóıleı ala­dy jáne sol tilderde shyǵarma ja­za ala­dy. Osyndaı talantty jas­tary­myz­dyń ósip kele jatqany qýan­ta­dy. Sondaı-aq qatysýshylar ara­syn­da elimizge áıgili tulǵalar da bar. 
– Siz atap ótken avtorlardyń shy­ǵarmalaryn qazir-aq oqyǵym ke­lip otyr. Olardyń jazǵan dúnıe­sin saıttan taba alamyn ba?
– Taba alasyz. Biraq shyǵar­ma­lardy naqty qaı avtor jazǵa­nyn, 87 jastaǵy qarıanyń ne jaz­ǵanyn, 10 jastaǵy jasóspirim­niń jolda­ǵan eńbegin ajyrata al­maısyz. Son­dyqtan bárin oqyp shyǵý­ǵa, óz be­tińizben boljam ja­saý­ǵa týra ke­ledi. 
– Qyzyq eken. Osynaý júldege tek Qazaqstan azamattary qatysa ma?
– Iá. 2011 jyly «Shetel av­tor­larynyń úzdik shyǵarmasy» ata­lymyn engizgenbiz. Mundaı qa­dam­ǵa oılamaǵan jerden bardyq. Óıt­keni shetelde turatyn qalam­ger­ler de «Altyn qalamǵa» qatys­ý­ǵa nıet tanytyp, shyǵarmalaryn jiberdi. Olardy eskerýsiz qaldyr­maý úshin arnaıy atalym engizgen­biz. Sol jyly «Shetel avtorlary­nyń úzdik shyǵarmasy» atalymy boıynsha moldovalyq Vıka Chem­barseeva jáne reseılik Roman Rý­banov marapattaldy. Munan keıin ózge elden kelgen jumystar­dan bas tarttyq. Maqsat – qazaq áde­bıetine jurt nazaryn aýdarý, zamanaýı shyǵarmalardy, jańa avtorlardy oqyrmanǵa tanystyrý. Biraq bıyl shetelderden taǵy ju­mystar túsip jatyr. Mysaly, bú­gingi kúnge deıin Reseı, Ýkraına, Ma­laızıa, Izraıl, AQSH, Qyr­ǵyzstan, Qytaı memleketteriniń azamattarynan shyǵarmalar keldi. Biraq bul shyǵarmalardy konkýrs­qa qatystyramyz ba, olarǵa syı­lyq beremiz be, joq pa, ol jaǵyn áli sheshken joqpyz. Sheteldik av­torlar bizdiń ádebı júlde týraly ǵa­lamtordan oqyp-bilgenderin ja­zyp jiberipti. 
– Shetelden kelgen shyǵarmalar qaı tilde jazylǵan?
– Túgelge jýyq orys tilinde ja­zylǵan. Avtorlardyń barlyǵy Keńes Odaǵy tusynda, odan keıin Qa­zaqstan táýelsizdik alǵan jyl­dary kóship barǵandar. Aldy – 1971 jyly qonys aýdarsa, keıin­gi­leri – 10 jyl buryn sheteldiń aza­­mattyǵyn alǵandar. Tek Qy­taı­dan kelgen shyǵarma qazaqsha. Onyń ózi tóte jazýmen jazylypty. Sondyqtan ony oqı almadyq. Áń­gimemizdiń basynda bir aı ishinde 176 jumystyń túskenin atap óttim. Biraq sonyń 112 orys tilinde, 64-i ǵana qazaq tilinde jazylǵan. Mu­nyń da sebebi bar, orys tilinde qa­zaq­tar da, orystar da, ózge ult ókil­deri de jazady. Sondyqtan olar­dyń úlesi artyp otyr. Bir ja­ǵynan qandastarymyz «ádebı týyn­dylar qazannyń 15-ine deıin qabyl­danady, áli ýaqyt bar eken» dep arqany keńge salyp, asyqpaı júr­gen sekildi. Qalǵan eki jarym aı ýaqyt ishinde qazaq tilindegi shy­ǵarmalar qatary artatyn shy­ǵar dep úmittenemin. 
– Qazir búkil álem qarjy daǵ­darysyn bastan keship otyr. Qıyn-qystaý sátte osyndaı úlken baıqaý uıymdastyrý ońaı tımegen shyǵar?
