Ómiri Aýǵanstanda ótip Ataqonysqa atbasyn burǵan aǵaıynmen áńgimelesip qaldym. Ol sóılep otyr, men tyńdap otyrmyn.
-Aýǵanystan eliniń soǵystan kózashpaı kele jatqanyn jaqsy bilesiń, ol jerde qaqtyǵystar, kedeıshilik, joqshylyq, qaıyrshylyq, qantógis ýshyǵyp tur. Onyń aldyndaǵy ne túrli alapatty aıtpaǵannyń ózinde 79-89 jyldar arasyndaǵy sovettiń salǵan oırany, onan keıingi talıbanshylardyń lańy, onan keıingi amerıka áskerleriniń basyp kirýi birinen keıin biri jalǵasyp jatqan soǵys, búlik, alasapyran tirlik olardy ábden turalatty. Siz bilesiz be, Nege osynshalyq qasiretter Aýǵan elin aınaldyra beredi? Sebebi syrtta emes, Aýǵan jurtynyń ózinde. Endeshe men aıtaıyn. Birinshi, olar adamzatqa apat ákeletin apıyndy(geroın) taratýshy. Egedi, óńdeıdi, dúnıege jóneltip jan bitkendi jamsatyp, sonyń aqshasyna nan jeıdi. Ekinshi, Qoıdyń(qarakól qoıdyń) qarnyn tirideı jaryp jiberip ishindegi qozysyn alyp terisin sypyrady. Sebebi tiri qoıdy jaryp, onyń tiri qozysynyń terisin sypyrsa titirkenip eltirisi búıra ádemi, sapaly bolady eken. Nedegen qanisher obaldy áreket deseńshi!.. Úshinshi, Ol elde pashýazdyq ushyna shyqqan. Pashýazdyq degenim, erkektermen erkekterdiń uıatsyz qatynasy. Bıshi jasóspirim balalardy bazarǵa salyp aqshaly baı-manaptar «satyp» alyp nápsisin qandyrady. Onsyzda nazary túsken erkek balany «zorlap» ketý olarǵa túk emes. Mine kórip otyrsyz, osynyń bárin ózin «musylmanmyn» dep júrgen pendeler jasap júr. Siz keshirińiz, bul úshin Din-Islam kináli emes. Óz nápsileri men paıdasyn kózdegen azǵyndaǵan jurt aıypty. Tarıhtaǵy jaman daǵdysyn tastaı almaı kele jatqan indet aıypty. Qudaı taǵalada túzelgisi kelgen, ózgergisi kelgen halyqty týra jolǵa salady. Keri ketken, bile tura sýǵa sıetin qaýymdy qaıtpek!.. Ol jerden qaıǵy qasirettiń arylmaýy, soǵystyń soıqan salýy osy jaǵymsyz ádetteriniń «jemisi» dep bilemin.
Tyńdap otyryp janym túrshikti. Shynynda... ómir súrýdiń basqa qaıyrly joldary kóp emes pe? Nege olar eń soraqysyna tastaı jabysyp qaldy eken?
Al, bizde shi? Halyqty qanqaqsatqan urlyq asqynyp tur. Álsiz ash-aryqtardyń haqy suraýsyz ketip jatyr. Joǵary men tómenniń paraqorlyǵy asqynǵany sonshalyq memleket, bılik dabyl qaǵýda... sonda da toqtaıtyn túri joq. Zınaqorlyq kórnekti, kómeski bolyp eldik deńgeıde etek alǵan... Osynyń bári Alla tarapynan aıyptalyp tıym salynǵan ádetterge jatady. Quran men Hadıste anyq úkimderi bar. Bárin Jaratýshy Jabbar Iem kórip tur. Arqaǵa aıazdaı batady. Birdiń kesiri myńǵa tıip júrmese bolar edi!
Dáýletbek Baıtursynuly
