Asa mártebeli Nursultan Ábishuly!
Qazaqstan sońǵy 10 jylda daǵdarys daýyly alpaýyt elderdiń ózin shaıqaǵan almaǵaıyp dáýirde, kúrmeýi qıyn kezeńde damyp keledi. Bul órkenıettiń jańa tehnologıalyq qurylysqa kóshýine baılanysty týyndaǵan túbegeıli jáne jedel ózgeristerdiń kúrdeli kezeńi boldy. Degenmen, Sizdiń der kezinde qabyldaǵan sheshimderińizdiń arqasynda ǵana bizdiń elimiz jaǵymsyz senarılerden aman-esen ótti.
Siz 2007-2009 jyldary álemdik qarjy daǵdarysyna jaýap retinde údemeli ınovasıalyq ındýstrıalandyrý baǵdarlamasyn jarıaladyńyz. Qazir onyń ekinshi besjyldyǵyn iske asyryp jatyrmyz.
Qarjy-ekonomıkalyq daǵdarystyń saldary áli aıyǵa qoımaǵan 2014-2015-shi jyldary ınfraqurylymdyq damýdyń aýqymdy jospary – «Nurly jol» baǵdarlamasyn jarıa ettińiz. Jańa jahandyq shynaıylyqta memleketti nyǵaıtyp, Siz, qurmetti Nursultan Ábishuly, «2050-Strategıasyn» iske asyrý úshin halyqqa 5 ınstıtýttyq reforma men ony júzege asyrýdyń «100 naqty qadam» Ult josparyn usyndyńyz.
2017-shi jyldyń basyndaǵy jahandyq ózgerister men álemdik ekonomıkany damytýdyń jańa kezeńinde Siz bizdiń qoǵamdy saıası, ekonomıkalyq jáne rýhanı turǵyda jańǵyrtýdyń maqsat-mindetterin naqty aıqyndap berip, Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýyn jarıaladyńyz.
Qoǵamdyq sanany jańa bıikke kóterýde «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń alatyn orny erekshe. Óıtkeni, jańasha oılaıtyn qazaqstandyq býyndy qalyptastyrý 21-shi ǵasyrda básekege qabiletti bolýdyń negizgi alǵysharty bolmaq. Sizdiń Tórtinshi ónerkásiptik revolúsıa týraly jańa Joldaýyńyz Qazaqstandy álemdik kún tártibinde turǵan asa kúrdeli máselelerdi sheshe alatyn órkenıetti elder qataryna qoıdy.
Qurmetti Nursultan Ábishuly!
Siz árdaıym aldaǵy syn-qaterlerdi naqty kóre bildińiz. Strategıalyq nusqaýlar men tapsyrmalaryńyzdy Úkimet pen ákimderge aldyn-ala berip otyrdyńyz. Sizdiń «daǵdarystyń ózi – úlken múmkindik» degen formýlańyzdyń arqasynda Qazaqstan synaqtardyń bárinen shyńdalyp shyǵa otyryp, jańa josparlarmen senimdi túrde ilgeri basyp keledi.
Ózińiz aıqyndap bergen sheshimderdi iske asyrý nátıjesinde ǵana elimiz 2017-shi jyldy naqty tabystarǵa qol jetkizdi. Atap aıtqanda:
- Ekonomıka damýdyń turaqty jolyna tústi. Ony Qazaqstannyń damýyna ornyqty boljam usynyp otyrǵan halyqaralyq reıtıńtik agenttikter de rastady.
- İJÓ ósimi 4% qurady. Ósimniń 60%-na shıkizattyq emes sektorlar esebinen qol jetkizdik. Bul – ekonomıkanyń turaqtylyǵy men onyń qurylymdaryndaǵy oń ózgeristerdi kórsetetin óte mańyzdy másele.
- Syrtqy saýda aınalymy 25% ulǵaıyp, 69,5 mlrd dollarǵa jetti. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısıa 5,5% ulǵaıdy, onyń ishinde jeke ınvestısıalardyń úlesi 6,9% artty.
