Búginde turǵyn úı máselesi – kún tártibinde turǵan mańyzdy máselelerdiń biri. Qazaqstanda jańa «7-20-25» memlekettik baǵdarlamasyn iske qosqannan keıin bul másele, tipti, kóshbasynda tur dep te aıtýǵa bolady. Kóptegen qazaqstandyqtar atalmysh baǵdarlama boıynsha turǵyn úıge qol jetkizýdi kózdep júr. Sonymen qatar, qazirgi tańda 100-ge jýyq adam qolaıly sharttar arqyly nesıege páter alyp úlgergen.

Qazaqstan Respýblıkasy Investısıalar jáne damý vıse-mınıstri Qaıyrbek Óskenbaev óziniń suhbatynda «7-20-25» memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasynyń júzege asyrylýy jóninde, sonymen qatar, «Nurly jer» memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasyna tıgizer yqpaly jóninde jáne búginde qandaı nátıjege qol jetkizilgeni týrasynda aıtyp ótti.

Aldynda mınıstr Jeńis Qasymbekov «7-20-25» pen «Nurly jer» baǵdarlamasy qatar jumys isteıtinin jáne bir-birine esh kedergi keltirmeıtinin atap ótken bolatyn. Rasymen de qazirgi tańda eki baǵdarlama osylaı jumys istep jatyr ma? Bul arqyly nege qol jetkizdi? «Nurly jer» baǵdarlamasyna qandaı ózgerister engizildi? Bolashaqta taǵy da qandaı ózgerister oryn almaq?

2017 jyldan beri júzege asyrylyp kele jatqan «Nurly jer» memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasy men 2018 jyldyń shilde aıynan bastap qolǵa alynǵan «7-20-25» memlekettik baǵdarlamasy bir-birine esh kedergi keltirmeıdi, kerisinshe eki memlekettik turǵyn úı baǵdarlamalary da qatar jumys isteı otyryp, turǵyndarǵa jańa múmkindikterge jol ashyp berip otyr dep aıtýǵa ábden bolady.

1 «7-20-25» memlekettik baǵdarlamasynyń maqsaty qazaqstandyqtarǵa tómen paıyzben jańadan salynǵan turǵyn úı keshenderinen páterge qol jetkizýge múmkindik berý bolyp tabylady. Bul arzan resýrstar mehanızmi jáne árbir jumys istep júrgen azamat qoljetimdi baspanaǵa ıe bola alady. Onyń basty sharttary mynadaı: nesıeniń jyldyq ósimi 7 paıyzdan aspaıdy, alǵashqy jarnanyń kólemi turǵyn úıdiń jalpy somasynyń 20 paıyzyn quraıdy, aı saıynǵy tólemniń nesıe alýshyǵa qıyn bolmaýy úshin merzimi 25 jylǵa deıin uzartylǵan.

2 Sonymen qatar, «Nurly jer» memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasynyń maqsaty – qazaqstandyqtardyń turǵyn úı máselesin 5 tapsyrmany oryndaý arqyly keshendi túrde sheshimin tabý bolyp tabylady. Olar:

• Jaldamaly turǵyn úıdi satyp alý;
• Kredıttik turǵyn úıdiń qurylysy;
• Jeke turǵyn úı qurylysyn damytý;
• Jeke qurylys salýshylarmen turǵyn úı qurylysyn damytýǵa múmkindik berý;
• Kvazımemlekettik sýbektilerdi tarta otyryp, turǵyn úı qurylysyn damytý.

QR Úkimetiniń 2018 jylǵy 22 maýsymdaǵy Jarlyǵymen «Nurly jer» memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasyna birqatar ózgertýler engizildi.

Osylaı, «7-20-25» baǵdarlamasynyń engizilýine baılanysty kelisimsharttar boıynsha sýbsıdıalar tóleý boıynsha mindettemelerdi saqtap qalý arqyly azamattardyń ıpotekalyq nesıelerin sýbsıdıalaý baǵytyn turǵyn úı baǵdarlamasynan alynyp tastalyndy. Al jeńildetilgen ıpoteka boıynsha búgingi tańǵa deıin úsh myńnan asa adam úı satyp alyp úlgerdi.

Jańa turǵyn úıge qol jetkizýdi ulǵaıt úshin jáne qurylys kólemin artyrýyn qamtamasyz etý maqsatynda turǵyn úı qurylysyna ınfraqurylymdy salýdy qarjylandyrýdy ulǵaıtý jóninde sharalar qabyldandy.

Memlekettik baǵdarlamaǵa jeke qurylys salýshylardy belsendi túrde qatystyrý maqsatynda ákimdikterge salynǵan obektilerdi satyp alý quqyǵy berildi.

Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń salymshylary sekildi ekinshi deńgeıli bankterdiń de klıentterine nesıelik turǵyn úıdi júzege asyrý qarastyrylǵan.

Memlekettik jáne memlekettik emes kásiporyndarǵa óz qyzmetkerlerin qoldaý týraly ereje usynylǵan. Mundaı uıymdar men kásiporyndar ózderiniń jumysshylaryna turǵyn úı nesıesin bere alady jáne ony alǵashqy jarna retinde berýge de quqyly. Mundaı erejeler arqyly muǵalimderdiń, dárigerlerdiń jáne memlekettik qyzmetkerlerdiń turǵyn úı máselesin sheshýge ábden bolady.

Mundaı jaǵdaılardyń barlyǵy da ákimdik qurǵan baǵalar arqyly ıpotekalyq baǵdarlamalardy damytýǵa jáne memlekettik turǵyn úı baǵdarlamalaryn júzege asyrýǵa úlken serpin beredi. Bir sharshy metri 140-180 myń teńgeni quraıtyn turǵyn úıler Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń salymshylaryna úsh aıdyń ishinde beriledi de, qalǵan páterler ekinshi deńgeıli bankterdiń tutynýshylaryna beriledi.

