Keıbir aıtqyshtardyń sózderine qarasaq anaý da sáláfı, mynaý da sáláfı. Qyńyr sóılep, qısyq basqannyń bári sáláfı. Saqal qoıyp, balaǵyn qysqartqan túgel sáláfı. Ánshi de, kúıshi de, bıdǵatshy men haýarıj de sáláfı. Bul ne qylǵan qoıyrtpaq?!
Ras, burynyryqta biz de bul shym-shytyryqty túsinbeıtinbiz. Sosyn birese anaǵan jaqtasyp, birese mynany jón dep kúlki bolatynbyz. Sosyn, bulaı aqymaq bolǵansha, elge saýatsyz sóz sóılep kúná arqalaǵansha ǵalymdardy tyńdap bilimimizdi kóterýdi jón kórdik. Shamamyz kelgenshe din ýaǵyzdap júrgenderdiń bárin oqydyq, tyńdadyq, kórdik, aralastyq, salystyrdyq. Sońynda aqıqatqa kózimiz jetti. Sebebi, ótirik qashan da ashylyp, aqıqat ústemdik etedi eken. Sol ózimiz tanyp-bilgendi qysqasha sizderdiń de nazaryńyzǵa usynýdy jón kórdik. Muny tipti, uzaq jylǵa sozylǵan jýrnalısik zertteýimizden bir úzik desek te bolady. Bálkim, ǵaıbattan saqtanyp, jala men ósektiń kúnásinen alys júrýińizge bir kómek bolar dep oıladyq.
Sonymen, sáláfıdi basqadan qalaı ajyratamyz? Eń aldymen óz sózine qarap. Mysaly, Muhamedjan Tazabekov arnaıy suqbat berip, Bekbolat Tileýhan ekeýiniń eshqandaı sáláfı emes ekenin málimdegen. Oǵan senbeýge qandaı qaqyńyz bar? Sózin amalymen dáleldep, ózi basqaratyn "Asyl arna" telearnasynda QMDB ustanatyn matýrýdıldikti, sopylyq túsinikterdi nasıhattaıtyny sizge jetkiliksiz be? Al, Bekbolat Tileýhan, mine, Astana tórinde dúrkiretip konsert bereıin dep jatyr. Mýzykany sáláfıler haram deıdi. Bul sizge dálel emes pe? Al, keıbirińiz sonda da bolmaı ekeýine "sáláfısińder, moıyndańdar" dep jala jaýyp qoımaı júrsizder.
Ekinshi, amalyna qarap aıyramyz. Taýhıd ustanýǵa (birqudaıshyldyq, tek qana Allahqa qulshylyq etý) qarsy shırk (Allahqa serik qosý, kópqudaıshyldyq) turady. Al, ahlú-sýnnaǵa (paıǵambarymyz sallalahý ǵaleıký ýassalamnyń súnnetin ustaný) qarsy ahlú-bıdǵa (dinge keıin qosylǵan jańalyqtardy ustaný) turady. Kópshiligimiz bilmeı sáláfı dep júrgen adamdar osy ahlú-bıdǵa qaýymynan.
