Erli-zaıypty ekeýi jastary elýden asqansha ata-babasynyń qonysynan tabanyn aýdarmaı eski jurtta otyrdy. Áke-sheshesin baǵyp kútti, sońǵy demine deıin as-sýyn berip ardaqtady. Olarda máýjirep turǵan kisiler emes, dıly, óz ortasynyń bedeldi qarttary sanatynda sońǵy saǵattaryna jetip, baqıǵa attanǵan edi. Jazy salqyn janynda aǵyp jatqan ózeni bar, qysy jáıli yqtasyn saıdyń ishi bolatyn. Malyn ósirip, qalaǵa baryp kelip bala-shaǵasyn oqytyp ońasha ómir súrip jatyr edi.
Dál sol kezde erterekete oqý izdep qalaǵa ketken áýlettiń úlken uly paıda boldy. Myqty jumystar atqaryp ishi maılanyp qońdy bolyp aýylyna oraldy. Zeınetke shyǵypty, balasy qalada qyzmette, kúıeýbalasy aqshany birtaldap sanaýdy bilmeıtin ústeldiń ústinde úıilip jatqan jerinen býmasymen qolymen syrǵytyp ákelip móshekke dúkirletip túsiretin bir jumysta eken... ne kerek, olar kelip typ-tynysh tirshilik etip jatqan baýyryn otbasymen bir aıdyń ishinde basqa jaqqa «kóship ketýin» aıtady. Áńgime sotqa túsedi, topqa túsedi... Bul áýlettiń tuńǵyshy ekeni ras, jurttyń bári biledi. Aǵaıyndy yqtyryp, buqtyryp sóılegendikten eshkim aldynan shyǵa almady. Joǵary-tómenniń aýzyn japqan óktem aǵa shynynda aıdan asyrmaı inisin aýyldan aıdap shyǵady. Mynaý keń dúnıeden basqa jer quryp qalǵandaı «qara shańyraqtyń ıesi meniń áýletim bolý kerek» degen menmendik baýyryn syrǵytyp tynady.
Kópten kózdegen qaraqshy ma, álde tosynnan kelgen kesapat qyrsyq pa kim biledi baı aǵa shabýylǵa ushyraıdy. Tún qarańǵysyn jamylyp kelgen topty jendetter otaǵasyn qınap óltirip, jubaıyn ólmishi etip qol-aıaǵyn baılap úıdegi bar dúnıe, qymbat baǵaly zattar, seıftegi aqshany túgin qaldyrmaı úptep ketedi. Tartyp alǵan qonystyń, jıǵan dúnıeniń qaıyry bolmaı jantúrshigerlik ólimmen bir-aq túnde adýyn aǵa pánıden ozady.
Odan beride kóp jyl ótti, qara shańyraqtan kúshtep kóshirilgen ini basqa aýylǵa baryp qonys teýip el qatarly ómir súrip, aq-ajal ólimimen kúni keshe ajaly jetip aq bosaǵasynda aradan ozdy.
Kópten tanıtyn kisi edi, otbasyna kóńil aıtyp namazyna turaıyq dep tań ata asyǵyp jettik. Janaza namazy oqylǵan soń qaraly top aýyldan shyǵyp kósh-kerýenin túzedi. Qaıda aparatynyn bilmesekte júzdegen jeńil kóliktiń biri bolyp ilestik. Aq qar kók muzda toqtamaı uzaq júrdi. Bir kezde taqtaq joldan qıys órge salyp jota basyndaǵy úrkerdeı zıratqa kelip tireldik. Anaý saıda osy kisilerdiń baıyrǵy qonysy sýyqtan aǵashtary aq buıralanyp saıdaǵy sýdyń býy burqyraıdy.
Máıit kómildi, topyraq úıildi, molda Quran oqyp jurt betin sıpap dúr etip qozǵaldy. Osy kezde qasyndaǵy eski molaǵa kózim túsip qulpytastaǵy jazýdy oqydym. Oı, dúnıe-aı!.. Baıaǵy «myna jerdiń ıesi men!»-degen aǵasy jatyr, mine onyń qataryna aǵasynan qýylǵan inisi kelip jaılasypty. Bir saıǵa sıyspaǵan bir ákeniń uldary bir tóbede kórshi bolyp tompıdy.
Dáýletbek Baıtursynuly
