Búginde ýaqyttyń tym tez ótetindigi, tipti zymyrap jatqandyǵy jaıly óte kóp adam aıtady dep jazady ihsan.kz. Ásirese úlken megapolısterde eki adamnyń biri ýaqyt tapshylyǵyna shaǵymdanady. Áleýmettik jelilerdegi jazbalar men jazylyp jatqan maqalalarǵa qarasańyz da osy taqyryptyń ózekti ekenin ańǵarasyz. Ýaqyttyń osylaısha zymyraýy El.kz redaksıasyn da qyzyqtyrdy, sol sebepti biz osy taqyryp aıasynda ózimizdiń maqalamyzdy usynǵymyz keledi.
Aqparat áleminde osy máselege baılanysty jazylǵan kóptegen materıaldardy zerdeleı kele, ýaqytty tez ótýine baılanysty 3 negizgi faktordy ereksheleımiz: 1) fızıkalyq; 2) bıologıalyq nemese psıhıkalyq; 3) áleýmettik.
Fızıkalyq faktor deıtinimiz, Jer ýaqyt ótken saıyn Kúnge jaqyndaýda jáne sol sebepti ýaqyt birte-birte jyldamdaı túsedi degen gıpotezalar bar. Fızıkalyq gıpotezalarǵa kóp toqtalmaýdy jón kórdik, sebebi olar naqty dáleldenbegen, tipti dáleldengen kúnniń ózinde ol jerde sekýndyq nemese odan az mólsherdegi ýaqyt kólemindegi ózgerister jaıly aıtylady. Másele tek sol sekýndtarda bolsa, adamzat ózgeristi qatty sezine qoımas edi.
Bizdi bıologıalyq nemese psıhıkalyq faktorlar kóbirek qyzyqtyrdy.
Ýaqyttyń tez nemese jáı ótýi bizdiń mıymyzdyń qorshaǵan ortany qabyldaýyna baılanysty. Keıde ýaqyt múldem ótpeı qoıady, ásirese siz bireýdi kútip tursańyz, ol 30 mınýtta kelem dese, jarty saǵattyq ýaqyt sizge 2 saǵattaı bolyp kórinýi múmkin. Al eger, siz 30 mınýtta qalanyń bir jaǵynan ekinshi shetine jetýińiz qajet bolsa jáne siz kólik keptelisine turyp qalsańyz, jarty saǵatyńyz sýdaı aǵady.
Bizdiń nazar qoıýymyz da ýaqyttyń ótýine áser etedi. Máselen, jańa nárseni úırený, seziný mıyńyzdy kóbirek jumys istetkendikten, mundaı jaǵaıda ýaqyt baıaýlaý ótedi. Sol sebepti de, bir jańa jerge sapar shekseńiz, barardaǵy jol uzaq, qaıtarda jyldamdaý kórinedi.
Ádette biz aǵymdaǵy jáne ótken shaqtaǵy ýaqytty baǵalaımyz. Ekeýi sáıkes kelmegen jaǵdaıda ýaqyttyń ótýi ózgeredi. Mysaly, tumaý kezinde ýaqyt uzaqqa sozylýy múmkin, óıtkeni aýrý ýaqytty qabyldaýymyzdy burmalaıdy da, mınýttar saǵattarǵa sozylady. Alaıda jazylǵan shaqta qarasańyz, aýyrǵan kezińizdegi ýaqyt tez ótip ketkendeı kórinedi.
Adamnyń jasy da óz rólin oınaıdy. Bul araqatynas effektisi óz kúshine enedi. Eger sizdiń jasyńyz 5-te bolsa, bir jyl sizdiń jasyńyzdyń 1/5 bóligin quraıdy. Eger jasyńyz 50 bolsa, sáıkesinshe, siz úshin bir jyl ómirińizdiń 1/50 quraıdy. Osylaısha, ósken saıyn jyldar óte qysqa bolyp shyǵady.
Munda araqatynas effektisinen basqa taǵy bir faktor bar. Adam jasy úlkeıgen saıyn kórgeni men bilgeni arta beredi. Oǵan beıtanys qyzmet pen oqıǵa túri azaıa beredi. Bul da ýaqyttyń tez ótýine áser etedi.
Joǵaryda aıtylǵan faktorlar boıynsha ýaqyttyń tez ótýi zamannyń ózgerýine emes, adamnyń ósýine ǵana baılanysty. Alaıda, adam jasynan bólek ýaqyttyń tez ótýine taǵy bir faktor áser etedi jáne áleýmettik faktor.
Ýaqyt ótken saıyn adamdar arasynda báseke kúsheıip, adamǵa qoıylatyn ortasha talap artyp keledi. Bul adamnan kóbirek eńbek etýdi, izdenýdi, bilim alýdy qajet etedi. Munyń nátıjesinde adamnyń bos ýaqyty azaıa beredi, al bos ýaqyttyń az bolýy nemese bolmaýy ýaqyttyń ótýin sezbeýge ákeledi. Eger atqarayn sharýańyz bastan asatyn bolsa, ýaqytqa qarap úlgermeısiz. Dúısenbi kúni bastalǵan jumys aptasy lezde jumaǵa aınalyp jatady. Muny tekserý úshin, qaladaǵy qaınaǵan ómirden aýylǵa baryp, bir aı ómir súrý kerek jáne eshnársemen aınalyspaı aýyl ómirimen rahattanyp jatý qajet. Sonda siz bir aıdyń ár aptasyn, aptanyń ár kúnin, kúnniń ár saǵatyn sezinetin bolasyz. Ýaqyt jáı ótedi.
Dáýren Omarov
