Ǵalym QALIBEKULY
BİZDİŃ AÝYL
İ
It baılasa turmaıtyn
Bizdiń eldiń jerine.
Attyń basyn burmaıtyn
Adam túgil peri de.
Qum quıylsa aspannan,
Kórinbeıtin aq sordan.
Ár tóbede tas qorǵan,
Aınymaıtyn mahshardan.
Kóshe deıtin kóshe me!
Oıly-shuńqyr nobaıy.
Tasqa terek óse me,
«Besaǵashy» – toǵaıy.
Qyryq úıi – qalasy,
Dárıasy – aryǵy.
Jabylatyn balasy –
Bilte shamnyń jaryǵy.
Jalǵyz sıyr – sháılyǵy,
Úıirli jan qaraıdy.
Jaýyr aty – baılyǵy,
Qydyrǵanǵa jaraıdy.
İİ
Bizdiń aýyl osyndaı,
Quty bar da, baǵy bar.
Jaýyńdy da dosyndaı,
Syılaıtyny taǵy bar.
Tas jaýsa da tóbeden,
Bir úı kóship kórmepti.
Kónpis edi nedegen,
Óler jerde ólmepti.
Sor tatyǵan sýy da,
Bal tatıtyn ishkende.
Mas bolasyń býyna,
Baǵlan eti piskende.
Sháı-sýymen qamdaıdy,
Aǵaıyn-dos, baýyryn.
Aıyrbastaı almaıdy,
Astanańa aýylyn.
Tas shaınap, qum túkirsin,
Osy – baýyr basqanyń.
Joq nársege shúkirsiń,
Meniń aýyldastarym.
ERTEGİ
Taqymynda toıpań tory bıesi,
Baqash deıtin bir shal boldy – túıeshi.
Jar degende jalǵyz uly Toqtarbek,
Aýyldaǵy tas dıirmenniń ıesi.
Kúreńitip kún qyrqadan asatyn,
It ulysa baıǵyz únin qosatyn.
Dombyrasyn qolyna alyp Toqtarbek,
Ǵajaıyp bir muńly áýenge basatyn.
Túsinbeımiz zarly jyrdyń sebebin,
«Dıirmenshige án ne kerek!» demegin.
Shańtastardyń kómeıinen un alyp,
Qapqa salyp jatatuǵyn kebegin.
Eki jaqqa jelp-jelp etip etegi,
Meni kórse, kúlmiń qaǵyp ketedi.
– Úı-ishteriń aman ba, áı, balaqaı?
– Aman!.. aman!..
– Aman bolsa, jetedi...
– Jeńgeń qalaı? – deıtin sosyn yrjyńdap,
Yrjyńdaýy túsiniksiz bir jumbaq.
– Jeńgem jaqsy.
– Jaqsy... jaqsy... jaqsy... – dep,
Jumysyna kirisetin qunjyńdap.
«Qaıran Qaısha-aı! Shirkin, shirkin, shirkin...» – dep,
Janarynyń oty óshetin birtindep.
Kebinimen kórden shyǵyp kelgendeı,
Túrin kórip otyramyn kúlkim kep.
Myqshyń qaǵyp taýdan túsken eshkishe,
Un arqalap qaıtatynbyz kesh túse.
Qaısha jeńgem baıyz tappaı ketetin,
Toqtarbektiń áńgimesin estise.
...Toqań da ótti jarq etken bir jasyndaı,
Jeńgem de ótti jas jeligi basylmaı.
Qaıran ýaqyt bara jatty zymyrap,
Shyr aınalǵan tas dıirmenniń tasyndaı...
Bizdiń eldiń ertegisi osyndaı.
ÚRKER AÝYP BARADY...
Úrker aýyp barady, úrker aýyp,
Aq saǵymdy júzine búrkep alyp.
Qara jolǵa qaraıdy qatpa jigit,
Aqbozynyń tizginin irke qalyp.
Qyr astynda qalǵany qara lashyq,
Aı astynda qalǵany bala ǵashyq.