Makroekonomıkalyq ahýal jaqsardy. Inflásıa 7,1%-ǵa deıin tómendedi. Memlekettik qarjy turaqtylyǵynyń qaýipsiz deńgeıi qamtamasyz etildi. Syrtqy qaryz İJÓ shaqqanda 26% aspaıdy. Respýblıkalyq búdjetke túsim 26,3% kóbeıdi.
Memlekettiń áleýmettik mindettemeleri tolyq kólemde oryndaldy. Sizdiń tapsyrmańyz boıynsha bazalyq áleýmettik járdemaqylar ósti. Eńbegi boıynsha zeınetaqy kólemi 20%-ǵa deıin ulǵaıdy. Bala dúnıege kelgende beriletin birjolǵy járdemaqy 27%-ǵa kóterildi. Jumyssyzdyq deńgeıi 4,9% qurady.
4 mln adamǵa jýyq adam qatysqan «Bolashaqtyń Energıasy» EKSPO 2017 kórmesin ótkizý mańyzdy halyqaralyq oqıǵa boldy. Kórme shaǵyn jáne orta bıznestiń, saýda-sattyqtyń, jasyl tehnologıalardyń damýyna serpin berdi.
Osylaısha, Ult jospary men barlyq memlekettik jáne salalyq baǵdarlamalar naqty iske asty. Olardyń eń mańyzdy nátıjelerine keńirek toqtalyp ótemin.
«100 naqty qadam» Ult jospary Úkimettiń erekshe nazarynda. Ony iske asyrǵan úsh jyldyń ishinde memlekettik qurylystyń jańa kezeńiniń mindetterine jaýap beretin 74 zań jáne 500-den astam normatıvtik quqyqtyq aktiler qabyldandy. Jospardy iske asyra bastaǵan sátten barlyǵy 55 qadam oryndaldy.
Birinshi reforma – kásibı memlekettik apparatty qalyptastyrý. Memlekettik qyzmettiń mansaptyq úlgisine kóshý quzyrettilik boıynsha mansaptyq ilgerileýde qyzmetkerlerge teń múmkindikter berdi. Memlekettik qyzmetkerlerdi atestattaý ótkizildi. Nátıjeler boıynsha eńbekaqy tóleýdiń jańa júıesin aprobasıalaý bastaldy.
Ekinshi reforma – zańnyń ústemdigin qamtamasyz etý. Azamattar men bıznestiń quqyqtaryn der kezinde qorǵaýdy qamtamasyz etetin bes satyly sot tóreligi júıesinen úsh býyndy júıege kóshý júzege asyryldy.
Sot korpýsyna talaptardyń sapasy artty, olardyń esep berýshiligi kúsheıtildi. Investısıalyq daýlar boıynsha sot óndirisi, AHQO Halyqaralyq arbıtraj ortalyǵy quryldy.
Jergilikti polısıa qyzmeti quryldy jáne polısıa qyzmetkerleriniń áreketine azamattardyń shaǵymdaryn qaraý boıynsha qoǵamdyq keńester quryldy.
Úshinshi reforma – ártaraptandyrýǵa negizdelgen ındýstrıalandyrý jáne ekonomıkalyq ósim. Monopolıaǵa qarsy zańnama EYDU standarttaryna sáıkes keltirildi. Qurylys salasynda ruqsattar alý úderisi qysqartyldy, Eýrokodtar engizildi, eskirgen qurylys normalary men erejeleri alynyp tastaldy. «Jer jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» Kodeks qabyldandy. ÚAAAJ jobasyn iske asyrý bastaldy. Astana Halyqaralyq qarjy ortalyǵy quryldy.
Jańa Eńbek kodeksi qabyldandy. Áleýmettik kómektiń ataýlylyǵy kúsheıtildi. Az qamtylǵan otbasylarǵa arnalǵan biryńǵaı járdemaqy júıesi engizildi. Jańa Salyq jáne Keden kodeksteri kúshine endi. Salyq reformasy búdjetke túsimderdi 2018 j. 90 mlrd teńgege, al úshjyldyq búdjette – 300 mlrd teńgege ulǵaıtady.