Endi sál túsindire keteıik. Negizi Islam dininen áýeli bólinip shyqqan qaýym shıitter bolatyn. Sondyqtan, musylmandar áýelde súnnıtter men shıitter (shıǵalar) bolyp bólingen. Keıin sýnnıtterdiń ózi ishinen talaı aǵymǵa bólindi. Alaıda, Islam bireý ǵana. Ony ustanǵandar júretin jol - Quran men paıǵambardyń súnneti. Al, endi bólingender ózderin báribir ahlú-sýnnamyz dep atap keledi. Biraq, amaldarynda jańalyq kóp bolady. Mysaly, Áshǵarı-Matýrýdı aǵymyn ustanatyndar ózderin ahlú-sýnna ýál-jamaǵatpyz, Ábý Hanıfa mazhabyn ustanatyn, biraq (!) Áshǵarı-Matýrýdı ahıdasymen júretin, ózimizdiń dástúrli (!) ıslamdaǵy qaýymbyz deıdi. Sóıtip, paıǵambarymyz sallalahý ǵaleıký ýassalam úıretpegen, sahabalar men tabıǵındar sekildi ilgeridegi izgiler - sáláftar jasamaǵan (sáláfı - sáláftardyń ahıdasymen, senimimen júrýshiler; ı - sóz týdyrýshy jurnaq) amaldardy jasaıdy. Ol amaldar bıdǵat dep atalady jáne shırkten keıin turatyn úlken kúná sanalady. Sebebi, dinge jańalyq qosý - ony bizge jibergen Allah pen bizge jetkizgen Onyń elshisinde kemshilik bar, úıretýdi umytyp ketken, sol kemshiliktiń orynyn ózimiz toltyryp jatyrmyz degen sóz. Sáláfıler osylaı túsinedi, bıdǵattan qashady jáne ony jasaýshylardy ahlú-bıdǵa (bıdǵat ıeleriniń artynan erýshiler) dep ataıdy.
Já, endi bul bıdǵat ıeleri sáláfılerdiń jaýy ma? Bulardy sáláfıler adasyp júrgen baýyrlarymyz dep sanaıdy, nasıhat qylady. Allah buıyrǵandaı ál-ýala ýál-bara (Allah rızashylyǵy úshin jek kórip, Allah rızashylyǵy úshin jaqsy kórý) senimin tanytady. Iaǵnı, musylman baýyrym dep jaqsy kórip, janashyrlyq tanytady, biraq, bıdǵat amaldaryn jek kórip, olardy qaldyrýdy nasıhat etedi, eskertedi. Jamaǵatty adastyryp júrgen ýaǵyzshylardyń kemshiligin, betperdesin ashyp kórsetedi. Biraq bilimsiz, dálesiz sóılemeıdi.
Kez-kelgen memleketke sáláfıler emes, tákfirshiler men haýarıjder qaýipti. Bulardy din dushpandary ádeıi sáláfılerdiń qataryna qosyp, "radıkaldy sáláfıler" dep ataıdy. Shyn máninde sáláfıa bólinbeıdi. Biraq, bylaıǵy jurt ahlú-sýnna jaýlarynyń ótirigine senip qalady. Sebebi, tákfirshiler men haýarıjderdi syrtqy kelbetine qarap sáláfılerden aıyrý qıyn. Olar da súnnetke saı saqal qoıady, balaqtaryn qysqartyp, ózge de súnnetterdi ustanady. Olardy tek senimine qaraı aıyramyz. Eń bastysy, olar anany da kápir, mynany da kápir dep tákfir shyǵaryp tastaıdy. Tipti, ata-anasyn da kápir dep, aralaspaı qoıady. Tústeri sýyq, qabaqtary qatý. Salqyn amandasady, ózine belgili bir ımýnıtet jasap alǵan. Bular kezinde Halıl (haýarıjdigi úshin uzaq jylǵa sottalyp Saýd Arabıasynyń túrmsesinde otyr), Rınat degen ýaǵyzshylardyń ekken dánderi. Túgesilip bitpeı jatyr. Vırýs tez tarap, áreń joıylady qashanda. Eger syrtqy kelbeti sáláfıge uqsaıtyn bireý "patshamyz kápir, anaý kápir, mynaý kápir" dep tursa, ol sáláfı emes, tákfirshi bolǵany. Al, eger ol patshaǵa baǵynbaıtyn, oǵan qarsy shyǵýdy kúná sanamaıtyn bolsa - onda naǵyz haýarıj bolǵany. Sáláfıler mundaılardy qolynan jetektep quzyrly oryndarǵa tapsyrady. Sebebi, fanatıkter memleketke asa qaýipti.