Belden asyp barady jeldeı esip,
Aq munarmen aqbozy aralasyp.
Munar dala, munar shyń, munar aspan,
Tún qatady jas jigit qumary asqan.
Biz de ǵashyq bolǵanbyz óz kezinde,
Ne ótpedi deısizder myna bastan?!
Boıjetken qyz qushaqta tunshyqpaıdy,
Bozbalanyń kóńilin tynshytpaıdy.
Aıly dala,
Aqboz at,
Qyz aýyly –
Osy sýret mıymnan bir shyqpaıdy...
***
Qandaı sulý Almatynyń kóktemi,
Kólbep jatyr Kóktóbeniń kók beli.
Qandaı ǵajap Alataýdan esken jel,
Aq nóserdiń shelektep kep tókkeni.
Qalaı shydap júr ekensiń bir kelmeı,
Saǵynamyz bul shahardy kún kórmeı.
Almatyda – almabaqtyń ishinde,
Sezinesiń jumaqta júrgendeı.
Sary kúzi sary altynǵa kómilgen,
Kúzim ótip bara jatyr ómirden.
Almatyny ańsamaýyń múmkin be,
Júregińiz jaralmasa temirden.
Mine taǵy keremet tań atypty,
Bizden asqan bar ma sirá, baqytty.
Qorqynyshty tús kórdim men,
Túsimde :
Qara qytaı qaptap kele jatypty!
IT ÓMİR
(T.Zákenulyna)
Sen de keldiń, men de keldim elýge,
Elý degen – jerortaǵa kelý me?!
Alatynyn tez alady sum taǵdyr,
Tym sarańdaý bolady eken berýge.
Arman bolǵan, asyq bolǵan meńdi qyz,
Sizderge de, bizderge de keldi kúz.
Baıaǵydaı sharap ishý qaldy ǵoı,
Baıaǵydaı jelikpeımiz endi biz.
Seri de emes, peri de emes, paqyrmyz,
Sanasy saý sańyraýmyz, soqyrmyz.
Baıaǵyda baılasa da turmaýshy ek,
Qýalasa úıden shyqpaı otyrmyz.
«Túke» bolyp, «Ǵaleke» bop ótermiz,
Dám bitkende jeter jerge jetermiz.
Eki ıyǵyn julyp jegen jas edik,
Jynyn alǵan baqsydan da betermiz...
Ne etermiz?!
«SAP-SAP KÓŃİL»
Sirkiregen aq jaýyn kótertpegen eńseni,
Qyrkúıektiń sońynda kórip edim men seni...
Óziń be eken dep qaldym taǵdyrymnyń bólshegi,
Myna quıttaı júregim degenime kónse edi!
Degenime kónbeýi – tún uıqymdy bólgeni,
Ǵashyq bolmaı qalǵany – aqyn úshin ólgeni.
Kóz aldymnan kólbediń aqqý qustaı kóldegi,
Qudiretiń bar qandaı jyndy qylǵan pendeni?
Kók aspannan bir sáýle jarq etti de joǵaldy,
Kúrsinisim kóbeıdi, sabyr-taqat tonaldy.
Bir keremet sýret tur jasqa malyp jamaldy,
Endi qaıtip kórem be áppaq qardaı jamaldy?!
Seni kórý qaıtadan Táńirimniń qolynda,
Sarqylmaıtyn saǵynysh oınaqtaıdy qanymda.
«Oralyńnyń barynda oınasańshy, sáýlem-aý!..»
Sadaǵasy ketsem be sol qalqanyń jolynda?!
«Sap-sap kóńil, sap kóńil», túse berme jalynǵa,
Oılamasyn myna jurt: «Ne jetken dep Ǵalymǵa»...
MUZTAÝDYŃ MUZBALAǴY
ORALMADY
(O.Bókeıge)
Altaıdyń taýy da altyn, tasy da altyn,
Kermaral kúreń belde qasynatyn.
