Almaty oblysy ákimdigi men Tilderdi damytý jónindegi basqarmasynyń uıytqy bolýymen Taldyqorǵan qalasyndaǵy Til saraıynda oblys kóleminde alǵash ret "Latyn álipbıine kóshý: daıyndyq barysy" atty semınar keńes ótti.
Prezıdent janyndaǵy qoǵamdyq sanany jańǵyrtý baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi ulttyq komısıaǵa qarasty Qazaq jazýyn latyn grafıkasy negizindegi jańa ulttyq álippege kóshirý jumys tobynyń músheleri belgili saıasatkerler, A. Baıtursynuly atyndaǵy til bilimi ýnıstıtýtynyń qyzmetkerleri men til janashyrlary qatysqan semınar-keńesti Almaty oblysy ákiminiń orynbasary Jaqsylyq Omar ashyp, júrgizdi.
"Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń "Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý" atty maqalasyn tereń mazmunǵa toly qundy eńbek ekeni sózsiz. Kemel keleshekke baǵdar bolǵan aýqymdy qujatta ulttyq ıdeologıanyń, rýhanı jańǵyrýdyń mańyzdy tetikteri qarastyrylǵan. Memleketimizdiń odan ári damyp, kórkeıip, gúldenýi úshin qolǵa alynǵan mańyzdy bastamalardyń biri latyn álipbıine kóshý. Memleket basshysy elimizdiń rýhanı damýy men kemeldený jolynda qazaq álipbıiniń latyn álipbıine kóshirýine baılanysty birqatar mindetti belgiledi. Endeshe búgingi semınarda latyn álipbıine kóshýdiń daıyndyǵy saralanyp, keńinen saraptalatyn bolady", - deı kele Jaqsylyq Muqashuly óńirde latyn álipbıine kóshirýdi jalpyulttyq talqylaý jónindegi "Jańǵyrýdyń jańa belesi" atty aqparattyq-nasıhattyq jumys tobynyń qurylǵandyǵyn erekshe atap ótti.
Prezıdent janyndaǵy Qoǵamdyq sanany jańǵyrtý baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi Ulttyq komısıaǵa qarasty Qazaq jazýyn latyn grafıkasy negizindegi jańa ulttyq álipbıge kóshirý jumys tobynyń jetekshisi Erden Qajybek óz sózinde latyn álipbıine kóshý - qazaq halqynyń alǵa jyljýyna, jańa zaman talabyna saı ósip-órkendeýine, bolashaq elimizdiń jan-jaqty damýyna úlken úles qosyp, jemisi men jeńisin ákeletindigin aıtty.
"Biz latyn álipbıine kóshe otyryp órkenıetti elderdiń qataryna qosylyp, tilimizdegi dybystyq júıelerdi naqty anyqtap, qazaq tiliniń jazylýy men dybystalý kezinde basy artyq kirme sózderdiń arylamyz. Latyn álipbıine kóshý, saıyp kelgende ana tilimizdiń bolashaǵyn oılap, onyń qoldanys aıasyn odan ári keńeıte túsýge, mártebesin kóterýge múmkindik jasaý dep túsiný kerek. Áripter dybystan az bolýy kerek. Al bizde kerisinshe. Árip kóp, dybys az. Ár ǵalym, ár basylym ózinshe jazady. Saıyp kelgende jazý men oqýda birizdilik joq. Tipti, qazaq tilin qazaq balasy aksentpen oqıdy. Bul biz úshin jetistik emes", - dedi Erden Zadauly.
