Bul eldi urlyq, qaraqshylyq, aldap-arbaý, zorlyq-zombylyq, jemqorlyq, bir sózben aıtqanda, qylmystyń kóz kórip, qulaq estimegen alýan túri ábden dendep alǵan. Halqy otbasy-oshaq qasynda otyrǵanda «Bizde tártip joq. Shirkin, kórshi elderdi qarashy» degeni bolmasa, bas biriktirip, joǵaryǵa bir talap qoıǵan emes. Patshasy elin qurdymǵa áketer osy kesapattardan qutylar joldy eń bolmasa túsinde oılamapty...
«Shynymen-aq ózge elderde bári basqasha». Patsha barlyq ýázirleri men nókerlerin jınap aldy da úkim shyǵardy. «Bárimiz halyq aldynda esep beremiz. Kimde kim ótirik aıtyp, jalǵan aqpar bergen bolsa ana kórshi eldegideı tilin kesemiz. Kimde kim qazynaǵa qol salǵan bolsa myna kórshi eldegideı oń qolyn, jetim-jesirdiń haqyn jese sol qolyn kesemiz. Ózgeniń qylmysyn kóre tura jasyrsa arǵy eldegideı bir kózin, kórmegendi kórdim dep jalǵan kýálik qylsa ekinshi kózin oıamyz. Qara basy úshin ózge eldermen sybaılas bolyp, barys-kelis jasasa bir aıaǵyn, syrtqa memleket qupıasyn alyp shyqsa ekinshi aıaǵyn kesemiz. El ishin búldirip, zınaqorlyq jasaǵandardy átek qylamyz. Halyqty azǵyryp, bılikke qarsy kelgenderdiń basyna sonaý elderdegideı qoı terisin kıgizip, máńgúrt etemiz. Mine, osy zań búginnen bastap han demeı, qara demeı iske asady. Kóshe, kósheniń bárine ilińder, aýyzsha habarlańdar. Kúlli el qulaqtansyn. Alǵashqy jazany kelesi aptanyń basynda barsha jurttyń aldynda jarıa iske asyratyn bolamyz!» Patsha sózin aıaqtaǵanmen «O, ǵulama padısham», «Kemeńgerim», «Osyny biz buryn qalaı bilmeı júrgenbiz?», «Ózińizdiń aıtýyńyz boıynsha» degen sıaqty qoshemet sózder aıtyla jónelmeı, únsizdik birinshi ret uzaqqa sozylyp bara jatty. Qol astyndaǵylardan tek «láppaı» estip úırengen patsha sál bozaryp, «Túsinbedim» degendeı jótkirinip, qaharyna endi mine bergende, kelisip alǵandaı ýázirleri men nókerleri bastaryn jerge salyp, tizerlep jata ketti. «Dat, taqsyr!» «E, aıtyńdar dattaryńdy! Tynyshtyq pa?» Bireýi ǵana aıtsa jazaǵa aldymen sol iligetinin biletin, al dál qazir aıtpasa bári bar múshesinen aıyrylyp, dopsha domalanyp qalatynyn sezgen ıgi jaqsylar bir aýyzdan «Patsha, halyq aldynda ózińiz aıt degen ótirikti ǵana aıttyq. Qazynadan ruqsatyńyzben ǵana birlese jedik. Jetim-jesir men kem-ketikti kelisimińizben tonadyq. Bir-birimizdiń qylmysymyzdy buqara bilmesin dep jasyrdyq. Ózge eldermen sizdiń qamyńyz úshin sybaılastyq. İshki qupıany sizdiń artyńyzdy jabý úshin syrtqa shyǵardyq. Shıkizatty da sizdiń qyzyǵyńyz úshin arzanǵa puldadyq. Zınany da siz «Ár kún páktikti kórem» degen soń uıymdastyrdyq. Sondyqtan, bárin ózińizden bastaýyńyz kerek!» dedi. ...Patsha shoshyp oıandy. Dereý kórpeni ashyp, aıaq-qolyn, beti-basyn sıpady. Túgel eken. «Ózge elderdiń zań-zákúni ózimen ketsin. Al myna tústi menen basqa eshkim kórmesin» dep, betin sıpady da, qaıtadan jata ketti...
Qanaǵat Ábilqaıyr
