«Alty ul týǵan anany hanym dese bolady, jaqsy ul týǵan anany janym dese bolady» degendeı, Túrkistan qalasynyń turǵyny  Jumakúl Ahmetova – hanym deýge de, janym deýge de turarlyq jan. Sanaly ǵumyryn ustazdyqpen ótkizgen Jumakúl Jangeldiqyzy bes uldyń asyl anasy, eriniń aıaýly jary. Ol kisimen óz suhbatynda ul balanyń tárbıesi, er-azamatty syılaý taqyrybynda keleli pikir qaldyrdy, dep jazady Qamshy aqparattyq agenttigi islam.kz saıtyna siltem jasap.

Oramal taqpaıtyn áıeldiń úıinen perishte qashady

«Ata-anamnyń menen bu­ryn­ǵy perzentteri jastaı shetinep, men ǵana aman qalǵan ekenmin, – deıdi Jumakúl Jangeldiqyzy. – Otbasynda jalǵyz perzent bolǵan soń shyǵar, ákem de, anam da meni kózinen tasa qylmaıtyn. Betimnen qaqpaı, erke­letip ósirdi. Ákem marqum joǵarǵy synyptarda oqyp júrgenimde de sabaqtan qaı­typ kele jatqanymda aldymnan shyǵyp kútip alýshy edi. Anadaı jerde kele jatyp, meni kórgen kezde  ákemniń kózinde paıda bolatyn qýanyshtyń ushqynyn baıqaıtynmyn. Sóıte tura ol kisige: «Nege kúnige aldymnan kútip ala beresiz?! Men endi úlken qyz boldym ǵoı. Erteń aldymnan shyqpańyz!» – dep ursamyn. Jan ákem maǵan qarsy kelmeıdi: «Ma­qul», – dep basyn ızeıdi de, ertesine taǵy aldymnan shyǵyp turady. Sol kezde balalyqpen ákemniń qamqorlyǵy men  ákelik mahabbatyn túsinbegen ekenmin. Al qazir ol kisiniń ár sózin, ár qylyǵyn saǵynyshpen eske alyp otyramyn».

Ókinishke qaraı, Jangeldi qarıa qyzynyń toıyn kóre almapty. Ákesi Jumakúl kúıeý­ge shyqpaı turǵanda baqılyq bolyp ketken. Baǵyna oraı,  ata-enesi kókirek kózi ashyq, túsinigi mol jandar bolyp kezdesipti.

«Biz áýletimizben pedagogtarmyz, – deıdi Jumakúl Jangeldiqyzy. – Joldasym, ózim, qaıynatam, qaınylarym, abysyndarym da – pedagogtar. Bir-birimizdi jarty sózden túsinemiz desek te bolǵandaı.

Men kelin bolyp túskennen keıin kóp uzamaı-aq enem jaǵdaıymdy túsinip: «Ekeýiń birdeı bala tárbıesimen aınalysyp júrip anańdy jal­ǵyz qaldyrǵanyń jaramas», – dep  enshimizdi bólip berip, kúıeýim ekeýmizdi anamnyń qolyna jiberdi. Anam qazaqy salt-dástúrdi qatań ustanatyn, ómir boıy eriniń aıtqanynan shyqpaǵan momyn kisi edi. Sóz arasynda: «Iá, Jangeldi» dep ákemniń atyn qystyrmasa áńgimesiniń shy­raıy kirmeıtindeı, ómir boıy ákemniń qas-qabaǵyn baǵýmen ótti. Anamnyń erine bulaı shekten tys senim artyp, arqa súıegenin men ol kisiniń joǵary bilim almaǵanynan, qarańǵylyǵynan dep túsinýshi edim. Qazir oılap otyrsam,  erin ardaqtap, basyna kótere bilýdiń  ózi úlken qasıet eken-aý.

Anamnyń qolyna, óz úıime kóship barǵannan keıin bastaǵy oramaldy sheship, er­kimshe júrgim kelgen. Bir jaǵynan enem de maǵan "oramal taq" dep qatań talap qoıǵan emes. Oramal basymda turmaı, túsip kete bergenin baıqaǵan enem: «Oramal taqpaı-aq qoıshy, ábirjip kettiń ǵoı», – dep jalańbas júrýime ózi ruqsat bergeni bar. Tipti ol kisi meni "uzatylǵan qyzym" dep erkeletip  alatyn.

