"Qýyrshaqtardyń" Almatydaǵy premerasy qazannyń 15-i keshkisin qaladaǵy "Jas sahna" teatrynda ótti. Júzden asa kórermen syıatyn zal lyq toldy. Esiktiń aýyzynda onshaqty adam bir saǵattan asqan qoıylymdy turyp tamashalady. Spektáklde tek bir akter – Tuńǵyshbaı Jamanqulov ǵana oınady.
"Eseıgende adam da qýyrshaqqa aınalady"
Sahna tas qarańǵy. Sálden keıin muńly áýen estilip, sahnaǵa súıretile shyqqan qart adamnyń sulbasy kórindi. Qart jupyny kıingen, jalań aıaq. Sahnanyń ortasynda shańyraqqa uqsap aıqasqan bes-alty aǵash salbyrap turdy. Sol jaq buryshta aǵash sandyq tur. Bar dekorasıa - osy.
Sandyqtan qýyrshaqtardy alyp, shańyraq astyndaǵy ilgishterge bir-birlep ile bastaǵan qart ertede qýyrshaqtar jaıly estigen ańyz áńgimesin baıandaıdy.
"Erte zamanda qýyrshaqtardyń óz álemi bolǵan. Biraq jyl saıyn kún tutylǵanda adamdar qýyrshaqtardyń balasyn tartyp alyp otyrǵan. Bul qysymnan ábden zárezap bolǵan qýyrshaqtardyń biri qara sıqyrdyń qyr-syryn meńgerip, óz qyzyna da úıretedi. Kúnderdiń kúninde ol qyzdy da adamdarǵa beretin ýaqyt keledi. Qýyrshaq qyz óz taǵdyrlastarymen ketip bara jatyp janyndaǵy balalarǵa da qara sıqyrdyń qupıasyn ashady. Sol sátten bastap adamdar arasynda sábıler ólimi kóbeıgen. Qýyrshaqtarǵa ashýlanǵan adamdar olardyń eline shabýyl jasap, tynyshtyq bermeıdi. Qýyrshaqtardyń zaryn qudaı estip, ol qýyrshaqtardy ózge ǵalamsharǵa alyp ketken eken" dedi qart.
"Biraq adamnan aıla asqan ba?" degen qart: "Keıin adamdar qoldan jansyz qýyrshaqtar jasaýǵa kirisken. Eseıgende adam da qýyrshaqqa aınalady. Ómirdegi satqyndyq, arsyzdyq, aramdyq pen ádiletsizdik, qıanat ony eriksiz qýyrshaqqa aınaldyrady. Biraq eshkim óziniń qýyrshaq ekenin moıyndamaıdy" dedi.
İlgishterge ilingen qýyrshaqtyń birinen ózin satyp ketip, sonyń kesirinen túrmege túsken áriptesiniń beınesin kóredi. Ekinshisinen jastaıynan birge ósip, keıin dáriger bolǵan, biraq ol dárejege adamnyń ólimi arqyly jetken dosyn kóredi. Zulymdyq jasasa da, onyń jaza almaǵanyna ishteı qatty qapalanady. Qansha dos-jaqyny bolsa da, adam árkez jalǵyz ekenin túsinedi. Osylaısha ómirden úmitin úzip, órtenip ólgen otbasymen qaýyshý úshin qosaýyz myltyqty alqymyna taqap, shúrippeni basady. Jerge qulaǵan qarttyń ústine shańyraq túsedi. Jaryq sónedi.
Bir sát únsizdikten keıin kórermender oryndarynan turyp, uzaq qol shapalaqtap turdy.
“Basynan ótken oqıǵalar kórinis tapqan"
Qoıylymnan keıin Tuńǵyshbaı Jamanqulovqa gúl shoqtaryn usynǵan quttyqtaýshylardyń qarasy kóp boldy. Sahnaǵa Almaty qalasynyń ishki saıasat basqarmasynyń bastyǵy Nurlan Sydyqov shyǵyp, Prezıdent ákimshiligi ishki saıasat bólimi meńgerýshisi Aıda Balaevanyń quttyqtaýyn oqyp, Tuńǵyshbaı Jamanqulovtyń ıyǵyna shapan japty. Akter ony alystaý turyp tyńdap, japqan shapandy kóp uzamaı sheship tastady.
"Bul qoıylym men úshin óte qymbat. Bul – jalǵyz akterdiń teatry. Janyńda eshkim joq, ózińmen-óziń kúıip-pisesiń. Qıyn ekeni sózsiz. Qolǵanat Murat degen jas jigittiń jazǵan bul pesasy meniń jan dúnıemdi qatty tebirentti. Astary óte tereń, qoıylymnyń negizgi maqsaty - adamzatty apattan qutqarý" dedi Tuńǵyshbaı Jamanqulov.
Kórermenderdiń biri jazýshy, dramatýrg Dýlat Isabekovtiń paıymdaýynsha, Jamanqulov bul qoıylym arqyly basynan ótken oqıǵany aıta bilgen.
"Qazaqtyń bıleri men handaryn oınaǵan Tuńǵyshbaı Jamanqulovty búgin akter retinde kórdim. Osyǵan deıingi rólderi birkelki bolatyn. Búginginiń taqyryby erekshe. Bizdiń shyndyq pen ótiriktiń arasynda júrgenimizdi astyn syzyp kórsetti. Óziniń oń jambasynan kelgen ról sıaqty. Ashshy shyndyq. Sońǵy jyldary Tuńǵyshbaıdyń basynan ótken oqıǵalar osy qoıylymda kórinis tapqan sekildi. Eger Tuńǵyshbaıdyń basynan túrli jaǵdaı ótpegende, mundaı pesany osylaısha oınaýy múmkin emes edi" dedi jazýshy.
"Fenıks" kórkem fılmin túsirýge "búdjetten bólingen qarjyny jymqyrdy" dep aıyptalǵan akter ári rejıser Tuńǵyshbaı Jamanqulov byltyr úsh jarym jyl shartty jaza alǵan.
"Fenıks" isine baılanysty sot prosesi 2017 jylǵy naýryzdyń 9-y kúni bastalǵan. Qylmystyq is boıynsha toǵyz adam "memleketten kıno túsirýge bólingen 69 mıllıon teńgege jýyq qarjyny jymqyrǵan" degen aıyppen akter Jamanqulov bastaǵan toǵyz adam jaýapqa tartylǵan. Jamanqulov sot otyrystarynda Qazaqstan prezıdenti Nursultan Nazarbaevtan birneshe ret kómek suraǵan. Keıin sot sheshimi shyqqanda akter "prezıdentke ókpeli" ekenin aıtqan.
Avtory: Mánshúk Asaýtaı
Derekkóz: azattyq.org