Haýarıj búlikshiler jınalyp jalǵan jıhad júrgizip jatqan Sırıaǵa attanǵan qazaqstandyqtardyń ishinde birde-bir sáláfı joq. Ony UQK da, basqalar da aıtyp bere alady. Ketkender negizinen tákfirshi ýaǵyzshylardy tyńdaǵan adasqan jastar. Qazir quqyq qorǵaý oryndary ol ýaǵyzshylardy qatty shektep, aldyn qamap tastaǵan. Bulardyń ol jaqtaǵy soǵysty jıhad dep sanaýyna sebep bolǵan oıdan shyǵarylǵan túsinik mynaý: Qazaqstan musylman eli bolǵanmen Sharıǵatpen júrmeıdi, sondyqtan patshanyń buıryǵyn kútpeı kápirmen soǵysqa attaný - jıhad. Bul qate túsinik, bıdǵat amaldan deıdi sáláfı ǵalymdar. Sebebi, paıǵambarymyz sallalahý ǵaleıký ýassalam men sáláftardyń zamanynda búkil dúnıe júzindegi memleketter ekige ǵana bólingen: musylman jáne kápir. Úshinshi uǵym bolmaǵan. Eldiń musylman ekenin shaqyrylǵan azannyń daýysyna qarap aıyratyn. Keıin hrıstıan, múshirik memleketterde de meshit salynyp, azan shaqyrylyp jatqandyqtan ahlú-sýnna ǵalymdary sharıǵattaǵy ekinshi shartty alǵa tartty. Ol halyqtyń sanyna qarap aıyrý. Eger musylmandary kóp bolsa - musylman memleketi, kápirleri kóp bolsa - kápir memleketi. Boldy, úshinshi túsinik joq. Qazaqstan negizgi halqy musylman, musylmandary kóp el, demek - musylman memleketi. Al patshamyz kim bolsa da baǵynýymyz shart. Onyń buıryǵynsyz, ata-anańyzdyń ruqsatynsyz eshqandaı jıhad jasaı almaısyz. Mine, kóp jastar osy tustan qatelesken. Olardyń keıbireýi tipti ózderin sáláfımiz dep sengen. Sebebi, olar ýaǵyzyn tyńdaǵan haýarıj ǵalymdar syrtqy kelbetimen sáláfılerge uqsaǵan taqıashylar (shyn kelbetin jasyrýshylar) edi. Ondaılar áli de bar. Olardy tyńdaıtyndar elimizdi, patshamyzdy, halqymyzdy kúpirge shyǵaryp, kápir atap júredi. Ondaılar sáláfı emes, saq bolyńyz olardan.
Sáláfıler salt-dástúrge qarsy ma? Bul - jala. Ejelden Islamdy ustanǵan qazaq halqynyń salt-dástúri dinmen bite qaınasqan. Úlkenge qurmet, kishige izet kórsetýden bastalatyn nebir qundylyqtar óz negizin Quran men Súnnetten alady. Sáláfıler dástúrge emes, yrymǵa (kishi shırk), jalǵan senimge qarsy. Yrym - áldebir nárseni jaqsylyq nemese jamandyq ákeledi dep sený. Mysaly, bosaǵany maılaý - baılyqqa bastaıdy dep naný, otqa maı quıý jamandyqtan saqtaıdy dep sený. Bular salt-dástúr emes, yrym. Salt-dástúr - turmys-tirshiligińnen kórinedi, yrym - senimińnen baıqalady. Muny túsinýdiń túk te qıyndyǵy joq dep oılaımyz. Eger ózin sáláfımin dep júrgey bireý yrymdarǵa sense, onda ótirikshi bolǵany, ıaǵnı, ol sáláfı emes. Al eger ol ata-anasyn syılamaıtyn, kórkem minezden ada bireý bolsa, sáláfı senimin túsinip ustap júrgeninen kúmándanýǵa bolady. Óıtkeni, ata-anaǵa qurmet kórsetý musylmannyń eń úlken paryzdarynyń biri.