Enemniń ózi osylaı keń­shilik jasaǵanymen jalańbas júrýime anam kelispedi. Ol kisi: «Sen endi turmystaǵy  áıelsiń, oramalmen júrýiń kerek. Jalańbas júr­gen áıeldiń úıinen perishte qashady. Áıeldiń jalańbas júrýin dinimiz de qup kór­meıdi. Onyń bárin bylaı qoıǵanda, eriń men balalaryń sen ázirlegen tamaqtyń arasynan qyl terip otyrýy kerek pe? Oramal tartsań, tamaǵyń taza bolady», – dep aıtyp júrip, basymnan oramal tastamaıtyn etip úıretti.

Joldasym jalaqysyn tıynyna deıin qaldyrmaı, meniń qolyma salatyn. Ony kórgen anam maǵan: «Kúıe­ý­iń­­­niń aılyǵyn alyp qoıa bermeı, ózińdikin qosyp  onyń qaltasyna salyp qoı. Sonda nesibeń artady. Úıdegi tońazytqyshty bos qoımaıtynyń sekildi erińniń de qal­tasy bos turmasyn», – deıtin. Keıde kúıeýime qattyraq sóılep  qalsam, ońasha shyǵaryp: «Balam, erkekti olaı tuqyrtýǵa bolmaıdy. Erkekke óktem sóılemeıdi», – dep qateligimdi betime basa qoıady.

Anam osyndaı jan edi».

Ulym er minezdi bolsyn deseńiz…

Jumakúl Ahmetovanyń bir uly kishkentaı kezinde shetinep ketipti. Qalǵan tór­teýi aman-esen, ata-anasynyń kóz qýanyshy, kóńil jubanyshy bolyp shaýyp júr. Úlken uly Darhan  áskerı qyzmette. Úılengen, bala-shaǵaly.

Áńgime aýany ul tárbıe­sine  qaraı oıysqanda Juma­kúl apaı: «Er balanyń tabıǵaty bólek bolady, – dedi. – Qyz balaǵa otyr deseń, úndemeı oıynshyqtarymen oınap otyrady, al ulǵa olaı buıyryp sóıleı almaısyń. Olar qımyl-qozǵalysty jaqsy kó­re­di. Júgiredi, sekiredi, áıteýir bir jerde turmaıdy. Ondaıda balaǵa: «Otyr-eı!» – dep jekip, uryp-soǵa berseń  psıho­lo­gıa­­lyq soqqy alyp qalady. Sóıtip óskende  jasyq, ez bolyp shyǵady. Er balany erkin ósirgen jaqsy, er minez sodan paıda bolady. Qazaqta báıgege qosatyn attyń basyna noqta salmaıdy, baılamaıdy, er­kine jiberedi. Er jigit jyl­qy minezdes degendeı, er balaǵa da shylı shekteý qoımaı, erkindik bergen jaq­sy. Degenmen ata-ananyń aqyly balaǵa esh ­ýaqytta artyqtyq etpeıdi. Ózim bil­genimdi balalaryma aıtýdan eshqashan jalyqqan emes­pin».

Úlken ulyn ǵana úılen­dirgen Jumakúl Jangel­di­qyzynyń áli úsh boıdaǵy bar. Ol kisi óte jaıly ene eken.

«Ulym men kelinim Astanada  turady. Jylyna bir ret eńbek demalysyn al­ǵan kezde úıde bir aıdaı bolyp, demalyp qaıtady. Kelinim óte jaqsy, tárbıeli jerdiń qyzy. Keıde onyń jap-jas bolyp, qazan-oshaqtyń basynan shyǵa almaı qalǵanyna janym ashyp, kishi uldaryma: «Bir kún jeń­gelerińdi qazan-tabaqtan bo­satyp, káýap pisir­seń­der­shi», – dep otyramyn. Bazardan tórt-bes keli et alsa, bárimiz toıa jeımiz. Ári kelinimiz de demalyp qalady», – deıdi ol kisi.

Ómiriniń este qalarlyq sátterinen osylaısha syr shertken Jumakúl Ahmetovanyń bul áńgimesi kópshilikke tıisinshe oı salady degen úmittemiz.