Qasıetti Quran Kárimde jer silkinisi jaıynda kóp aıtylǵan. Jalpy, jer silkinisi jaıyndaǵy aıattardy eki negizgi topqa bólse bolady. Máselen, jer silkinisi Haq Taǵalanyń kápirlerdi jazalaý joly retinde baıan etken aıattar bar. Basqa bir aıattarda jer silkinisi Qıamet bastalýdyń ǵalamaty retinde kórsetilgen. Osy jer silkinisi eń kúshti ári opatty bolady. Máselen, «Zálzalá» súresinde Haq Taǵala bylaı degen: «Jer silkinip qozǵalǵan sátte. Jer ishindegi júgin shyǵarǵan kezde. Adam balasy: «Buǵan ne boldy?», - degen sátte». («Zálzalá», 1-3 aıat) Bul aıattarda naqty Qıamettiń ǵalamaty bolǵan jer silkinisi jaıynda baıan etilgen.

Bul súreniń áýelgi aıatyndaǵy «ıza» sózi «sátte, kezde» degen maǵynany bildiredi. Arab tiliniń gramatıkalyq qaǵıdasyna saı, bul sóz shartty maǵynany aıqyndaıdy. Iaǵnı, osy sóz arqyly Haq Taǵala Qıamettiń mindetti túrde bolatyny jaıynda aıtyp jatyr. Basqa uǵymy – Qıamet eskertýsiz, kentetten bastalady. Osy sebepten bizdiń nanymymyz boıynsha musylmandar eshqashan Qıamettiń naqty bastalý ýaqyty jaıynda sóz etpeıdi. Osynyń ózi Islam – haq din ekenine aıqyn dálel!

Ózge din ókilderi qansha ret Qıamettiń bastalýy jaıynda aıtqan bolatyn. Al, munyń sońy ne boldy? Dálelsizdiktiń nátıjesinde «Qıamet pálenshe kúni bastalady» dep jar salyp, soǵan ózgelerdi sendirýge bar ynta-jigerin jumsaǵandardyń ózderi-aq Qıamettiń bastalýyn basqa kúnge aýystyryp jatty. Osynyń ózi olardyń adasqandyǵyn kórsetpeı me?!

«Zálzalá» súresiniń ekinshi aıatynda Haq Taǵala: «Jer ishindegi júgin shyǵarǵan kezde», - degen. Iaǵnı, qatty silkinistiń nátıjesinde jer júzine onyń qoınaýynda ǵasyrlar boıy adam balasynyń nazarynan jasyryn nárseniń bári shyǵady. Sonymen qatar, ǵalymdardyń aıtýynsha bul jerde ólgen adamdardyń tirilýi jaıynda aıtylǵan.

Jer silkinisiniń nátıjesinde jer qyrtysy ózgeretini ǵylymı aqıqat. Sonymen qatar jer silkinisi adam ólimine alyp keledi. Osynyń bári ǵasyrlar boıy jalǵasyp kele jatqan ádettegi jer silkinistiń nátıjesi. Al, endi kóz aldyńyzǵa eń aqyrǵy ári eń kúshti jer silkinisin elestetip kórińiz! Ol kezde taýlar tozańǵa aınalyp, sý tasqyny bolady. Jer jaı qalalardy ǵana emes, bálkim bútin elderdi jutady.

Aqıqatyna keler bolsaq, «Zálzalá» súresi tym úlken ǵylymı aqıqatqa ıshara etýde. Iaǵnı, ondaǵy aıtylǵan geologıa zańdylyǵyna dálme-dál keledi.

Geologtardyń pikirinshe jer tartylysy kúsheıgen saıyn jerdiń ár qyrtysynyń salmaǵy da aýyrlaı túspek. Osyǵan saı jerdiń ár qyrtysyndaǵy temirdiń de salmaǵy aýyrlaı túsedi. Nátıjede salmaǵy jeńil zattar jer betine ıterilip shyǵarylady. Bul aıtylǵanǵa jer ıadrosyndaǵy temir men oksıdterdiń (FeO ı Fe2O3) úlken mólsheri dálel. Bul óz kezeginde jer betimen salystyrǵanda jer ortasynyń salmaǵy aýyr ekenin kórsetedi. Al, Qıamet bastalǵanda sońǵy qatty jer silkinisiniń nátıjesinde osy aýyr salmaqtyń bári jer betine qoparylyp shyǵady.

Osy jerde kez kelgen jer silkinisiniń reti jaıynda aıtyp ketsek artyq bolmaıdy. Aldymen bolmashy diril paıda bolady. Ony geologıa salasynda «foreshok» dep ataıdy. Kóp jaǵdaıda foreshoktan soń qatty silkinis bolady. Sonymen qatar ádette birinshi qatty silkinisten soń belgili ýaqytqa tynysh bolyp, sodan soń qatty silkinis oryn alady. Geologıada muny «aftershok» dep aıtady. Dál osy ǵylymı zańdylyq «Nazıǵat» súresinde baıan etilgen.

Alla Taǵala aıtady: «Ol kúni qatty silkinis bolady. Onyń artynan taǵy bir silkinedi». («Nazıǵat», 6-7 aıat)

Derekkóz: islam.kz

Sholýshy: Gúlim Jaqan