Tórtinshi reforma – biregeılik pen birlik. Qazaqstan halqy Assambleıasy ınstıtýsıonaldyq turǵydan nyǵaıtyldy. Jastarǵa arnalǵan jańa áleýmettik lıftter quryldy. Jalpyǵa ortaq Eńbek Qoǵamy ıdeıasyn ilgeriletý boıynsha jumys retke keltirildi.
Besinshi reforma – esep beretin memleketti qalyptastyrý. Qoǵamdyq keńester men halyq aldynda jyl saıyn esep berý ınstıtýty quryldy. Búdjet qarajatyn ıgerýdi baqylaý men aýdıtiniń jańa úlgisi engizildi.
Jergilikti ózin-ózi basqarýdy damytý máseleleri boıynsha zań iske asyrylýda. Memlekettik organdardyń fýnksıalaryn básekeli ortaǵa jáne ózin-ózi retteıtin uıymdarǵa berý bastaldy. «Ashyq úkimet» engizildi. «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasıasy 64 mln qyzmet kórsetti.
Bul qadamdardyń bári ekonomıkanyń jańa modelin qurýda jáne onyń uzaq merzimdi turaqty damýynda úlken mańyzǵa ıe.
Indýstrıalyq-ınnovasıalyq damýdyń memlekettik baǵdarlamasy – ártaraptandyrý men ónerkásiptiń básekege qabilettiligin arttyrýdyń negizgi quraly.
2010 jyldan bastap 6 trln teńgege 1148 jańa joba iske qosyldy. 107 myń turaqty jumys orny quryldy.
Ónimdiligi áldeqaıda joǵary qaıta óńdeý ónimderin shyǵarý qolǵa alyndy. Jańa, buryn óndirilmegen joǵary tehnologıalyq taýarlardy eksportqa shyǵarý bastaldy, olardyń ishinde lokomotıvter, elektrovozdar, jolaýshylar vagondary, avtomobılder, taý-ken jáne munaı-gaz jabdyqtary bar.
Farmasevtıkada, avtomobıl jasaýda, elektrotehnıkalyq mashına jasaýda, hımıa ónerkásibinde, azyq-túlik óndirisinde edáýir ósimge qol jetkizildi.
Nátıjesinde óńdeý sektorynyń ónerkásipke úlesi 2010 jylǵy 31%-dan 2017 jyly 40%-ǵa deıin ulǵaıdy. Eńbek ónimdiligi artty. Ár jumysker orta eseppen alǵanda 10 myń dollarǵa artyq óndire bastady.
2017 jyly óńdeý ónerkásibiniń ósý qarqyny óziniń besjyldyq eń joǵary shegine – 5,1%-ǵa jetti. 1,5 trln teńge ınvestısıaǵa 120 joba iske qosyldy jáne 10 myń turaqty jumys orny quryldy. Osy qarqyndy biz bıyl da qamtamasyz etýge nıettimiz.
Shıkizattyq emes taýarlardy eksporttaý 22% ósip, ónim tasymaly 122 memleketti qamtydy. Búginde Qazaqstan ónim óńdeý sektorynyń 800-den astam taýaryn eksporttaýda.
Úkimet Sizdiń bastamańyzben júzege asyp jatqan «Sıfrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasy boıynsha belsendi jumys atqarýda. 2022 jylǵa qaraı elimizdegi barlyq eldi-mekender keń jolaqty ınternetpen qamtamasyz etiletin bolady. Sıfrlyq ekonomıka úshin kadrlar daıarlaý men halyqtyń sıfrlyq saýattylyǵy úshin oqytý boıynsha jospar qabyldandy.