Kúreń kún quz basyna asylatyn,
Buqtyrma Qara Ertiske asyǵatyn,
Qara Ertis burq-sarq qaınap basylatyn.
Qara sóz qara óleńshe órilmedi,
Jurty tur Shyńǵystaıdyń órindegi.
Muztaýdyń muzbalaǵy oralmady,
Altaıdyń kerbuǵysy kórinbedi.
Qaıda júr quldyrańdap «Qasqa qulyn»,
Jemine aınaldy ma ash taǵynyń.
«Jesirler» kóz jastaryn aǵyzady,
Qushaqtap bozdaqtardyń jas qabirin.
Shyńǵystaı – jer bıigi, saıran meken,
Buqtyrma – saýmal ma eken, aıran ba eken?
Bes kúndik baıany joq dúnıege,
Shekeden qaraıtuǵyn qaıran kókem!
Symbaty symǵa tartqan bólek edi,
Jol qalsyn Qyzjibektiń Tólegeni.
Jartasqa jalǵyz bitken qaraǵaıdaı,
Qasqaıyp turǵany da erek edi.
Shyǵystyń topyraǵyna quryq kókter,
Osy elde qyryq «han» men qyryq «bekter».
Ulylar súrleýimen kele jatyr,
Oralhan, Qalıhan men Ulyqbekter.
«Ór Altaı men qaıteıin bıigińdi»,
Surmergen atyp aldy kıigińdi.
Taǵdyrdyń salǵanyna shara bar ma,
Shyńǵystaı, kim basady kúıigińdi?!
Kúnshilder muz jalady, tuz jalady,
Otyz qyz odan beter qyzǵanady.
Qansha jyl ótsedaǵy oralmady,
Altaıdyń aqıyǵy – muzbalaǵy!
AQTOTY
(A.Raıymqulovaǵa)
Ushady qaratorǵaı qanat qaǵyp, Astyna qanatynyń marjan taǵyp...
Aqan seri.
Aı qonaqtap júzine araı qonǵan,
Qanatyn Alataýǵa qaraı jaıǵan.
Qardan appaq dıdary, qaraǵym-aý,
Atyńdy «Aqtoty» dep qalaı qoıǵan?!
Aqtoty – kók aspannyń erkesi me,
Kún be ediń kórik bergen jer tósine?!
Ánińniń álemine jeteleshi,
Bastaıyn qaraóleńniń ólkesine.
Samsaǵan báıterektiń máýelisi eń,
Men-daǵy er jigittiń dámelisi em.
Sen jaıly jazylatyn bir án bolsa,
Sol ánniń óleńi – men, áýeni – sen.
Ánderiń keshke salǵan tań asady,
Áýeziń asqar shyńmen talasady.
Adamǵa qanat bitse, saǵan bitsin,
Qus bolý saǵan ǵana jarasady!
Aqtoty, qoldamysyń, tordamysyń,
Baqshada, baýdamysyń, taýdamysyń?!
Astyna qanatyńnyń marjan taqtym,
Samǵap ush bıikterge, arda qusym!
«QUDAI BERGEN BALA»
Ulý jyly jut boldy,
Jaýyn tambaı óńirge.
Shańyraqqa qut qondy –
Ulym keldi ómirge.
Baqyttan bas zeńgidi,
Kún syılady anasy.
Ermegimiz endigi –
«Qudaı bergen balasy».
Mal qyryldy sol qysta,
Jem-shóp jetpeı otarda.
Bolǵanymen qol qysqa,
Kúnde dýman otaýda.
«Qudaı bergen balanyń»
Qyzyǵyna toımaımyz.
Syıqyn kórip dalanyń,
Eldiń qamyn oılaımyz.
Úıimizde kógen joq,
Baılyǵymyz – balamyz.
Maldyń qamyn jegen bop,
«Oı, ahaý...» -ǵa salamyz.
Aýylymyz shalǵaı jer,
Qum boraǵan dalasy.
Ómirimdi jalǵaı ber,
«Qudaı bergen balasy»!
"Qazaq ádebıeti" gazeti
