Latyn álipbıine negizdelip jazylǵan jańa emle erejesiniń jobasy daıyn. Biraq áli de talqylanady. Latyn grafıkasyna negizdelgen álipbıdiń emle erejeleri nusqasynyń sońǵy úlgisi keler kóktemde jarıalanady. Til mamandary qazaq tiliniń tazalyǵyn saqtap ári kirme sózderdi qazaqylandyrýda naqty qandaı ózgerister bolýy múmkin ekenin aıtty. 

Latyn álipbıine kóshý – qazaq tiliniń tazalyǵy úshin asa qajetti reforma. Osylaı degen ǵalymdar jańa emle erejesiniń jınaǵy jurtqa barynsha uǵynyqty bolady dep esepeıdi. 9 taraýdan turatyn emle erejesiniń eń basty jańalyǵy-kirme sózderge qatysty bolmaq. Sondaı-aq, tól sózder de ózgeriske ushyrýy yqtımal.

«Ó», «ıa», «ıý» sıaqty áripter jańa álipbıde joq. Sondyqtan olardyń jazylýy qalaı bolady? Olar fonetıkalyq prınsıp boıynsha, ıaǵnı aıtylym zańdylyǵy boıynsha jazylady. Mysaly «ó» árpi «e» árpine almastyrylady. Máselen, «ó» bop estilgen jerde mysaly, «dırıjer», «akter» degen sıaqty sózderdegi «ó»-ge almastyrylady», – dedi fılologıa ǵylymdarynyń kandıdaty Názıra Ámirjanova.

Jańa álipbıde jińishkelik jáne jýandyq belgisi joq. Máselen, «sýbekt», «obekt» degen sózderdegi jýandyq belgisiniń oryna «ı» áripi jazylady. Al «bron» degen sózge jalǵaý jalǵanǵan kezde, jińishkelik belgisi túsip qalady. Nátıjesinde, brondaý bolyp biryńǵaı jýan bolyp jazylmaq.

«Jańa emle erejesinde jińishkelik belgisi joq. Sondyqtan olardyń jazylýyna qatysty birneshe baptar engizildi. Jaı ǵana alyp tastamaımyz. Ony ıgerý mehanızmderi bolady. Mysaly, «ansámbl» degen sóz «ánsambil» bop jazylady», – dedi Názıra Ámirjanova.

Latyn álipbıine kóshý – kırıll qaripimen jazylǵan qate sózderdiń barlyǵyn túzeıdi deıdi mamandar. Tildiń buzylǵan zańdylyǵyn, saqtalmaǵan sıngarmonızmdi qaıta retke keltirýge múmkindik mol. Oǵan qosa latynsha jazý kirme sózderdiń qazaq tiline yńǵaıly aýdarylýyna sep beredi. Dál osy tusta Keńes úkimetiniń syrttan kirgen sózderdi qazaqylandyrýǵa tyıym salǵan saıasatyna jaýap berer sáti endi kelgendeı. Eki tilde shubarlap sóıleýge eti úırenip ketken qoǵamǵa jańashyldyq bereri sózsiz ekenin alǵa tartady ǵalymdar.

«Kirme sózder elimizge kóptep kiredi. Biraq kirgen jaǵdaıda, Ahańnyń prınsıpin saqtaýmyz kerek. Birinshiden, tól balamasy bolsa, paıdalanýǵa tyrysý kerek.  Ekinshiden, tól balama bolmasa, ony ózimiz týdyryp jasaýymyz kerek. Kezinde Islam Jarylqapov aǵamyz jasaǵandaı, mysaly, «órkenıent» deımiz. Túrikter «sıvılızasıa» deıdi. Al órken degen sózdeı oılap tabýǵa bolarlyq myńdaǵan sóz bar», – dedi Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń dırektory Erden Qajybek.

«Bir ǵana «dıstaldi» degen sózdi medısınalyq sózdikterde, bireýinde» dıstaldi» dep jińishkelik belgisinen keıin «di» jalǵanǵan. Ekinishisinde «l»-dan keıin «di» jalǵanǵan. Úshinshisinde, jińishke belgisi alyp tastastalynyp, «dıstaldy»dep jazylǵan. Bir bette 3 túrli jazlyp tur. Orys tilinde termınderdiń bári latynsha, biraq orys tiliniń zańdylyǵymen dybystalady. Mysaly, «nerv» degen sóz joq. Ol latynnyń «nervýs» degen sózi. Al orystar «nervnye boleznı» «nervoz» dep sóz jasap alady», – dedi fılologıa ǵylymdarynyń kandıdaty Tóleýbek Zaısanbaev.

Osyndaı talas-tartys týrdyratyn árbir sózdi súzgiden ótkizip, buqaraǵa táptishtep túsindirý úshin berilgen 4 jyl jetkilikti deıdi til mamandary. Bastysy, ózgeniń shatasqany bizdi shalys bastyrmaý kerek. Máselen, 1991 jyly latynǵa aýysqan ázerbaıjandyqtar áý basta tól dybystarynan aıyrylyp qalǵan. Keıinnen «á», «ń», «q» tańbasyn qaıta engizýge týra kelipti. Ózbekstan da, latynǵa 1993 jyly kóshkenimen, álipbıdi úsh ret aýystyrsa kerek.  Tipti áli kúnge deıin buqaranyń keıbiri kırıll qaripin paıdalandy eken. Túrki aǵaıyndarynyń tek tájıirbıesin kádemizge jaratsaq ta jetkilikti deıdi fılologtar.