«Qazaq eli - 550 jyl» shyǵarmashylyq báıgesine!
Táýbesiz zamandar túsirgen ár izge,
Ultymnyń uıatyn umytpaı bádizdep... Úzdikken úmitter, Alqynǵan armandar – Kúreń kún astynan kúmiljı til qatty, Til qatty! Arqasy qurysqan Balbaldar! Buǵaýly bostandyq, Shylaýly qastandyq, (Aınalyp kete almaı qasyńda biz júrdik...) Ákemniń kegimen, Anamnyń sherimen, Qosh keldiń jıyrma birinshi júz jyldyq! Kók túrik jerinde, Saryarqa tórinde, Esilge entelep eńsesin tiktegen, Qandykóz ǵasyrlar túsinde kútpegen. Ǵaryshtyq sáýleler ósinde qaıralǵan súńgisi, Aqordam ústinde qalqıdy kún qusy! Dańǵaza zamandar, Aldyńa júginben, Syr tartam kesheden, búginnen. Adamı tilekpen, aqyndyq júrekpen, Bul dala sóıleıdi Abaıdyń tilinde. Kereı men Jánibek bastaǵan, Uly arman tizbegin ǵasyrlar qostaǵan. Esimniń eski bir joldaryn, Qasymnyń qasqa bir armanyn. Jáne de Áz Táýke jarǵysyn, Mansuqtap kete almas dushpandar qarǵysy! Eskirmes óleńim, joǵalmas deregim, Men oǵan Qudaıdaı senemin! Tolaǵaı el edik... Kún júrek, Ǵun atty, Meni de qanqumar ýaqyt jylatty. Edilden sý iship, Elim dep ý iship, Vızantıa jazyǵyn jaýryndaı mújigen, Kóp izdep edim men Edildiń astynan joǵalǵan Pyraqty. En sapar jolynda eskirgen kindigi, E, aıar tarıh! Túsiner kim muny?.. Erkindik juldyzy jalynan jamyrap, Keler dep kútip em bir kúni. Dnestr boıynda jol tartqan arqyrap, Dnepr boıynda jyǵylǵan qansyrap. Kún asty rýhyn jetelep jeter dep Myń jarym jyl buryn joǵalǵan sol Pyraq, Bult asty bozaryp, buz ústi býsanǵan, Mezgildiń júzinde kóktedi jýsandar... Men tartqan jebeniń sup-sýyq dámi bar, Basy joq Kırler baılanǵan qylshanda! Sanama ornyǵyp, Soıyma sińirgen, Qart Kaspıı jaǵasyn jaǵalaı júgirgen. Oshaqtaı iz tastap, ormandaı kisinep, Sol Pyraq túregep keledi... qyp-qyzyl ińirden. İİ Qaǵynda qýnaǵan, Saýyrynda jebeniń taby bar qulandar, Hám Bulanaı basynda bult asty býsanǵan. Jan tilin bosatyp jubanysh surańdar, Aıdyń aq sútimen kóktegen jýsandar. Kóktem bop, Kúz bolyp aýnaǵan ǵasyrlar, Qaıǵymdy jartasqa jasyrǵan. Aıbalta júzinde syrǵanap ýaqyt, Aspanǵa shanshylyp tumsyǵy Arýaǵymdy asyrǵan! Aıtarym kóp saǵan, Atamdy jerlegen aıbarly tarıh. Arqannyń izi bar ár keýde, ár ıyq – Sendegi qysasyn qynamen jazady, Kózine qan uıyp. Jol tartqan Úrimge, Jol tartqan Dýnaıǵa, Er Abylaı ańsary sybyzǵy– qýraıda. Taǵaty tamshylaı taýsylǵan, Hám qaıǵysyn uǵamyz daýysyńnan. Zamana izinde tabany tasyrqap, İlingen bul ǵasyr seniki jas urpaq! Búlingen bul ǵasyr seniki jas urpaq! Otarlyq buǵaýy úzilip, Bilegin túringen Bul ǵasyr seniki jas urpaq! Jarty álem tósine tamyrdaı taraǵan, Kóshpendi dańqyna kúıine qaraǵan. Satqyndar dáýiri saqaldaı kesilgen, Meniń bul dalamnan qarasyn óshirgen. Ánekı, ótken shaq ósinde talaýrap janary, Sanynda sadaǵy – Er Túrik qaǵany qol bastap barady. ...Tur mine, bizdermen eńireı qaýyshyp, Teńizge qulaǵan juldyzdar daýysy... Qazaq ordasy. XVi ǵasyr urys maıdandaryndaǵy túngi jyr Birinshi jyr