Rýhanı jańǵyrýǵa bet alǵan tusta esilderimizdiń esimin atap, eńbegin eskerip, qoldap-qýattaı almasaq eldigimizge syn bolar.
Jan-dúnıesi ultym, qasıetti qazaǵym, sharapaty mol ata jurtym dep jarǵaq qulaǵy jastyqqa tımeı jantalasyp, eńbektenip júrgen jaısańdarymyz joq emes. Olarǵa keregi marapat pen dańq emes, qurmetpen qarasaq sonyń ózi jetkilikti. Sebebi, halyqtyń uly bolatyn azamat tókken terine bodaý suramasy anyq.
Biz búgingi tańda áýesqoılyǵymyzdyń qaı deńgeıge barǵany týraly ózimizge suraq qoıa almaı jatatynymyz jasyryn emes. Onyń naqty dáleli kók jáshiktegi qısynsyz batyrlar men jer tepkilegen shoý juldyzdarynyń saıqy mazaǵy, qala berdi ulttyq dúnıe tanymǵa jat babalalarǵa arnalǵan qýyrshaq qoıylymdar tizbegi. Olardyń biri dinnen shyǵýǵa aparsa, biri shoqyndyrýǵa, baqaǵa, balyqqa, masa, shaıanǵa tabynýǵa apardy...
Al óner týraly aıtar bolsaq, aqyl tarazysyna salyp ekshemegen shyǵý tegi kúńgirt nárseniń bári ónerge aınalyp ketti. Soǵan qaraı jar salyp jahandanyp baramyz. Bir emeýrin tanytyp, pikir bildirgen jan bolsa «Qasań ıdeıada qalyp ketken»,-dep aǵash atqa teris mingize salamyz. Sol ma bizdiń órkenıetimizdiń ozyq úlgisi.
Deıturǵanmen, shettiń óneriniń shekpenin teris aınaldyryp, ulttyq sanaǵa ıkemdep ákele jatqan adýyndy azamattar barda taǵy shúkir etpeı bolmaıdy. Solardyń ishindegi jekpe-jek ónerin alǵash qazaq topyraǵyna ákelip qanatyn keń jaıdyrýdy maqsat tutqan belgili sportshy, taekvondodan qara belbeý 6 DANQ ıegeri, QR taekvondo (WTF) federasıasynyń negizin qalaýshy, halyqaralyq dárejedegi jattyqtyrýshy. Mustafa Óztúrik bolsa, sol soqpaqtyń kóshin jalǵaǵan búginde aramyzda júrgen Qazaqstan rekordtar kitabyna aty jazylǵan Jamalı Dıhanuly desek qatelespegen bolarmyz. Belgili ónertanýshy, kıno akteri, syrly sportshy, halyq rýhanıatynyń joqshysy, fólklor zertteýshi Jamalı Dıhanulynyń esimi kózqaraqty oqyrmanǵa etene tanys.
Shyǵys jekpe-jeginiń túrli aıla-tásilderin kórsetý úshin, jurt sekildi aq dambal, kók shapan kıip, qyzyl beldik taǵynbaı, arnaıy qazaqy oıýly kıim tiktirip kıýiniń ózi ultyna degen ular júregini men naızaǵaı namysynan bolsa kerek.
