(Sýrat kofehanasy)
Úndi jerinde, Sýrat qalasynda kafehanasy bar edi. Sonda talaı jerden, talaı elden adamdar kez bolyp ushyrasatyn edi. Bir kúni sol kafehanaǵa Irannyń bir ǵalymy kirdi. Bul ǵalym táńiriniń táńirisin tanyp bilemin dep kóp áýre bolǵan edi. Osy týrasynda kóp oqyp, ózi de kóp jazǵan edi. Kóp oqyp, kóp jazyp, kóp oılap, aqyly aýysyp, oıy shatasyp, aqyrynda Qudaıǵa tipti ılanýdy qoıǵan. Munysyn Iran patshasy bilip, qol astynda turǵyzbaı, qýyp jibergen. Sorly ǵalym táńirliktiń túbine jetem dep, oılaı-oılaı, óziniń mıy ashyǵanyn sezbeı, barsha ǵalamdy bıleýshi ulyqtyń-ulyǵy, dananyń danasy, Qudaıdy joq qylmaq bolǵan.
Bul ǵalymnyń sońynda qaıda barsa qalmaı erip júretin bir qara quly bar edi. Qojasy kafehanaǵa kirgende, quly tysta qaldy. Úıdiń kún betinde jatqan bir tasqa kelip, ústine qonǵan shybyndardy qýǵyshtap otyr edi. Ǵalym kafehanaǵa kirip, dıvannyń ústine jatyp bir shyny aıaq apıyn surady. Apıyndy iship salyp edi, apıyn mıyna tıip, oıyn qozǵady. Sonda ǵalym qulyna daýystap:
- Eı, ońbaǵan qul! Sen qalaı oılaısyń? Qudaı bar deısiń be? Joq deısiń be? -deıdi. Qul aıtty:
- Árıne, qudaı bar deımin, - slaı dep, beline qystyrǵan aǵashtan bir kishkentaı nárseni sýyryp alyp: - Mine qudaı! – dedi. – Jan bolyp jaratylǵanda, meni saqtaıtyn osy. Bizdiń jurttyń tabynatyn bizdiń jaqta áýlıe aǵash bar. Mynaý naq sonyń butaǵynan istelgen, - dedi.
Bulardyń sóılesken sózin kafehanada otyrǵan adamdar estip, tańyrqasty. Olarǵa qojasynyń suraǵan saýaly da, qulynyń qaıyrǵan jaýaby da tań kórindi. Sonda otyrǵan brahma dinindegi bireý quldyń sózin estip shydap tura almaı:
- Eı, jarym aqyl beıshara! -dedi. - Qudaıdy adam beline qystyryp júre me? Qudaı kisiniń beline qystyrýǵa sıady dep oılaýǵa múmkin be? Óziń ne aıtyp otyrsyń? Qudaı brahma emes pe? Ol barsha ǵalamdy jaratqan, barsha ǵalamnan ulyq. Ózgerilip, talaı aýdarylyp ústi astyna túsip jatsa da, bul abyzdardyń qalpy Ǵanǵys darıasynyń boıynda ǵıbadathanalar salǵan qudaı – sol. Brahmalyq abyzdyń qulshylyq etip jalbarynatyn qudaıy da sol. Haq qudaıdy tanyǵan hám anyq biletin jalǵyz-aq osy abyzdar. Dúnıedegi isterdiń qalpy ózgerilgen joq. Olardy saqtap pana bolýshy jalǵyz qudaı, haq qudaı - barhama!
