Qyz – ulttyń aınasy. Er jigit – eldiń qorǵany. Al qazirgi tańda qazaq qyzdaryn búkil álemge masqara etip jarıalap, kórsetip otyrǵan túrli vıdeolar, sýretter ınternet jelisinde óte kóp. Kúnnen-kúnge olardyń sany údeı túsýde. Eń soraqysy, mundaı vıdeolar men sýretterdiń avtorlary – ózimizdiń qazaqtyń qarapaıym er jigitteri, azamattary.

Kez kelgen áleýmettik jelini ashyp qarasańyz «Qazaq qyzynyń búgingi sıqy mynandaı» degen taqyryppen jarıalanǵan túrli fotolar, vıdeolar, odan qala berdi otandyq BAQ betterinde jarıalanyp jatqan túrli mazmundaǵy maqalalardan kóz súrinedi. Al «qazaq er jigitteriniń búgingi sıqy qandaı? Olardyń sanasy sol bir vıdeo men fotodan ári asyp kete almaǵandyǵy ma?

Iá, ol vıdeo, fotolardaǵy qazaq qyzdarynyń is-áreketin aqtap alaıyn dep jatqanymyz joq, olardiki múlde durys emes. Alaıda, rasymen de qazaq ultyna janashyr bolǵan adam sol masqaralyqty búkil eldiń aldyna jaıyp salady ma? Qazaq halqynyń bolashaǵyna, keleshek urpaǵyna qam jegen adam qazaq ultynyń, qyzdarynyń osal tusyn, óreskel qatelikterin, eldi qaralaıtyn uıatty tirlikterin búkil álemge taralatyn áleýmettik jelige júktegen er-azamattardyń qylyǵyn qalaı túsinýge bolady?! Rasymen de, qazirgi qazaq jigitteri usaqtalyp, sanalary sonshalyqty tómen túsip ketken be? Bul suraqtar tóńireginde oılanyp kórgen adam, elimizdiń bulyńǵyr bolashaǵyn da kóre alady.

Qazaq ulty din men dástúrdi bir-birimen sabaqtastyra otyryp, ortaq qaǵıdalar ustanatyn halyq ekendigimiz málim. Alaıda, «Kim de kim ózge adamnyń aıybyn jasyryp qoısa, Alla da ol adamnyń aıybyn jasyrady» degen quranda aıat bar emes pe. Eger bul sózderdiń túpki tórkinin uqqan bolsaq, bizdiń musylmanshyldyǵymyz qaıda ketti?

Áleýmettik jelide taralǵan «qazaq qyzdarynyń» uıatty vıdeolary nemese fotolaryn joldaǵan avtormen tildesip kórseńizder, kez kelgeniniń aıtatyny «Ózgelerge sabaq bolsyn» degen sózder. Al adamnyń psıhıkasyn, oıyn buzatyn mundaı provokatorlyq vıdeo, fotolar ózgege qalaısha sabaq bolady?!

Áleýmettik jeli – eńbektegen sábıden eńkeıgen qartqa deıin qoldanatyn, aqparat almasýǵa eń qoljetimdi qural bolyp tabylady. Sony bile tura qazaq qyzdarynyń namysyn jerge taptap, masqaralaıtyn materıaldardy qaıta-qaıta júkteıtin adamdardy qalaı túsinýge bolady? Eń soraqysy, kóshede qandaı da bir oqıǵa oryn almasyn, eń aldymen kómekke emes qaltasyndaǵy uıaly telefonyna jarmasatyndardyń basym kópshiligi – er jigitter. Qazaq qyzy kóshede uıyqtap jatsa da, qulap jatsa da, ózge ult ókilimen ketip bara jatsa da, eldiń aldynda masqaralaý maqsatynda olardy vıdeoǵa nemese sýretke túsiretinderdiń deni er adamdar. «Birińdi qazaq, biriń dos, kórmeseń istiń bári bos» degen sózdiń mánin umytyp ketken sekildi.

Ashshy sýǵa sylqıa toıyp alyp, jerge domalap jatqan qazaq qyzyn kórgende kez kelgen adamnyń ashýǵa býlyǵary sózsiz. Iá, bul is áreketinen qyzdy aqtap ala almaımyz. Alaıda, bar kináni bir qyzdyń moınyna artqan durys pa? Al ol boıjetkendi sondaı kúıge túsirgen adamnyń, ony vıdeoǵa, fotoǵa túsirip alyp búkil elge mazaq qylǵan adamnyń esh kinási joq pa? Qyzdar ózdiginen jaman jolǵa salynyp, aryn aıaqqa taptatady ma? Árıne, joq! Demek, onyń mundaı kúıge dýshar bolýyna mindetti túrde bir fakti áser etedi.

