RESPÝBLIKALYQ ADVOKATTAR ALQASYNAN PREZIDENTKE ASHYQ HAT!

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevqa

ASHYQ HAT

Qurmetti Nursultan Ábishuly!

Sizge advokattyq qoǵamdastyq atynan júginýge májbúr bolyp otyrmyz.

Bizdi kásibı qorǵaýshylar retinde sottardyń adamnyń negizgi quqyqtary men ádildik prınsıpteri jáne sottylyq zańdylyǵynyń buzý faktileriniń jıi kezdesýi alańdaýshylyq týǵyzady.

2017 jyldyń 31 qańtardaǵy «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» joldaýyńyzda Siz quqyq ústemdigine jáne barshanyń zań aldynda teńdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan reformalar, jeke menshik quqyǵyn qorǵaýdy kúsheıtýge qatysty búkil zańnama revızıasyn júrgizýdi basym baǵyt retinde belgiledińiz.

Advokat retinde, biz kez kelgen oń ózgeristerdi tejeýge tyrysatyn quqyq qoldaný praktıkasyn túbegeıli qaıta qaraý mańyzdy dep sanaımyz.

Ókinishke oraı, alqabıler soty, taraptardyń teń quqylyǵy jáne jaryspalyǵy, kinásizdik prezýmpsıasy, sotqa deıingi tergeýdiń zańdylyǵyn sottyń baqylaýy ınstıtýttary elimizdiń sot tóreliginde tıisinshe damı almady. Olarǵa degen senimdi tek qana proses qatysýshylary ǵana emes, sonymen qatar sot tóreligin iske asyrýshylar da joǵaltyp alǵan. Zańdylyq qylmystyq qýdalaý organdary men sottar arasyndaǵy beıresmı kelisimder jáne formaldylyqpen almastyrylyp keledi.

Advokatýra turaqty túrde óziniń táýelsizdigin joǵaltý qaýpiniń astynda. Advokattardyń quqyqtyq demokratıalyq memleketterde jalpy qabyldanǵan quraldar men tásilder arqyly óziniń kásibı boryshyn tolyqqandy oryndaýǵa múmkindikteri joq.

Álbette, erkin jáne táýelsiz advokatýrasyz shynaıy sot tóreligin iske asyrýǵa bolmaıdy. Advokatýra azamattyq qoǵamnyń elementi bola tura, sot tóreligin júzege asyrýǵa yqpal etedi, adam quqyqtaryn qorǵaýdy qamtamasyz etýde asa mańyzdy býyn tetigi bolyp tabylady. Alaıda, qandaı qorǵaý týraly sóz qozǵaýǵa bolady, egerde tipti advokattar tıisti qyzmetiniń kepildikterinen aıyrylǵan bolsa.

Únemi ózin-ózi qorǵaýdy qajet etetin adam, basqanyń quqyǵyn qalaı qorǵamaq? Osyndaı jaǵdaılarda jappaı túrde jeke menshiktiń qolsuǵylmaýshylyq quqyǵy buzylady jáne ekonomıkalyq erkindiktiń shekarasy edáýir kishireıedi.

Sizdiń «100 naqty qadam» josparyńyzda jarıalanǵan sot alqasy men sottyq baqylaýdy damytý týraly ıdeıalaryńyzǵa qaramastan, Sizdiń saıası erik-jigerińiz quqyq qoldaný júıesinde oryndalmaıdy. Zańnama osy bóliginde tek dekoratıvtik ózgeristerge ushyrady, olar ony jaqsartpaı, tipti buryn qoldanysta bolǵan quqyqtyq normamen salystyrǵanda jaǵdaıdy nasharlata tústi.

Joǵarǵy sot jáne Bas prokýratýra basqarmasynyń aıtýlaryna qaramastan, aqtalý úkimderiniń paıyzy adekvatty túrde óspeýde,al qylmystyq proses áli aıypty sıpatta kelýde.