Osyny aıtsa, otyrǵan jurt den qoıyp ılanatyndaılyq barhamalyq muny aıtyp edi, sonda otyrǵan alypsatar ıýda oǵan qarsy sóılep tura keldi:
- Joq, sen olaı deme! Haq qudaıdy tanıtyn jurt brahmalar emes. Qudaı pana bolyp saqtaıtyn brahman emes. Shyn qudaı Ibrahım, Ysqaq, Iahýp paıǵambarlar tanyǵan qudaı. Jalǵyz-aq óziniń Izraıyl jurtyna dúnıe jaratylǵannan beri qudaıdyń qalaǵan jurty da, súıgen jurty da bizdiń jurt. Ahyrynda bizdi dúnıejúzine adastyryp, tozdyryp jibergeni – súıgen jurtyn ánsheıin beınet berip synamaq úshin. Bizge jibergen qudaıdyń ýaǵdasy bar: “Qudysqa qaıtadan jıyp, Qudys ǵıbadathanasyn qaıta ornatyp, basqa jurttyń ústinen úkimińdi júrgizip qoıamyn» degen, - osylaı dep ıhýd jylap jiberdi. Ol taǵy da sóılemekshi edi, onyń sózin sonda otyrǵan ıtalıalyq bireý bólip, ıhýdqa aıtty:
- Durys emes munyń! Seniń aıtýyńsha, Qudaıda ádildik joq bolarǵa kerek. Bir jurttan bir jurtty artyq kórý Qudaıdyń ádildigine laıyq emes. Bastapqy kezde ızraıyl jurtyn Qudaı súıse de, onan beri 1800 jyl boldy. Senderge táńiriniń qahary túsip, otansyz ár jerge tozyp ketkenderińe, senderdiń osy kúnde denderiń jyıylyp, tuqymdaryń kóbeıip óspek túgil, kúnnen-kúnge azaıyp, óship bara jatyr. Qudaıda artyq ıa kem kórýshilik joq. Biraq saýap tabatyn jol jalǵyz-aq bizdiń rımdik katolık dininde. Onan basqa dinde saýap tabý joq, - ıtalıalyq bulaı dep edi, sonda otyrǵan protestant popy surlanyp ıtalıalyqqa aıtty:
- Qalaısha siz jalǵyz saýap jol ózderińde deısińder? Jadyńyzda bolsyn! Saýap tabatyndar Isanyń durys injilimen amal qylǵandar.
Sol jerde Sýratta qyzmet etetin bir túrik otyr edi:
- Naǵyz haq din bizdiki dep beker aıtasyńdar. 600 jyl boldy İnjil qalyp, Quran kelgenine. Saýap eń aqyrǵy paıǵambar Muhammedtiń jolynda. Ózderińiz aıtyp otyrsyzdar ǵoı: ıhýd dini nashar dep; nasharlyǵynan tipti jaıylmaı, tuqymy azaıyp, quryp bara jatqany dep. Islam dininiń artyqtyǵy emes pe, Eýropa, Azıa, tipti Qytaıda da adam jaıylyp bara jatyr. Ony ózderińiz kórip turǵan joqsyzdar ma!? Saýap tabady jalǵyz-aq aqyrǵy paıǵambar Muhammedke ılanǵan adam. Onda da sýnnı mazhabyndaǵylary, shııt mazhabyndaǵylar da kápir.
Túriktiń sózine qarsy ırandyq bireý sóıleıin dep edi, sonda otyrǵan hár túrli hár dindegi adamdar keriske kirip, shýlap-dýlap ketti. Olardyń ishinde hár dinniń hár túrli mázhabynan adamdar bar edi. Dinsizderdiń kúnge tabynatyn, otqa tabynatyn, putqa tabynatyn qýmarlarynan joq emes edi. Bári de qudaı kim ekendigine hám oǵan qylǵan qulshylyǵynyń qaısysy durys bolmaqshy ekendigine daýlasty. Qysqasy hár qaısysy haq qudaıdy biletin hám oǵan durys qulshylyq qylatyn da biz dep talasty. Qysqasy hár kim óz dinin qýattap, aýyzdary kópirip, shýlap-dýlap talasyp jatty. Jalǵyz-aq Kanfýtsı mázhabyndaǵy bir qytaı talasqa kirispedi, tynysh otyrdy. Ózgelerdiń sózine qulaq salyp, úndemeı, shaıyn iship, jaı otyr edi, túriktiń soǵan kózi túsip aıtty:
- Qytaı ápendim! Ózge bolmasa da seniń meni qostaıtyn ornyń bar emes pe? Men bilemin, sizdiń Qytaı jerinde osy kúnde hár túrli din baryp jaıylyp jatyr. Bárinen de bizdiń Muhammed dinin artyq kóredi hám bizdiń dinge kirýge sizdiń jurt bek yqylasty, - dep kelgen saýdagerler talaı maǵan aıtqany bar. Meniń sózimdi qýattap, seniń qostaıtyn retiń bar. Áýeli Alla, ekinshi haq paıǵambar týrasynda ne oılaısyń? Aıtsańshy!» Ózgeleri de: “Sen qalaı oılaısyń, oıyńdy aıtshy” dep, qytaıǵa jabysty...