Olardyń is-áreketin durys desek, biz ózimizdiń sanamyzdyń qanshalyqty deńgeıde tómen túsip ketkendigin kórsetemiz, kórsetip te júrmiz. Kez kelgen áleýmettik jelini ashyp qalsaq, oǵash qylyǵymen jelini shýlatyp jatqan qazaq qyzdarynyń nemese basqa da jalańash qyzdardy talqylap jatqan bir top synshylardy kóresiń, negizinen pikir bildirýshiler qazaqtyń er azamattary, jasy da, kárisi de bir jerge jınalyp bir qyzdyń qylyǵyn keshke deıin túgin qaldyrmaı taldap tastaıdy. Al shyn ómirde ózderi sondaı oǵash qylyq jasap jatqan qyzdarǵa jolyqsa, qoldarynan bar keletinderi – telefonyn alyp, sýretke túsirý.

Qazirgi er azamattar kóshede es-tússiz jatqan qyzdardy kórse, aldymen máseleniń anyq-qanyǵyna jetpeı jatyp, ony dereý telefonǵa túsirip alyp, áleýmettik jelige júktep jatady. Al, ol qyzdyń basynan qandaı oqıǵa ótkendigin bilmegen adam ol jaıynda qandaı da bir sóz bolsyn aıtýǵa quqyly emes. Al jeli qoldanýshylarynyń pikirin oqıtyn bolsaq, barlyǵy da «qazaq» dep júregi soǵyp, qazaq qyzdarynyń namysy úshin arpalysyp júrgen jandar sekildi. Rasymen de, jany ashyp, qyzdardyń namysyn oılaǵan adam bolsa, eń aldymen máseleniń tórkinin anyqtap, shyndyqqa kóz jetkize bilgen abzal. Qazirgi tańda bir sáttik lázzát úshin baryn salyp, neshe túrli qıturqy josparlar quryp, ózderiniń qumarynn qandyrý úshin kez kelgen áreketke barady. Qyzdardy aldap-arbaý, túrli ýáde berý, sýsynyna túrli zıan zattardy qosyp ishkizý – munyń barlyǵy da qoǵamda oryn alyp jatqan oqıǵalar. Al sondaı oqıǵalardyń qurbanyna aınalǵan qyzdy keıinnen búkil qaýym bolyp áleýmettik jelini shýlata otyryp talqylaý – búgingi qoǵamnyń basty derti bolyp otyr.

Mundaı masqara oqıǵalardy áleýmettik jelige ne úshin júkteıdi? Olardyń kóksegen maqsaty ne? Ózderin «qazaq eliniń janashyry» retinde dál osylaı kórsetpek oı ma álde ózderiniń qanshalyqty namyssyz ekendikterin dáleldemek pe? Áleýmettik jelige júktegennen soń onyń astynda «Jaraısyń!... Qazaqtyń qyzdary ońbaǵan... Ondaılardy eldiń aldynda masqaralaý kerek!... Qazaqtyń naǵyz namysty jigiti ekensiń... Ulttyń janashyry...» degen syndy kóptegen pikirler jazylady. Bul durys pa? Shynymen de jany ashyǵan, qyzdardyń namysyn oılaǵan jigit eń aldymen oǵan kómek kórsetkeni abzal emes pe?

Namysty er jigitter qandaı da bir jaǵdaı bolmasyn ol telefon men áleýmettik jeliniń qamyn oılamaıdy, sol jerde masqara bolyp jatqan qazaq ultynyń namysyn, erteńin oılaıdy. Bir qumalaq bir qaryn maıdy shiritedi. Qazirgi kezde bizdiń ultymyzǵa, ásirese, qazaq qyzdaryna qatysty aıtylyp júrgen kereǵar pikirler men jaǵa ustatarlyq áńgimeler óte kóp. Olar qalaı kóbeıedi, qazaq qyzdarynyń aryn aıaqqa taptaýshylar qaıdan shyǵady? Onyń barlyǵyna da sebepker ózimiz. Mundaı jaǵymsyz, namysqa tıetin sózderdi toqtatý úshin, eń aldymen ózimizdi túzetýimiz qajet.

Kópke topyraq shashýǵa bolmaıdy, árıne. Degenmen, qazirgi kezde aqyldyń emes ashýdyń jeteginde ketip áreket etetin er azamattar óte kóp. Qazaq qyzdaryn álemge masqaralap, ultymyz jaıynda teris uǵym týǵyzýǵa sebepker bolyp otyrǵan, qyzdarymyzdyń namysyn qorǵaı almaǵan er azamattar bolashaqta elimizdi qorǵaı alady degenge kúmán týady.

Bálkim, meniń bul pikirime er adamdar qaýymy qarsy shyǵar, unata qoımas. Sebebi, qazaq jigitteri jaıly syn aıtýǵa bolmaıdy, barlyǵyna kináli tek qana «qazaqtyń qyzdary...»

Avtory: Nazerke Labıhan