Sizdiń joldamańyzmen taǵy bir ret qylmystyq jáne ákimshilik zańnamany izgilendirý, kásipkerlik salasyndaǵy quqyq buzýshylyq úshin sanksıalar azaıtý, qoǵamdyq qaýiptiligi tómen dárejeli quramdy ekonomıkalyq qylmystardy odan ári qylmystyq sıpattan aryltý maqsat etip qoıyldy. Advokatýra jibergen zańnamany ózgertý týraly usynystar elenbeıtinine sizdiń nazaryńyzdy aýdarý qajet dep sanaımyz. Nátıjesinde, birneshe jyldan keıin jańa reformany júzege asyrý qajettilik týyndaıdy.

Advokattar qaýymdastyǵy sońǵy advokattarǵa qysym jasaý áreketine jáne shekteýlerge, osymen Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsıasymen kepildengen irgeli quqyqtary men adam bostandyǵy, ásirese, bilikti quqyqtyq kómekke degen quqyǵyna alańdaýshylyǵyn bildiredi.

Biz mundaı áreket Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń jaqynda jarıalanǵan «Sottardyń qylmysqa qatystylyq pen qylmystyq quqyq buzýshylyqqa dem berýshilik úshin jaýaptylyq týraly zańnamany qoldanýynyń keıbir máseleleri týraly» normatıvtik qaýlysynda bar dep sanaımyz. Onda advokattar ózderiniń qorǵalýshylaryna sybaılas retinde qylmystyq jaýapqa tartylý sharttary qarastyrylady.

Sonymen qatar, Joǵarǵy sot qaýlysy sot praktıkasynyń eń ózekti máselelerine, sotpen kóptep talqylanatyn jáne quqyq qoldaný suraqtary týyndaıtyn jáne sot tájirıbesisiz túsindirý múmkin emes isterge arnalady.

Bizge, advokattar retinde, advokattardyń qylmyskerlerdi jasyrǵan nemese quqyqbuzýshylyq jasaýda sybaılastyq túrindegi qylmystyq isterdiń sany az ekeni belgili. Kez kelgen jaǵdaıda, is-áreketterdiń osy túri úshin advokattardy jaýapqa tartý faktileri, mysaly, quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerlerine qaraǵanda, kóp emes.

Eger de advokattar qylmyskerlerge sybaılas bolǵany úshin jalpy tártippen jaýapqa tartylatyn bolsa, normatıvtik qaýlyda bul erejelerdi qaıta qaıtalaýdyń ne qajeti bar?

Osyǵan baılanysty kelesideı suraq týyndaıdy, nelikten Normatıvtik qaýlyda kásibı qorǵaýshylarǵa kóp kóńil bólingen? Onyń negizine qaı sot tájirıbesiniń massıvin jalpylaý jatty? Múmkin jaramsyz advokattarǵa qatysty jasandy qylmystyq isterdi fabrıkattaý úshin alǵyshart retinde jasalyndy ma?

Jýyrda Joǵarǵy sot pen İİM birikken buıryǵymen advokattardyń sotta uıaly baılanys telefondary men kompúterlerdi qoldanýyna tyıym salyndy. Bizdiń qazirgi sandyq tehnologıalar ǵasyrynda advokattyq qaýymdastyqpen mundaı sheshim advokattar men olarǵa tapsyrylǵan azamattardyń quqyqtaryn zańsyz jáne, bastysy, mánsiz shekteý dep baǵalanady. Bul shekteý memleketke eshqandaı paıda ákelgen joq, sot júıesiniń jumysyn jaqsartqan joq, tıimdiliginin arttyrǵan joq. Azamattyq qoǵamnyń sot quzyryna degen jaǵymsyzdyǵynan basqa eshteńe bermedi. Aıta ketetin jaǵdaı, mundaı zańsyz shekteýler qaýly resmı túrde qabyldanǵan ýaqytqa deıin de qurylyp, qyzmet etti. Buıryq avtorlarynyń osy tásil arqyly terrorısttik qaýippen kúresý qajettiliginen týyndaǵyny degeni kem degende oıdan shyǵarylǵan.