Alǵaıdyń alty qyrynda arǵymaq atlar jýsaıdy, Jaqsylyq pa ol, ne Begim? Bórilibulaq sýyna shólirkep janym sýsaıdy, Jamandyq pa ol, ne Begim? Týyrlyqtaı jetim bult jel sesinen úrkedi, Jalǵannan jerip ketken be? Jalqy týǵan qaryndas janarǵa jasyn irkedi, Oǵan da qaıǵy jetken be? Bozkódeniń túbinen buldyryq qustar úrkedi, Uıasyn salǵan bókterge. Ala ajdaha aptyǵyp balapan basyn túrtedi, Qaırylar qaıran joq mende. Ormandy qyrqa astynda oshaǵym qaldy jel qushyp, Oshaǵymnyń basynda qosaǵym qaldy jer qushyp. Ebelek ushpas elsizden, Kóbelek ushpas kólsizden. Kógen sap tilep moınyma kóp kúttim seni jan aǵa! Ajyr-ajyr taýlarda, Qojyr-qojyr tastarda, Qýraıdan jonyp sybyzǵy, qaýyrsyn tiktim jaǵama. Kún betin kólge jasyryp, Aı betin sýǵa matyryp, Arqarlar aýǵan Altaıdy, Ańsaı da ańsaı aqyry bizdiń de kóńil ortaıdy. Botalaǵan boz ingen, boshalaǵan quba ingen, Tabynynan bólinip boz dalaǵa júgirgen. Teristik belden soqqan jel – Tebingi terin qurǵatar, Tústik belden soqqan jel – Janymnyń sherin qurǵatar. Qarataýdan el bosty qara naızasyn qaldyryp, Qaraly jesir bozdaıdy besikke qolyn taldyryp. Qalaǵa tıdi qabylan jaý – qan ishpeı sirá, keter me, Dalaǵa tıdi aryǵan jaý – ólispeı sirá, keter me? Jaraly qustaı shyryldap jaý qolynda qaldy inim, Jat etpese ıgi edi! Janynan bezgen jantyqtyń qolyna berip taǵdyryn, Qapy etpese ıgi edi!... Ekinshi jyr Qaljyrap baryp kóz ilip ketken ýaqyttyń, Qursaǵyndaǵy qunyn qum basqan Erender, Kórden oıanyp kóńildi bizdiń jebeńder! Salmaý da salmaý samtyrap jatqan qyrqalar, Sende joǵalǵan kezdigimdi izdep kim tabar? Saryala qazdaı samǵap bir ushqan jebeler, At jalyn qushyp Aımadet ólgen tóbeler. Úıde týyp túzde ólip, Atasy basqa dushpannyń qanynan toıat izdedik. Kúrke tiktik kıizden, Sadaq ıdik múıizden. Bóribas týdyń astynda han aldyna quralyp, Jekpe-jek maıdan ústinde Abyzdan bata suradyq. Ash qasqyrdaı alqyndyq, Ash búrkitteı julqyndyq. İleniń qandy sýymen bul eldiń qany minezdes, Opaly týǵan oǵylan er obalyn jatqa jibermes. Apannan shyqqan qasqyrdaı alańda qylysh jarqyly, Qarasur júzi qýaryp qanyn bir jaýdyń sarqydy! İninen shyqqan jylandaı ilgekti naıza sesinen, Qaraly jony qýaryp jotalar jatyr esinep. Toqsan torly saýyttyń toǵyzy qaldy tozǵanda, Tolǵap bir tartqan adyrna túıredi jaýdy kóz qarmap. Alaý da alaý, alaý ot! Aspanǵa qolyn siltegen, Jalaý da jalaý, jalaý ot! Jotaǵa jolyn siltegen. Kún astynda kúrkirep, Aı astynda dúrkirep, Qurýly shepti qursaýlap aıqaıdan kóńil aptyǵyp, Jasanǵan jaýǵa attandyq arystan jaldy at minip! ... ... ... Arýaq, arýaq!!! Úshinshi jyr ...Ertisten óttik entelep, Edilge joldy keltelep. Qamyǵyp qalǵan qalqam-aý, Aıryldym senen erterek. Mápelep mindim qula jal, Qula jal shabys suranar. Túndeletip bir jeterge, Jolymdy kesip tur ajal. Arqanyń quba jonynda, Aqyryp urys saldyq-dúr, Alqymnan jaýdy aldyq-dúr. Aldymnan tıip aq jebe, Qansyrap jolda qaldyq-dúr. Oq qylqandaı tógildi, Qan jýsandaı