– Árıne. Qazaq ádebıetine jurt nazaryn aýdaraıyq  dep yn­ta­­lan­ǵan 4-5 tulǵanyń talaby az­dyq ete­di. Mundaı iske mindetti túrde qar­jylaı qoldaý kórsetilýi tıis. «Jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt nury tasysyn» demekshi, «Altyn qa­lam» baıqaýynyń seriktesterin atap ótkim keledi. Ol: «Kazkom­mers­bank», aqparattyq demeýshi­le­ri­miz: Qazaqstan baspasóz orta­ly­ǵy, Qazaq radıosy. Byltyr mese­nat, «Qazaq barysy» kúresin uıym­dastyrýshy Arman Shoraev bizge qol­daý kórsetse, bıyl elimizge ta­nymal tulǵalar «Kazkom­mers­bank» AQ dırektorlar keńesiniń tó­­raǵasy Keńes Raqyshev pen ZHERSU ınvestısıalyq-ón­diristik korporasıasynyń tóra­ǵasy Baýyrjan Ospanov ádebı júldeniń joǵary deńgeıde ótýine atsalysyp otyr. Qazaq ádebıetin, ónerin súıetin, onysyn naqty isi­men dáleldegen osynaý azamattarǵa rızashylyǵymdy bildiremin, isine tabys, otbasyna bereke tileımin. Qudaı qalasa osy ádebı júldeniń 20, 30 jyldyq mereıtoıyn, qazaq ádebıetiniń shyrqaý shyńyna kóterilgenin kórgim keledi. Qazaq qalamgeriniń jańa kitaby saýda sóresine túskende jurttyń japa- tarmaǵaı talasyp alǵanyn kórgim keledi. Tamyzdyń basynda Djoan Roýlıngtiń Garrı Poter týraly jańa kitaby saýdaǵa shyǵarylǵanda búkil álem boıynsha qandaı jańa­lyq boldy?! Bizdiń jazý­shy­lary­myz Djoannan asyryp jazbasa, kem túspeıdi. Tek bizde nasıhat­talýy kemshin. Keleshekte osy ol­qylyqtardyń orny tolatynyna sen­gim keledi. Jalpy, osyndaı baı­qaýlar kóbirek uıymdas­ty­rylýy kerek. Mysaly, Reseıde V.V.Bıankı atyndaǵy ádebı kon­kýrs bar. Onda tabıǵat týraly, janýar­lar týraly sapaly jazyl­ǵan úzdik ádebı týyndylar mara­pat­talady. «Otbasy tarıhy» atty ot­basylyq ádebı baıqaý bar. Jal­py, teriskeıdegi kórshimiz jyl saıyn tek prozaǵa arnalǵan 30 shaq­ty konkýrs ótkizedi. Bulardyń qatarynda shetelde júrip orys tili­niń, ádebıetiniń damýyna úles qos­qandar arasynda uıym­das­tyrylatyn ádebı júldeler de bar. 
– «Altyn qalam – 2016» júl­desin qashan qorytyndylaısyzdar?
– Qazannyń 15-ine deıin shy­ǵar­malardy qabyldaımyz, oqyr­mandar osy kúnge deıin daýys bere alady. Sodan keıin eń kóp daýys jı­naǵan shyǵarmalar iriktelip, qa­zylar talqysyna usynylady. Es­ker­te ketetin jaıt, qazylar múshe­lerine de tanysatyn shyǵar­ma­lardyń avtorlary kórsetil­meı­di. Olar tek ózine unaǵan eńbekke daýys beredi. Qazylar quramyna baı­qaý uıymdastyrýshylary Do­sym Sátpaev, Rasýl Jumaly, Qýat Dombaı, Aıdos Sarym enip otyr. Jeńimpazdardyń esimi marapattaý rásiminde ǵana jarıalanady. Osy­naý saltanatty sharany qarasha aıyna josparlap otyrmyz. Bul sha­ra Almaty qalasynda ótedi, ke­l­em deýshilerge esigimiz aıqara ashyq. Qaı kúni jáne qaı jerde óte­tinin jaqyndaǵanda jurtqa ja­rıa­laımyz. Kúzde el dıhandary ekken egininiń jemisin jınaǵan shaq­ta biz de úzdik ádebı týyndy­lar­dy tańdaýǵa kirisemiz. 
– Eńbekterińiz jemisti bolsyn! Áńgimeńizge raqmet.

Suhbattasqan Ermahan SHAIHYULY