Sizdiń joldaýyńyzdyń birinshi basymdylyǵy ekonomıka men qoǵamdy jyldam tehnologıalyq modernızasıalaý. Ol óz ishinde komýnıkasıalardy damytý, jańa tehnologıalarǵa ońaı qol jetkizýdi qarastyrady. Barlyq memlekettik organdar bul suraqty erekshe baqylaýda ustaýlary kerek. Al advokattar bolsa, tipti ótken ǵasyrǵa emes, 19 ǵasyrǵa yǵystyrylyp tastaldy, óıtkeni sot pen memlekettik organdarǵa barǵan kezde, olardyń qoldarynda barlyq qol jetimdi tehnologıalardyń ishinen tek qaǵaz ben qalam ǵana qalady. Bul vedomstvovalyq tyıymnyń zańǵa qaıshy keletini eshkimdi tolǵandyrmaıdy.

Sizben sot júıesine degen senimdilik deńgeıin arttyrý mindeti qoıylǵan.

Osy bir kúrdeli maqsatqa advokattardyń kepilderin jáne quqyqtaryn shekteý jolymen emes (ıaǵnı, kemshilikterdi barlyǵynan kóp synaýshy adamdardy), al kez kelgen zańsyz is-áreket pen sot aktileri joqqa shyǵarylatyn júıeni qalyptastyrý , sheshimder men úkimder shyǵarar kezde zańnyń buljytpaı oryndalýy arqyly jetýge bolatynyna senimdimiz.

Biz sot júıesin azamattarǵa qatysty adamgershilikke jáne adaldyqqa shaqyryp keldik jáne áli kúnge sheıin shaqyrýdamyz, ıaǵnı óz kezeginde advokattarǵa da qatysty salynǵan zańsyz shekteýler alynyp tastalýy tıis.

Advokatýra deńgeıi prokýratýra deńgeıinen tómen emes, kem degende bir deńgeıde bolýy tıis, sol sebepti biz osy bastamamen konstıtýsıalyq reformalar aıasynda, keıbir elderde bekitilgendeı, advokatýrany Konstıtýsıada bekitý suranymymen keldik. Bul, Sizdiń joldaýyńyzda aıtylǵandaı, barlyǵynyń zań aldyndaǵy shynaıy teńdigin qamtamasyz etýge múmkindik beretin edi. Sonymen qatar, biz halyqaralyq qaǵıdalarmen qabyldanǵan, ádilettilik pen adam quqyqtaryn qamtamasyz etý jónindegi birqatar konstıtýsıalyq usynystardy alǵa tarttyq.

Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsıasynyń 40-baby boıynsha Prezıdent halyq pen memlekettik bılik, Konstıtýsıa tabandylyǵynyń, adam men azamattyń quqyǵy men erkindiginiń belgisi jáne garanty bolyp tabylady. Respýblıka Prezıdenti memlekettik bıliktiń barlyq tarmaqtarynyń birikken qyzmet kórsetýin jáne bılik organdarynyń halyq aldyndaǵy jaýapkershiligin qamtamasyz etedi.

Kórsetilgen konstıtýsıalyq erejelerdi iske asyrý maqsatynda

SİZDEN:

Respýblıkalyq advokattar kollegıasynyń Prezıdent Ákimshiligine joldanǵan Qazaqstan Respýblıkasy «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsıasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly » Zańynyń jobasyna usynystaryn qoldaýdy;
memlekettik organdarǵa advokattardan túsken zań shyǵarý men quqyq qorǵaý týraly usynystaryn mindetti túrde qarastyrý men eskerýdi tapsyrýdy, advokatýramen azamattar quqyqtary men bostandyǵyna qatysty negizgi jobalar men sheshimderdi talqylaýdy;

Joǵarǵy sot, Bas prokýratýra jáne İshki İster Mınıstrligi aldynda advokattar quqyqtaryn shekteýdi joıý tapsyrmasyn qoıý, sonyń ishinde myna joldarmen:

Qazaqstan Respýblıkasynyń Joǵarǵy sotynyń «Sottardyń qylmysqa qatystylyq pen qylmystyq quqyq buzýshylyqqa dem berýshilik úshin jaýaptylyq týraly zańnamany qoldanýynyń keıbir máseleleri týraly» Normatıvtik qaýlysynyń 5 pýnktyn alyp tastaý,
advokattar sot jáne memlekettik organdar ǵımarattaryna kirý kezindegi tekserý erejelerin jáne qorǵaýshylardyń telefondary, noýtbýkteri jáne basqa tehnıkalyq quraldary alyp qoıý týraly barlyq erejelerdi alyp tastaýdy;- SURAIMYZ.