Shyǵys jekpe-jegi týraly saýaldy nyqtaý úshin, derekterge súıener bolsaq:«Shyǵys jekpe-jegin mynadaı negizgi kózder biriktiredi. Onyń negizin Ońtústik -shyǵys halyqtarynda dao fılosofıasy, In-Án kúshteriniń birtutastyǵy (aǵash, ot, jer, metal, sý) ózara baılanysy; ıoga-dene men rýh kúshiniń birligi oǵan psıhoterapıalyq áser etý; dala halyqtarynda bostandyqqa, keńdikke degen qushtarlyq quraıdy. Shyǵys Jekpe-jekterin osylaısha jikteý ony meńgerý úshin qajet. Munda mynadaı qaǵıdany este saqtaý qajet: ádisterdi úırenýge 6 aı, dene tárbıesi retinde bilýge 2 jyl, mádenıet dep boıǵa sińirgen búkil ǵúmyr qajet degendi eskergen jón. Shyǵys jekpe-jekteri - sport túrlerine Azıa qurlyǵyn mekendegen halyqtar arasynda qarsylastaryn jeńý jáne olardyń shabýylynan qorǵaný maqsatynda talaı ǵasyrlar boıy damyp, órkendep kele jatqan Aıkıdo, Taekvando, Kata, Karate, sıaqty t.b. jekpe-jek sport túrleri jatady. Shyǵys jekpe-jekterindegi qarýlar - soıyl, balǵa, shoqpar; Aǵash qarýlar-taıaq, shybyq, aıyr, baqan, shanyshqy; sapty ótkir qarýlar - oraq, shalǵy, balta, aıbalta, ilmek, súńgi, beki, pyshaq, qanjar, qylysh, semser; maıysqaq qarýlar - shylbyr, shynjyr, qamshy, quryq, búǵalyq, doıyr, arqan»,-dep tizbektelip kete barady.
Jamalıdyń osy ónerlerdiń ishinen erekshelep sahna tórine alyp shyqqany, eń kúrdeli sırk óneri. Aqtamaq bolat naızanyń ushyn qyzyl keńirdegine tireý arqyly adam toly jeńil avtokólikti ıterip qozǵaltý, júzi shar bolattaı lypyldap turǵan pyshaqtyń júzinen jalańaıaq júrip ótýi, sol pyshaqtyń júzinde turyp gir tasyn kóterýi, qazaqtyń qasıetti bı óneri qara jorǵany talmaı nasıhattaýy, avtokóliktiń tumsyǵyna jip baılap marjandaı tisterimen sol jipti shegine tartý arqyly aldyǵa qaraı súıreýi, túrli tarıhı kınolarda ról somdaýy, bul jigitke jetpis ónerdiń az bolatynyn shynaıy dáleldegendik bolyp esepteledi.
Jamalı Dıhanuly: «Meniń ómirim — ónerim, halyq sony baǵalap jatsa odan asqan baqyt joq. Eshteńege tańyrqanýǵa kelmeıdi. Tek jaratýshynyń ǵana hıkmetteri tańyrqap, tańǵalýǵa turady. Biz pendemiz ǵoı. Tek, qara tuıaqtan hal ketkenshe, adamdyq atqa daq túsirmeı, bireýdiń ala jibin attamaı. Jaqtyrmaǵandy syrtynan sybap dattamaı ótsek bolǵany. Er jigit eki sózdi bolmaı, dara soqpaqty bolýǵa tyrysý kerek. Meniń armanym qazaq bop ómirge keldik, salt-dástúrimizdi, baı muramyzdy qadirlep qadirine jete bilsek, bizdi eshkim tarıh sahnasynan óshire almaıtynyna senemin»,-deıdi.
Ár neden sekem alyp, elikteı eleńdep turatyn «Segiz qyrly bir syrly seri jigittiń» begzada bolmysynyń ózi dushpanyn jasytyp, mysyn basatyndaı bolyp kórinedi. Sóılese oraǵytyp, qara sózdiń qazanyn qaınatyp, janaryn jalt-jult oınatyp qarsy aldyńyzda turǵanda naǵyz tekti atanyń urpaǵy degen oı keldi.
Respýblıka kólemindegi úlkendi-kishili jıyn toılar men ádebı keshterdiń bel ortasynda júretindigi ónerge degen asqaq súıispenshiliginen bolsa kerek. Biz aǵa dosymyzdy qaljyńmen qyjyrtyp keıde «Qakeń men Ǵakeń, Ázıalardyń turaqty shoferi»,-dep qoıatynymyz bar. Onymyzdy da jymyıyp qoıyp, úndemeı jeńip ketetini bar. Arda ónerdiń aýyr júgin kótergen atan jilikti azamatqa zor densaýlyq tileımiz.
Kógedaı Shámerhan