«Nurly jer» memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasy men «7-20-25» memlekettik baǵdarlamasy arasyndaǵy aıyrmashylyq qandaı? Halyqtyń qandaı sanattaryna bul baǵdarlamalar baǵyttalǵan?

Bul jerde, eń bastysy, bul eki memlekettik baǵdarlamany salystyrýdyń qajeti joq ekendigin basa aıtyp ótý kerek, olar bir-birin tolyqtyrady jáne túrli santtaǵy azamattardyń turǵyn úı máselesin sheshýge baǵyttalǵan.

Sonymen qatar, bul eki memlekettik baǵdarlamalardyń basty erekshelikteriniń biri – qarjylandyrý máselesi bolyp tabylady.

Eger «Nurly jer» memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasynda barlyq qarjylandyrý kózderi, búdjettik jáne jeke ınvestısıalar jáne qoǵamdyq qorlardyń qatysýy qarastyrylǵan bolsa, al «7-20-25» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda qurylǵan «Baspana» ıpotekalyq kompanıasy ekinshi deńgeıli bank tutynýshylaryn qarjylandyrý máselesimen aınalysady (ekinshi deńgeıli bankterden talap etý quqyǵyn satyp alý arqyly).

Eki memlekettik baǵdarlamada da turǵyn úıge muqtaj jáne jeke páteri joq, alaıda aı saıyn tólem jasaýǵa qabiletti azamattarǵa múmkindikter beriledi.

Sonymen qatar, áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan azamattar úshin «Nurly jer» memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasy aıasynda ákimdik jelisinde arzan nesıelik turǵyn úı salý jáne jalǵa berý qarastyrylýda.

«7-20-25» memlekettik baǵdarlamasy iske qosylǵannan beri qansha adam ótinim berip úlgerdi? Kúnine qansha nesıe berilýde? Atalmysh baǵdarlama óziniń ómirsheńdigin kórsete aldy ma?

Ulttyq bank qyzmetkerleriniń málimetine sáıkes, «7-20-25» memlekettik baǵdarlamasy 4 shildede iske asyrylǵannan bastap búginge deıin 5528 ótinim kelip túsken, onyń 148-i komısıaǵa qarastyrýǵa jiberilip, onyń ishinde 95 ótinim maquldanyp, 1,1 mıllıard teńge qarjy kóleminde ıpotekalyq nesıe berilgen.

«7-20-25» memlekettik baǵdarlamasy bar-joǵy shilde aıynda ǵana iske qosylǵandyqtan, bul kórsetkish óte jaqsy dep aıtýǵa bolady jáne bul baǵdarlama óziniń ómirsheńdigin erte kórsetti. Sonymen qatar atalmysh baǵdarlamanyń ómirsheńdigi ártúrli faktilerge de baılanysty:

• Nesıe alýǵa nıetti azamattardyń alǵashqy jarnany tóleýge qabelittiligi;
• Aı saıyn tólem jasaýǵa qabiletti bolýy;
• Qazaqstan Respýblıkasy aýmaǵynda jeke páteriniń bolmaýy;
• Satyp alýǵa arnalǵan bastapqy turǵyn úıdiń bolýy jáne basqa baǵdarlamalardyń talaptaryna sáıkes kelýi.

Atalmysh memlekettik baǵdarlama aıasynda qansha turǵyn úı berilmek? Belgilengen turǵyn úı sanynan ıpotekalyq nesıege úmitkerlerdiń sany artyp ketpeı me?

Árıne, ýaqyt óte halyqtyń suranysy artatyny belgili, biraq suranys bar jáne «7-20-25» baǵdarlamasyn odan ári damytý maqsatynda ol tek ósetin bolady. Biz de sol suranysqa oraı jumys isteıtin bolamyz.

Osylaısha, búgingi tańda ákimdikte tirkeýde turǵan qazaqstandyqtardyń sany 492,5 myń adam bar, olardyń barlyǵy da Turǵyn úı qurylys jınaq bankinde depozıttik shot ashtyrǵan – salymshylardyń sany 1 mıllıonnan astam. Sonymen qatar, joǵaryda kórsetilgen tizimge kirmegen, alaıda turǵyn úıge muqtaj azamattar da bar. Aǵymdaǵy jyldyń birinshi jartyjyldyǵynyń qorytyndysy boıynsha, «Nurly jer» memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasy aıasynda 49,7 myń turǵyn úı paıdalanýǵa berilgen, onyń ishinde 20,5 myńy jeke úıler bolsa,ı 29 myńy kópqabatty úılerdegi páterlerden berilgen. Jyldyń sońyna deıin shamamen 54 myń turǵyn úı salý josparlanýda.

Aldaǵy bes jyldyń ishinde Ulttyq bank 1 trıllıon teńgeni tartqan jaǵdaıda qazaqstandyqtarǵa jańa turǵyn úıdi satyp alý úshin 66 myńnan astam ıpotekalyq nesıe berý josparlanyp otyr. Orta eseppen bir ıpotekalyq nesıe 15 mıllıon teńgeni quraıtyn bolady.

«Nurly jer» memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasynyń mehanızmderin jetildirý jónindegi joǵaryda kórsetilgen esepter turǵyn úı qurylysyn damytýǵa óz septigin tıgizedi.

Ne sebepti Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń bólimshelerinde 1 shildeden bastap kezekte turǵan adam sany edáýir kóbeıip ketken? Bul «7-20-25» baǵdarlamasynyń júzege asyrylýyna baılanysty ma? QR ınvestısıalar jáne damý mınıstrliginde buