Búginde qazaq eli talantty uldary Dımash Qudaıbergenniń Qytaıdaǵy tanymal teleshoýda óner kórsetip, aspan asty eli tyńdarmandaryn tánti etip jatyr. Bul qýanysh tek Dımashtyń ǵana emes, dúıim qazaqtyń qýanyshy, abyroıy, jeńisi. Al bul jeńistiń ar jaǵynda qanshama eńbek, qajyr-qaırat jatyr. Osy jobaǵa ótinish berip, Dımashtyń juldyzdy sátine jol ashqan Ertaı Núsipjanovpen suhbatymyzdy usynamyz.
TENGRINEWS: Qytaıda bilim alǵanyńyzdy, sońǵy kezderi óner salasynda túrli jobalar jasap júrgenińizdi bilemiz. Bir kezderi Facebook-tegi jeke paraqshańyzda "sheteldik mýzykalyq jobaǵa qatysýǵa qazaqtyń qaı ánshisin laıyq dep oılaısyz?" dep kópshilik arasynda saýalnama da jasaǵan edińiz. Odan keıin de birshama jazbalaryńyzdan úlken bir jańalyqtyń bolatynyn kópshilik sezip júrdi. Bul Qytaıda ótip jatqan I Am a Singer jobasy týraly oı qaıdan, qalaı paıda bolǵan edi?
Ertaı Núsipjanov:
Qytaıda bilim alyp júrgen jyldary Qytaıdyń kóptegen iri kompanıalarynda, jýrnalısıka salasyndaǵy SSTV sıaqty medıa ortalyqtary men agenttikterde tájirıbe jınadym. Sol jyldary-aq qazaqty tanytýdyń túrli tetikterin qarastyryp júretinmin. Oqýymdy aıaqtap, "Qazaqstan" UTA-da qyzmet istep júrgen kezim bolatyn. Ol 2014 jyldyń qysy edi. I Am a Singer jobasynyń 2-maýsymy júrip jatqan kez. Telefonymdaǵy arnaıy baǵdarlama arqyly osy jobany úzbeı kórip júrdim. Sheber uıymdastyrylǵan eken. Sharttarty da óte qyzyqty, sońyna deıin úzbeı kórdim. "Osynda qazaqtyń bir ánshisi shyqsa ǵoı" degen arman keýdemde "burq" ete qaldy. Ol týraly kóptegen dostaryma aıtyp júrdim.
Kóp uzatpaı ınternetten uıymdastyrýshylaryn taýyp, telearnaǵa da, jekelegen adamdarǵa da oı-ótinishimdi aıtyp hat jazdym. Biraq Qytaıdaǵy mıllıard halyqty aıtpaǵanda, men sıaqty álemniń ár buryshynan qanshama ótinishter keledi? Jaýap bolar degen úmitpen uzaq kúttim, biraq habar kelmedi. Meıli ol qandaı nátıje bermesin, bastaǵan árbir isimdi sońyna deıin jetkizý mende burynnan qalyptasqan ádet. Birinshi talpynysym nátıjesiz bolǵanymen, ári qaraı jol izdeýimdi toqtatqan joqpyn. Sál keıindeý Qazaqstandaǵy Qytaı elshiligindegi qytaılyq qyzmetkerlermen de kezdesip, bul ıdeıanyń eki el halyqtarynyń mádenıetin tanytýda óte úlken ról atqaratynyn jetkizdim. Olar oıymdy qoldaǵanymen, jobanyń komersıalyq sıpaty bolǵan soń, jekelegen kompanıalardyń isine aralasa almaıtyndyqtaryn aıtty.