Indýstrıa 4.0 elementterin alǵashqy 500 ónerkásiptik kásiporynda engizý jáne bazalyq salalardy tehnologıalyq qaıta jaraqtandyrý boıynsha is-sharalar ázirlendi. ERG, Qazmyrysh, ArcelorMittal, Qazaqmys, Qazatomónerkásip sıaqty jetekshi kompanıalardyń bazasynda modeldi sıfrlandyrý fabrıkalaryn qurý bastaldy.
Elektrondyq komersıany, venchýrlyq qarjylandyrý ındýstrıasyn, tutastaı IT-salany damytýǵa arnalǵan zańnamalyq normalar ázirlendi. «Aqyldy qalalardy» damytý tujyrymdamasy bekitildi, soǵan sáıkes jyl sońyna deıin árbir óńirde pılottyq jobalar júzege asyrylady.
Investısıalar tartý. Sizdiń tikeleı kóńil bólýińizdiń arqasynda, Táýelsizdik jyldary elimizge 300 mlrd dollarǵa jýyq ınvestısıa tartyldy jáne Qazaqstan osy kórsetkish boıynsha aımaqta kóshbasshy bolyp tabylady.
Búgingi tańda ınvestısıalar aǵynynyń qurylymy ózgerdi. Sheteldik ınvestısıalardyń 25% óńdeý ónerkásibine, al jalpy shıkizattyq emes sektorǵa 50% jýyǵy baǵyttalýda. Elimizge sheteldik ınvestısıalardyń jańa legi kele jatyr.
Chevron kompanıasynyń 37 mlrd AQSH dollar ınvestısıasy quıylǵan Teńizdi keńeıtý jobasy - búgingi kúni esh teńdesi joq iri jobalardyń biri.
Sizdiń Qytaı, Reseı, AQSH, Japonıa, Ońtústik Koreıa, Iran, Túrkıa jáne basqa eldermen óndiris qýattylyqtaryn damytý boıynsha jalpy somasy 50 mlrd AQSH dollaryna jýyqtaıtyn kelisimderińizdiń iske asyrylýy Úkimettiń baqylaýynda.
«Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy. Baǵdarlama boıynsha aýqymdy kólik, ındýstrıaldyq jáne áleýmettik ınfraqurylym qurylysynyń arqasynda jyl saıyn eń kemi 100 myń jumys orny qurylýda.
Birinshiden, avtomobıl joldarynyń zamanaýı jelisi quryldy.
2015-2017 jyldary «shuǵyla qaǵıdaty» boıynsha Astanany elimizdiń barlyq óńirlerimen baılanystyratyn 2 myń shaqyrym avtomagıstral salyndy. 2017 jyly 4 myń shaqyrymnan astam jolda qurylys pen qaıta jóndeý jumystary júrdi. 600 shaqyrymǵa kólik qozǵalysy ashyldy.
2018 jyly 500 shaqyrymnan astam avtojol qurylysy aıaqtalady. Sizdiń jańa Joldaýyńyzǵa sáıkes, jergilikti jol jelilerin damytýǵa erekshe nazar aýdarylatyn bolady. Olardy qarjylandyrý kólemi 150 mlrd teńgege deıin jetkiziledi, bul qalalar men aýyldarda ómir súrý sapasyn jaqsartady.
Ekinshiden, temir jol jáne avıasıalyq ınfraqurylym jańǵyrtylyp, keńeıtildi. Úsh jyl ishinde jańa naryqtarǵa taýar tasymaldaý kólemi men jyldamdyǵyn arttyrýǵa múmkindik bergen 1 376 shaqyrym temirjol salyndy.
Elimizdegi kóptegen áýejaılardyń ushý-qoný jolaǵy men jolaýshylar termınaldary rekonstrýksıalandy. Astanada jańa temir jol vokzaly men Halyqaralyq áýejaı termınaly salyndy.
Úshinshiden, Ortalyq Eýrazıadaǵy kólik-logıstıkalyq hab retinde elimizdiń tranzıttik áleýeti júzege asyrylýda. «Batys Eýropa - Batys Qytaı» halyqaralyq dáliziniń qazaqstandyq bóliginiń qurylysy tolyǵymen aıaqtaldy.