Sáláfıler basshyǵa baǵynbaı ma? Bul endi úlken másele. Memlekettegi ózge azamattarǵa qaraǵanda patshaǵa eshbir jaǵynbaı, tabynbaı, odan bir jaqsylyq kórsem degen dúnıelik esepti ustanbaı, áldebir laýazym usyna ma degen úmitke ermeı, Sharıǵatqa jáne Súnnetke saı qaltqysyz baǵynatyn ári kez kelgen memleketke qarsy búlikke soqqy berýge birinshi bolyp daıyn turatyn sáláfıler desek artyq emes. Sebebi, musylmandardan Allah sony talap etedi. Basshyǵa baǵyný shart dep qoıyp, erteli-kesh patshany jamandaıtyndardy dinimizde munafyqtar, ekijúzdiler deıdi. Sál sebep tabylsa patshany kópirtip maqtaıyndardy jaǵympaz deıdi. Al, sáláfıler basshyǵa baǵynbaıdy degen áńgimeni shyǵaryp júrgen QMDB-nyń (zań boıynsha múftıattyń qoǵamdyq birlestik ekenin aıta ketken jón) matýrýdıshi ýaǵyzshylary men ımamdary bolyp tabylady. Olar aıtyp otyrǵan basshy prezıdent Nazarbaev emes, ózderi. Basshyǵa, ıaǵnı, ımamǵa baǵynbaıdy dep ózderi jasap jatqan bıdǵat amaldaryna qosylmaǵan musylmandardy aıyptaıdy. Musylman adam ımamǵa baǵynbaıdy, oǵan uııdy. Artynda turyp namaz oqıdy. Namaz "Allahý ákbar" degen tákfirmen bastalyp, sálem berýmen aıaqtalatyn qulshylyq. Sálemnen keıin seniń ımamǵa uıý paryzyń aıaqtaldy. Al keıbir ımamdar namazdan keıin de jamaǵattyń ózderine baǵynyp, birge otyryp bıdǵat amaldar jasap, tipti, bylaıǵy kezde de aldyn kesip ótpeı, buıryqtaryn eki etpeýin qalaıdy. Ony istemegenderdi basshyǵa baǵynbaıdy dep jamandaıdy. Shyn máninde bul shıitterdiń tásili. Olarda memleketti basqaratyn prezıdenti jáne rýhanı kósemderi - aıatollalary bar: bılik bólingen. Prezıdent aıatollasyz aýyzyn asha almaıdy. Mine, ahlú-sýnnadan irge ajyratqan kez kelgen aǵymnyń negizgi maqsaty osy - bılikke jetý, kósem bolý. Sondyqtan din atyn jamylyp jamaǵatty ózderine qalqysyz baǵyndyrǵysy keledi.
Sáláfıler kimdi tyńdaıdy? Olar paıǵambarymyz salallahý ǵaleıkı ýassalamnyń murageri - ǵalymdardy tyńdaıdy. Ǵalymdar bolǵanda da "Nur-Múbárak" sekildi anaý-mynaý ýnıversıtette 4-5 jyl oqyp kelgen ári adasyp aǵymdarda júrgen jalǵan ǵalymdardy emes, sılsılıaǵa ilingen naǵyz ǵalymdardy tyńdaıdy. Sılsılıa degen ne? Bul - paıǵambarymyz salallahý ǵaleıkı ýassalamǵa baryp tireletin altyn shynjyr, tizbek. Paıǵambarymyz bilimdi sahabalarǵa úıretken, sahabalar tabıǵınderge, tabıǵınder taba-tabıǵınderge úıretken. Olardan bilim alǵan ǵalymdardyń tizbegi esh úzilgen emes. Ǵalym ataný úshin sılsılıadaǵy sheıhtyń aldynda 30-40 jyl otyrady. Ózine deıingi ǵalymdardyń barlyq eńbekterin oqıdy. Sóıtip, egde tartqan shaǵynda naǵyz ǵalym atanyp pátýa bere alady. Mundaı ǵalymdar qazir de bar. Qudaıǵa shúkir olardyń aldyn kórip, bilim alyp júrgen otandastarymyz da az emes. Bulardy tolıbtar, shákirtter deıdi. Olar óz betterimen pátýa shyǵara almaıdy, biraq, ózderine deıingi ǵalymdardyń, ustazynyń eńbegine súıenip ýaǵyz aıtady, taýhıdti taratyp nasıhat etedi. Al, anda-mynda 4-5 jyl oqyp kelip ǵalym, ustaz, ǵulama, sheıh atanyp júrgender ahlú-bıdǵa qaýymynan bolyp tabylady.