Men jyl saıyn Qytaıda "Shanhaı kınofestıvali" aıasynda ótetin "Fılm tili, aýdarma, dýbláj" taqyrybyndaǵy halyqaralyq sımpozıýmnyń turaqty múshesimin. Ony QHR Mádenıet mınıstrligi uıymdastyrady. Oǵan álemniń 60-qa jýyq memleketterinen kıno ónerkásibi salasynan ártúrli mamandar qatysady. 2015 jylǵy Shanhaı qalasynda ótken qorytyndy otyrysqa Qytaıdyń aqparat jáne mádenıet vıse-mınıstri Dın Veı myrzanyń ózi qatysty. Sonda men tórt adamnyń biri bolyp baıandama jasadym. Artynan ol kisiniń ózi arnaıy kelip, «jasaǵan baıandamańyz sátti boldy dep» qolymdy alyp, quttyqtady. Jekelegen kezdesýler kezinde QHR Aqparat mınıstrligi, halyqaralyq departamenttiń bastyǵy Ma Lı hanymmen jolyǵyp, qazaq-qytaı mádenıetin damytatyn jobalar týraly, onyń ishinde I Am a Singer telejobasyna qazaq ánshisin qatystyrý arqyly úlken nátıjege qol jetkize alatyndyǵymyzdy aıtyp, ótinish bildirdim. Sol mezette-aq ol kisi meni óziniń orynbasary Jań Mıń degen kisige tabystady. Keıin men Qazaqstanǵa kelgennen soń ol kisimen turaqty baılanysta boldym. Qytaıdaǵy eń aýqymdy, komersıalyq joba bolǵan soń birden sheshimin tabý qıynǵa soqty. Ol kisi arqyly, taǵy birneshe adamdarmen baılanys jasap júrdim. Sóıtip júrgende taǵy bir jyl aıaqtaldy. Sońynda uıymdastyrýshy taraptan maǵan qońyraý keldi. "Bizdiń jobaǵa qyzyǵýshylyq tantytqanyńyzǵa alǵys bildiremiz. Biraq bizdiń talap joǵary. Halqymyzdyń talǵamy bıik" dep, telefondaǵy adam áńgimesin jyly-jumsaqtaı bastady. "Jaýapsyz qaldy demesin" degen oımen ǵana habarlasyp, "qutylǵylary" kelgenin birden túsindim. Mundaı múmkindiktiń endi qaıtyp bolmaıtynyn bilgen soń men de oıymdy búkpesiz aıtym: "Men sizderdiń sheshimderińizdi meniń Otanym - Qazaqstan degen búkil bir memleketti mensinbeýshilik dep esepteımin. Bizge esh múmkindik bermesten jobaǵa qatystyrǵylaryńyz kelmeıdi. Demek, jobanyń basqa da ıdeologıasy bar. Sálemdememdi basshylaryńyzǵa jetkizersiz dep úmittenemin" dep sózimdi aıaqtadym.
2016 jyldyń kóktemi bastaldy. Uıymdastyrýshylarǵa jaqyn júrgen adamdarǵa taǵy da hat jaza bastadym. Meniń tabandylyǵyma rıza boldy ma, álde uıaldy ma eken, áıteýir kastıngke joldama berdi. Qýanyshymda shek bolmady. Qazaq mádenıetinde úlken bir sensasıalyq serpilistiń bolatynyn sol kezde-aq sezindim. Kimdi qatystyramyn degen suraqqa jaýap izdeýge kirisip kettim. Kóptegen dostarymmen, mýzykanttarmen aqyldastym. Maqpal Isabekova, Gaýhar Qaspaqova, Marjan Arapbaevalarǵa joba týraly aıtyp, qyzyǵýshylyqtaryn baıqadym. Aıqyn, Mádına Sadýaqasova, Janar Duǵalova sıaqty birqatar ánshilerge budan áldqaıda burynyraq habardar ettim. Bul týraly usynysty Dımashqa alǵash ákesi Qanat arqyly jasadym. Biraq kópshiligi bul konkýrstyń mańyzdylyǵyn asa túsinbedi, belgisiz sebeptermen birazy bas tartty. Biraq Qudaı taǵala bul jobaǵa qatysýdy Dımashqa buıyryp turypty. Kúzde kastıngke apardym. Jobanyń bas prodúseri, ári bas rejıseri Hoń Tao myrza Dımashtyń ónerine degen tańdanysyn jasyrmady: "Sizdiń eki jyldan bergi jasaǵan zor eńbegińizge rızamyz, bizge osyndaı talantty tanystyrǵanyńyzǵa qýanyshtymyz" dep alǵysyn bildirip, kastıng ýaqytynyń áli aıaqtalmaǵanyn, naqty sheshimdi keıindeý habarlaıtynyn aıtyp shyǵaryp saldy. Kóp uzamaı qýanyshty habar aldyq.