Magıstral elimizdiń 5 oblysynda halqynyń jalpy sany 5,5 mln adamǵa jýyqtaıtyn 240-tan astam eldi-mekendi qamtıdy jáne ol qazirdiń ózinde ekonomıkanyń damýy úshin tıimdiligin kórsetip otyr. Atap aıtsaq, óńirler arasyndaǵy júk aınalymy 2,5 esege, tranzıttik avtotasymaldar 3 esege ulǵaıdy. Jobanyń ortasha jyldyq tıimdiligi 180 mlrd teńgeni quraıdy jáne jyldan-jylǵa arta beredi.
Elimizdiń Shyǵysy men Batysynda jańa logıstıkalyq habtar, sonymen qatar Lánúngan teńiz portynda birlesken qazaqstandyq-qytaılyq logıstıkalyq termınal salyndy.
Túrkıa men Grýzıa arasyndaǵy Kars-Ahalkalakı temirjol ýchaskesiniń aıaqtalýyn qosa esepke alǵanda, Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyn júk aǵynymen tolyqtyrý jumystary bastaldy. Nátıjesinde tranzıttik júk kólemi 20%, 18,1 mln tonnaǵa deıin artty. Tranzıttik tasymaldardan túsken kiris 353 mlrd teńgeni qurady.
Mindet — 2020 jylǵa qaraı barlyq tranzıt túrlerinen túsetin paıdany 5 mlrd dollarǵa deıin jetkizý jáne Qytaıdan Eýropaǵa 2 mln konteınerler tranzıtin qamtamasyz etý.
«Nurly jer» baǵdarlamasy. Táýelsizdiktiń alǵashqy kúnderinen bastap, Siz, Nursultan Ábishuly, qazaqstandyqtardy sapaly ári qoljetimdi baspanamen qamtamasyz etýge erekshe kóńil bólip kelesiz.
Osy jyldar ishinde 130 mln sharshy metrge jýyq turǵyn úı salynyp, bir mıllıon eki júz myń otbasy baspanamen qamtyldy. 2017 jyly rekordtyq 11,2 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. 100 myńnan astam otbasy jańa baspanaǵa ıe boldy.
Qazirgi tańda turǵyn úı qurylysynda memlekettik emes qarajat basym ekeni qýantarlyq jaıt, olardyń úlesi - 84%. 1 búdjet teńgesine 5,4 teńge jeke ınvestısıa tartyldy.
Aýqymdy turǵyn úı qurylysy qurylys ındýstrıasynyń damýyna mýltıplıkatıvti áserin tıgizdi. Qurylys materıaldary óndirisiniń kólemi 440 mlrd teńgeden asty.
AÓK
Memlekettik qoldaý sharalarynyń tıimdiligi artty. Sýbsıdıalardyń 65 túri qaıta qaraldy, jáne onymen AÓK sýbektilerin qamtý keńeıtildi. 2017 jyly AÓK qoldaý kólemi 18% artyp, 260,5 mlrd teńgeni qurady.
Oblystar kóleminde Agroqaıtaóńdeý kartasy ázirlendi. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısıalar 30% artty.
2017 jyly Qazaqstan aýsyldan taza aımaq mártebesin tolyq aldy, bul bizge mal sharýashylyǵy ónimderin jańa naryqtarǵa shyǵarýǵa múmkindik beredi.
Sizdiń Qytaı, Ózbekstan, Birikken Arab Ámirlikteri, Saýd Arabıasy, Irannyń kóshbasshylarymen jeke kelisimderińizdiń arqasynda osy elderdiń naryqtary qazaqstandyq ónim eksporty úshin ashyldy. Mysaly, tek Qytaıǵa eksporttyń ózi 30% artty. Jalpy, aýyl sharýashylyǵy ónimderi men ony óńdeý ónimderiniń eksporty 10% artty.
Qabyldanǵan is-sharalardyń nátıjesinde aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń jalpy ósimi 2,9%, azyq-túlik ónimderiniń ósimi 4% astamdy qurady.