Sáláfı bolý ońaı ma? Ol siz ben biz oılaǵandaı ońaı nárse emes eken. Ári bilim izdenip, shırk pen bıdǵattan saqtanyp júrseń qıyn túgi de joq. Eń bastysy Quranda aıtylǵandaı paıǵambarymyzdyń usynǵanyn alyp, tyıǵanynan tyıylý deıdi ǵalymdar. Iaǵnı, súnnetpen júrý. Ol kez kelgenniń qolynan kelmeıdi. Sebebi, kóptegen musylman baýyrlarymyz ózderi súnnetke kelmek túgili, súnnet ustanǵandardy jaý sanaıdy. Al, eger bireý súnnet ustanyp júrse oǵan tańyrqap, sonyń ǵana artynan erýge taǵy bolmaıdy. Sebebi, ǵalymdar bireýdiń súnnetke kelgenine emes, súnette ólgenine tańǵalý kerek deıdi eken. Aqyretin dúnıege aıyrbastaǵan kúni adam joldan taıyp ketedi. Búgin súnnet ustanyp, saqal ósirip, balaǵyn qysqartyp júrgender, kúni erteń qyrma saqal sánqoı bıdǵatshy bolyp shyǵa kelýi ábden múmkin. Sondyqtan, sáláfıler Islamdy ilgeridegi izgiler - sáláftar qalaı túsingen bolsa, solaı túsinip, tek paıǵambardyń artynan eredi. Sondyqtan ózderine ermegenderi úshin ahlú-bıdǵa qaýymy olardy jek kóredi, ǵaıbattaıdy, halyqqa jaman kelbette kórsetýge tyrysady eken.
Sáláfılerdiń eshbir lańkestik oqıǵalarǵa, terorızmge qatysy joq. Barlyǵyn jasaıtyn haýarıjder men tákfirshiler. Elimizde oryn alǵan birqatar qandy oqıǵalardy sáláfıler jasady dep jala jabylǵanymen, ýaqyt óte kele ótiriktiń beti ashyldy. Ony ózderińiz de jaqsy bilesizder. Keńes zamanynda bireýdi tutqyndaǵanda oǵan negizinen tyńshynyń, satqynnyń belgileri tabyldy dep aıyp taǵatyn, toqsanynshy jyldary qylmyskerdi ustaǵanda qaltasynan esirtki, qarý tabyldy dep jatatyn, qazir kúshtik qurylymdar qylmyskerdi ustasa odan dinı ádebıet tabyldy, ekstremıst sáláfı eken dep aıyp taǵady. Bul da óter, keter. Sebebi, ótirik uzaq ómir súre almaıdy.
Sondyqtan, anaý terrorshy sáláfı eken, mynaý qylmysker sáláfı eken degen jel sózge ere bermeńizder jáne sáláftarǵa til tıgizip kúná arqalamańyzdar. Qıamette barlyq sáláf emes, bir ǵana sáláftyń, máselen, jalǵyz sahabanyń aqysyn berýge shamańyz kele me, oılanyńyz. Naǵyz sáláfı ózin kelbetimen, amalymen, sózimen tanytady. Ol ózin jasyrmaıdy. Sebebi, ol ury, qaraqshy, qylmysker emes. Eldi buzǵan búlikshi emes. Kózi ashyq, kókiregi oıaý baýyrlarymyz jaqsy biletin bir aqıqat bar - BAQ-ta, áleýmettik jelide, ınternette birin-biri jamandap, bir-biriniń qoıasyn aqtaryp júrgen tek qana bıdǵat ıeleri. Mundaı daýlarǵa sáláfıler aralaspaıdy. Olar bilimsiz, dálelsiz sóılemeıdi. Daýkespen sóz talastyrmaıdy. Túsingenge eskertedi eken.
Avtor: Ardabek Soldatbaı