"Álipbı aýystyrýdy jazý formasyna aınaldyrý kerek» taqyrybynda baıandama oqyǵan Qazaq jazýyn latyn grafıkasy negizinde jańa ulttyq álipbıge kóshirý jumys tobynyń múshesi, fılologıa ǵylymdarynyń doktory, profesor Álimhan Júnisbektiń aıtýynsha, búgingi qazaq jazýyna tek álipbı aýystyrý ǵana emes, túbegeıli reforma kerek. Onyń tek bir ǵana álipbıdi aýystyrýmen tynbaıtynyn, bul úsh máseleni qamtıtyndyǵyn atady. "Úsh másele - dybys, álipbı jáne emle-ereje. Dybys - ózge tilderden bólektep turatyn tildiń turpat-turqy, álipbı sol dybystyń qaýyzy basqasha aıtqanda qorǵany men oqqaǵary. Emle-ereje - dybystardyń basyn biriktirip, sóz qurap turatyn dánekeri. Biz óz álipbıimizdi qazaq tildi dep aıta almaımyz. Sebebi ol qazaq-orys alfavıti. Qazir kóptegen ǵalym ózderiniń jobalaryn usynýda. Keıbiri latyn álipbıi 26 tańbadan turýy kerek deıdi aǵylshyndar men fransýzdardyń tez ári ońaı jattalatyn álipbıin negizge alǵan ǵalymdar. Qalaı desek te rýhymyzdy jańǵyrtý maqsatynda tek qazaqqa tán álipbıdi tezdetip qoldanysqa shyǵarǵanymyz jón", - dep kórsetken baıandamashy osy úsh másele bir-birimen baılanysty jáne qatar sheshilmeı tól jazý qalyptaspaıtynyn tilge tıek etti.
Al "Álipbı kategorıasy" atty taqyrypta baıandama jasaǵan Súleımen Demırel atyndaǵy ýnıversıtettiń profesory, fılologıa ǵylymdarynyń doktory Quralaı Kúderınova eń aldymen "Qazaq tilin latyn álipbıine aýystyrý máseleleri" dep aıtylyp júrgen keıbir BAQ ókilderine eskertpesin aıtty. Onyń aıtýynsha, durysy - "Qazaq jazýyn latyn álipbıine aýystyrý" dep málimdep, óz oıyn ortaǵa saldy.
Halyqaralyq "Qazaq tili" qoǵamynyń prezıdenti QR UǴA akademıgi Ómirzaq Aıtbaıuly Elbasynyń "Jańa turpatty jańǵyrtýdyń eń basty sharty - sol ulttyq kodyńdy saqtaı bilý" degen sózine súıene otyryp, «Qazaqtyń ulttyq en-tańbasynyń biri - ulttyq jazýy" atty baıandamany kópshilik nazaryna usyndy. Ol óz sózinde: «Birinshiden, orys jazýyna baılanysty alǵys alǵan jartykesh-jaramsaq emlesiz ben álipbıimizdiń ana tilimizge tıgizgen búgingi zardabyn kóre otyryp, áli de bolsa orys jazýynda qalamyz deýdiń endi reti kele qoımas. Tipten, orys jazýynda qala qoıǵannyń ózinde oǵan túbegeıli ózgerister engizý kerek. Al oǵan ózgeris endiremiz desek, onyń daýy latynnyń daýynan da asyp túsetinine esh kúmán joq. Ekinshiden, araǵa ǵasyrǵa jýyq ýaqyt salyp, arab álipbıine qaıta oralyp jatýdyń taǵy jóni joq. Óıtkeni qazirgi urpaq úshin arab jazýy kóp beıtanys jazýdyń biri ǵana. Úshinshiden, latyn jazýyna qalaı degende de álemı aqparat jetistiginiń birden-bir quraly bolyp qaldy. Onyń ústine eger latynǵa qazaqtyń tól dybystaryn baptap óte alsaq, qazirgi jazýymyzdaǵy til buzar, basy artyq tańbalar men emle-erejeler jol jónekeı ózinen ózi túsip qalady. Jazýy reformasy degenimiz - osy", - dep óz oıyn túıindedi.
Basqosýda oılaryn ortaǵa salǵan elimizge bilgili saıasattanýshylar Dos Kóshim, Aıdos Sarym latyn álipbıine kóshý qazaq tiliniń mártebesine dem beredi dedi.
"Latyn álipbıi - zaman talaby" degen Elbasynyń sózin basshylyqqa ala otyryp, álem keńistigine erkin saıahattaı alatynymyzǵa kámil senýimiz kerek. Sondyqtan da, básekege qabiletti 30 eldiń qataryna ený úshin Ult kóshbasshysynyń alǵa qoıǵan maqsat-mindetterin júzege asyrý jolynda jumyla jumys isteý kerek", - dedi keleli jıyndy qorytyndylaǵan oblys ákiminiń orynbasary Jaqsylyq Omar.