TENGRINEWS: Qazaqstanda da, alys-jaqyn shetelde túrli baıqaýlar, tok-shoýlar az emes. Osy konkýrs týraly az-kem aıtyp berseńiz, ereksheligi nede?
E. Núsipjanov:
Bul konkýrstyń maqsaty talanttardy tanytý emes, kerisinshe, halyq aldynda talaı jyldan beri ónerin kórsetip júrgen eń tanymal juldyzdar arasyndaǵy báseke. Qatysýshylarǵa uıymdastyrýshy tarap ózderi shaqyrtý jiberedi. Joba sharttary jylda ózgerip otyrady. Ony ár aınalym bastalarda nemese aıaqtalǵanda ǵana resmı habarlaıdy. Ár aınalymnyń jeńimpazyn zalǵa jınalǵan 20-60 jas aralyǵyndaǵy 500 kórermen anyqtaıdy. Olar kelesi aınalymǵa qatyspaıdy. Ár kórermenniń úsh ánshige daýys berýge quqy bar. Ár aınalymdaǵy upaı sany eń az qatysýshy jobamen qoshtasyp, ornyn jańa bir ánshi tolyqtyryp otyrady. Oǵan aldyńǵy úshtikten kóriný sıaqty úlken talaptar qoıylady. Ol údeden shyqpasa, onyń ornyn taǵy bir ánshi tolyqtyrady. Osy maýsymnyń endigi sharttary qandaı bolatynyn uıymdastyrýshy tarap qupıa ustaıdy. Basty talap - ánshi kórermenniń júregin jaýlaýy, ár joly ár qyrynan, jańa stılde, basqa janrda kórinýi kerek. Sol sebepi basy-aıaǵy 14 aınalymnan turatyn joba sońynda múldem basqa ánshilermen jańaryp, jeńimpaz atanýy ábden múmkin.
TENGRINEWS: Bizdiń bilýimizshe, Dımash qytaı tilin bilmeıdi. Konkýrs talaptaryna saı keldi me? Qandaı talaptar qoıyldy?
E. Núsipjanov:
Jobaǵa deıingi barlyq uıymdastyrý jumystary men aýdarmany ózim jasadym. Dımashtyń qytaısha sóıleýi mindet emes, biraq qytaısha án aıtýy kerek bolady. Árbir ánshiniń uıymdastyrýshy "Hýnan" telearnasy taǵaıyndaǵan jeke-jeke agentteri bolady. Qytaıda tanylǵan ánshi Araı eki tilde erkin sóılegendikten ony Dımashqa agent retinde shaqyrtty. Munda aıta ketetin bir jaıt bar. Dımash kokýrs bastalǵanǵa deıin qytaıdyń myqty mýzykanttarynyń biri (1997 jyly Qazaqstanda ótken "Azıa daýysy" festıvaline qatysqan) - Lan Tıen Ian muǵalimnen qytaısha ánderdi durys oryndaý, estrada janrynyń talaptaryn meńgerý baǵyttarynda arnaıy sabaqtar aldy. Bul konkýrs daýys múmkindigin kórsetetin emes, ánshiniń jan-jaqtylyǵyn, tipti túrli suhbattar arqyly ánshiniń bilimdiligin synaıtyn alań ekenin ol kisi óz tájirıbesi retinde bólisti. Álbette, baq synaýshy Dımash bolǵandyqtan, sońǵy sheshimdi ózi qabyldap, qandaı án oryndaıtynyn ózi biledi.
TENGRINEWS: Baıqaýǵa qatystyrý barysynda uıymdastyrýshylyq jumystardyń ishinde eń qıyny ne boldy?