Nátıjeli jumyspen qamtý jáne kásipkerlikti damytý baǵdarlamasy. Alǵashqy jyly oǵan 570 myńnan astam adam qatysty, olardyń 315 myńy turaqty jumysqa ornalastyryldy, onyń ishinde 136 myń adam jańa jumys oryndarymen qamtyldy.
Sizdiń jastarǵa arnalǵan tegin kásiptik-tehnıkalyq bilim berýdi engizý boıynsha tapsyrmańyz oryndaldy. Qosymsha 21 myń adam oqýǵa kiristi.
Jeke kásipkerlikti qoldaý úshin tabandy túrde retteýsizdendirý júrgizildi, jańa Kásipkerlik kodeksi qabyldandy. Ruqsat berý qujattary 3 ese, tekserýler 4 ese qysqardy. Barlyǵy 192 myń kásipkerlik sýbektisi 286 mlrd teńge kóleminde qoldaýǵa ıe boldy. MJÁ damytý boıynsha sharttar jaqsartyldy. Barlyǵy 146 mlrd teńgege 160 kelisimshart jasaldy.
Qabyldanǵan sharalar shaǵyn jáne orta bıznes ónimderiniń óndirisin 29%-ǵa arttyrýǵa múmkindik berdi, al ekonomıkadaǵy SHOB úlesi 27% jýyqtady.
Asa mártebeli Elbasy!
Sizdiń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamańyzda aıtylǵan tapsyrmalaryńyz ekonomıkany jańǵyrtý prosesterine mańyzdy ıdeologıalyq qoldaý kórsetip otyr.
Jastardyń boıynda bolashaq qazaqstandyqtyń sapasyn tárbıeleýge qatysty jańa bilim berý saıasaty qalyptasýda.
Memlekettik tildi latyn álipbıine 2025-shi jylǵa deıin kezeń-kezeńmen kóshirý boıynsha İs-sharalar jospary daıyndaldy.
«Jańa gýmanıtarlyq bilim» jobasynyń aıasyna 800 ataýdan turatyn oqýlyqtar tizimi ázirlendi. Olardyń ishinde álemdegi eń ozyq 17 gýmanıtarlyq oqýlyq qazaq tiline aýdarylyp, jaryq kórdi.
«Týǵan jer» jobasy aıasynda elimizde 700-den astam is-shara atqaryldy, taǵy 300-den astamyn iske asyrý jalǵasýda. Mesenattardyń esebinen 51 mlrd teńgeden astam demeýshilik kómek alyndy.
«Qazaqstannyń kıeli jerleri» jobasy boıynsha jalpyulttyq mańyzy bar 183 nysan jáne jergilikti mańyzy bar 520 nysan anyqtaldy. Birikken Ulttar Uıymynyń 5 tiline dýblájdalatyn 4 fılmdi túsirý jumystary júrýde.
«Qazaqstannyń 100 jańa esimi» jobasynyń jeńimpazdary anyqtaldy. Olarmen Siz ótken jyldyń jeltoqsan aıynda kezdestińiz.
Tól mádenıetimizdiń ozyq úlgilerin shetelderde tanystyrý úshin Táýelsizdik jyldaryndaǵy ulttyq mádenıetimizdiń eń úzdik jetistikteri tańdap alyndy.
Qurmetti Nursultan Ábishuly!
Baǵdarlamalardy iske asyrýǵa baılanysty Úkimet jumysynyń negizgi nátıjeleri osyndaı.
Búgingi kúni Úkimette Sizdiń jańa Joldaýyńyzdaǵy mindetterden jáne strategıalyq qujattardan týyndaıtyn 2018-shi jylǵa arnalǵan naqty is-qımyl jospary bar.
Úkimet Sizdiń senimińizdi aqtaý úshin alǵa qoıǵan maqsat-mindetterdi oryndaýǵa bar kúsh-jigerin salady dep Sizdi sendirgim keledi.
Nazarlaryńyzǵa rahmet!
