Osy aptada Qazaqstan teledıdaryna orystandyrý saıasaty týraly Dos Kóshimmen birge suhbat berdik. Efırge 16-shy maýsymda shyǵady. Shynymdy aıtsam sol áńgimege tolyqtaı rıza bolmadym. Sebebi keıde tilim jetpedi, keıde sol mańyzdy taqyrypty tereń talqylaı almadym.
Menińshe biz orystandyrý saıasatyna áli kúnge deıin naqty kedergi jasaǵan joqpyz. Teledıdardaǵy (ásirese kabeldik nemese spýtnık operatorlaryna qarasaq) qazaqsha kontent 10-15% dan aspaıdy, jalǵyz ulttyq kitap júıesinde - Meloman dúkenderinde 95%-y Reseıden kelgen orys tilindegi ımport. Al orta mektepterinde 1 mıllıon jýyq oqýshylardyń ishinde, 270 myń qazaq ulty balalar oqyp júr. Almatyda, Astanada ótetin jınalystarynda, keıde qazaqtardan basqa bir de ózge ult bolmasa, jınalys orys tilińde ótkizilip jatyr. Jeke menshik iri kompanıalardyń ishinde tek qana qazaqsha sóıleseńiz esh qandaı karera jasa alamaısyz, óıtkeni basshylyq (asfáltovyı qazaqtar bolsa da) memlekettik tilde esh nárse túsinbeıdi, esepterińizdi nemese hattaryńyzdy qazaqsha qabyldamaıdy. Bastyqtarmen eshqandaı komýnıkasıa jasaı almasańyz qalaı ósesiz?
Nátıjesinde qazaqtar óz jerinde ekinshi sorttyq jurt sıaqty bolyp jatyr. Sonda sol soraqy jaǵdaıǵa ne jasaýǵa bolady? Ótken suhbatta birneshe máselelerdi talqyladyq, biraq eń mańyzdyny men qazir atap eteıin dep edim.
Eń aldymen memlekettik tildi engizý úshin, ony paıdalanýǵa májbúrleıtin zań qabyldaý kerek. Áli kúnge deıin qazaq tildi engize almaıtynymyzdyń sebebi -ony paıdalanýǵa eshqandaı zańdy qajeti joq bolǵandyqtan. Ony túsinýimiz kerek - til Ádemiliginde emes, kereginde úırenedi. Al ekinshiden, meniń oıymsha, qazirgi kúni qazaqtardyń sany 70%ǵa jaqyndasa, ári qazaq qazaqpen tek qana qazaqsha sóılesse (ózge tilge túspeı , jáne basqa ulttardy zorlamaı) sonda ǵana ózge ulttar qazaq tiline óz erkinmen úırenedi. Qazir qazaq tiline kedergi jasap júrgender kóbinde ózge ulttar emes, ózimizdiń qazaqsha sóıleı almaıtyn qazaqtar bolyp jatyr. Olardan bastaý kerek - uryspaı, kerisinshe kómektesip júrý kerek. Maqsaty sol qazaqtardyń 70% qazaqsha sóılep ketý kerek. Olar Qazaqstandy qazaqshalaýǵa kilt.
«Qazaq osylaı aıtpaıdy» sózdi múddem umytý kerek. Ózińiz jaqsy sóıleı berseńiz, orys tildi qazaqtar ýaqytymen úırenedi. Óz qazaqtarymyz qazaqshasyn meńgermese, basqa ulttardan memlekettik tildi talap etýge quqyǵymyz qandaı? Sondaı oıymdy naqtyraq jetkizgim kelip tur.