E. Núsipjanov:
Konkýrsqa jol izdegen eki jyl ishinde ońaı jumys atqarylǵan joq. Talaı tabaldyryqtar tozdyryp, esikterdi qaǵyp júrip, birqatar kelissózder júrgizip júrip, Qudaıdyń qalaýymen jettim. Beıjiń men Shanhaıǵa osy jumystar úshin qanshama ret bardym? Kezdesý nátıjesiz bolyp talaı ret bos qaıtqan kezderim boldy. Joba barysynda, Dımashtyń qatysatyny sheshilgenge deıingi qarjylaı shyǵyndardyń barlyǵyn ózim kóterdim. Demeýshi izdep sabylǵam joq. Óıtkeni, jobanyń qanshalyqty mańyzdy ekenin Dımash efırge shyǵyp eki el halqyn dúr silkintkenge deıin eshkim túsingen joq. Basqa emes, aınalamdaǵy adamdardyń ózi qatardaǵy bir konkýrs dep qabyldady. Sondyqtan da bul rasymen de Dımashtyń baǵy dep oılaımyn. "Táleıiń bar eken" degendi Dımashtyń ózi de kóptegen qytaılyq áriptesterinen, uıymdastyrýshylardar estidi. Dımash arqyly ónerde de osal emes ekenimizdi Qytaıǵa dáleldedik. Sebebi, ózin Qytaı naryǵynda moıyndatqysy kelip júrgen qanshama el bar?! Bul konkýrsqa álemdik deńgeıde úlken suryptaýlar júredi. Jeti qatysýshynyń qataryna bir ǵana sheteldik ánshini tańdalatyn bolsa, ol múmkindik qazaqqa buıyrdy! Qytaıda alǵan bilimimdi ulttyq múdde jolynda ıgilikti istermen ushtastyrý burynnan kele jatqan azamattyq armanym edi. Tarıhı jaǵdaıdyń sebepkeri bolǵanyma óte qýanyshtymyn. Sol armanǵa qol jetkizip, qazaqtyń atyn jarty álemge tanytý baqytyna ıe boldyq.
TENGRINEWS: Bıylǵy jylǵy baıqaý qatysýshylary osal emes. Dımashtyń múmkindikterin qalaı baǵalaısyz?
E. Núsipjanov:
Iá, qytaı ánshileri bizge beımálim bolǵanymen, olar hytaı halqynyń aldynda óte bedeldi, mıllıondaǵan jankúıerleri bar ánshiler. Mysaly, osy joly jasy 60-tan asqan Gonkong týmasy, Kanadalyq ánshi Dýlısha (Teresa Carpio) qatysyp jatyr. Óte myqty ánshi. Lı I Lánnyń jasy 51-de. Qytaılar kóp úmit kútip otyrǵan ánshiniń biri. Qazir Dımashtyń talantyna tánti bolyp jatqan halyqtyń qarasy óte kóp. Dımash Qudaıbergenniń aty weibo izdeý júıesi boıynsha birinshi orynda keledi. Saıystyń alǵashqy kúni-aq 400 myńnan artyq adam izdeý salǵan. Folloýer sany da ándi oryndap bitkenshe 60 myńnan 120 myńǵa jeken. Alaıda Qytaıdyń birqatar ekspertteri eger Dımash operalyq án aıtý stılin ózgertpese, kóp uzaqqa barmaıdy degen oılaryn aıtyp jatty. Árıne, bireýdiń aldyna bireý shyǵyp kórgen joq. Bárin baq pen bap sheshedi, bir Qudaıdyń qalaýy biledi. Eń bastysy - Dımashtyń óz-ózine senimi myqty. Osy betińnen taıma dep ózim de keńes berdim. Qalaı bolǵanda da, "qazaqtyń uly báıgege túsip jatqanda, kez kelgen qazaq úıde taqymyn qysyp", tileýin tilep otyrǵany anyq! Alla jar bolsyn deımin!
TENGRINEWS: Bul baıqaýǵa Qazaqstan atynan taǵy kimniń qatysyp, júlde alý múmkindigi bar dep oılaısyz?
E. Núsipjanov:
Keıbir derekkózderge súıensek, bul 5-maýsym I Am a Singer jobasynyń sońǵy maýsymy. Dımashty qatystyrý týraly bir sheshimge kelmes buryn, kóp oılandym. Bir ret beriletin múmkindikte qate tańdaý jasap almaý kerek boldy. I Am a Singer jobasyna jasy 30-40-tan asqandar qatysyp jatqandyqtan, maǵan Dımash bul sahnaǵa tym jastaý bolyp kórindi, bir kezderi. Eger Gaýhar Qaspaqova kóptegen talaptardy oryndasa, osy jobada top jarady degen de úmit boldy. Ókinishke oraı, basqa kóp eshkimdi elestete almadym. Óıtkeni, bizdiń estrada toı-tomalaq deńgeıine túsip ketkenin moıyndaýymyz kerek...
Suhbattasqan Bella Orynbetova