egildi. Quzǵynǵa kúnim qaratqan, Qımaımyn átteń, ómirdi. Altaıdaı alys mekenge, Salǵan bir zarym jeter me? Aıqaılap shepti buzyp em, Ǵazızlegen sultan janymdy, El úshin qurban eterge. Qoshtasyp dala, bárińmen, Bir jatam babalarymmen. Tal besigimdi saǵan tabystap, Taǵdyryńdy orap áketkem, Úkili oramalyńmen. Saýyttar kıdim aqsyrma, Bolattan órmek japsyrǵan. Súıegi jatyr ákemniń, Súıemdeı jerdiń astynda. Amanat etip bul taýdyń, Súıeldeı tasyn tapsyrǵan... Elsizde er sap telpekke, Tik júrgen erkek erkek pe? ...Men jaıly ańyz aıta júr, İshińde qalǵan tentekke... Aýylym qonǵan Alakól, Alakól mendeı jaraly ol. ...Medıende jatyp mert bolsam, Jazyda qonǵan jurtymnan, Bir ýys topyraq sala kór!!! Otaýym qaldy belinde, Tósegim qaldy tórinde. Atańa nálet dushpandy, Jatarmyn tosyp kórimde!.. kókjaldar jyry Aspan asty, jer ústinde jelpingen, Bul dalanyń erkin jortqan bóltirigi em. Jastap jatyp oıanǵanmyn men alǵash, Ertoqymyn kóshpendiniń ter sińgen. Beımaza tún! Esimdi alma, sen endi, Jyldar kórer kún sıpaǵan tóbemdi. Tumsyǵymdy Aıǵa tirep alǵash men, Atajurtqa qarap jazǵam óleńdi. Baýraıyńda baýrym aman, Kún aman, Qazaq Eli – álpeshtegen uly anam! Yrymdaımyn bosaǵama aq tógip, Ulym kúnde jol qarasa qýanam. Jyl yzǵaryn, zar yzǵaryn boratqan, Endi bizge qaıtalanbas ol aqpan. Teńdigimdi qaıta taptym osynda, Tonykóktiń ordasynda joǵaltqan! Yrym etken Kúlteginniń kóp izin, Mynaý únim – ormandaǵy óz únim. Tabyǵash pen Úrim boıyn kúzeter, Qaıta týǵan Beıbarystyń ózimin! Qazaq jurtyn baýyryńa bas, ǵalam! Ulyń menmin, uly kúres bastaǵan. Jalǵyz ózi jaýǵa tıer jalańash, Qandaı aýyr urystardan qashpaǵan. Ǵarysh túnep syǵalaǵan ǵasyrdyń, Janaryna qasiretimdi jasyrdym. Itpen oınas ımperıalardy mensinbeı, Atajurttyń aldyna kep bas urdym. San úmitti qalmas endi sor qamap, Jeter munda mańdaı teri sorǵalap. Sary-Arqaǵa kósh qulaıdy-aý taǵy da, Áne, ulym jatyr taǵy jol qarap... Avtor týraly: Ularbek Dáleıuly 1980 jyly 26 qańtarda dúnıege kelgen. 2004-2007 jyldary Túrkistan qalasynda Q.A.Iassaýı atyndaǵy Halyqaralyq Qazaq-Túrik ýnıversıtetiniń fılologıa fakúltetinde qazaq ádebıeti mamandyǵy boıynsha magıstratýrasyn bitirgen. Óleńderi jas aqyndardyń «Japyraqqa tunǵan tamshylar»(Úsh qıan, 2003.j.), «Jas tolqyn»(Jalyn, 2006.j.), «Táýelsizdiktiń nurly tańy» (2010 j.), «Azattyq tańyndaǵy azat jyr» 2013jyly. Astana) qatarly ujymdyq jınaqtaryna engen. San márte Halyqaralyq jáne Respýblıkalyq jyr baıqaýlarynyń júldegeri. Túrkıanyń Stambýl qalasynda ótken Túrki tildes álem halyqtarynyń «IUNESCO. 2008 jyl – Mahmud Qashqarı jyly» atty Halyqaralyq áńgime baıqaýynyń jeńimpazy. İİ ret ótkizilgen «SHYǴYS SHYNARY» atty Halyqaralyq jyr festıvaliniń İİİ oryn júldegeri. «Qanymdaǵy qasqyr ıisi», «Kúz jaýǵan soqpaq» qatarly jyr kitaptarynyń avtory. Tólegen Aıbergenov atyndaǵy syılyqtyń ıegeri Qazir Astana qalasyndaǵy QR Ulttyq muraǵatynda muraǵat qoımalarynyń meńgerýshisi qyzmetin atqarady.
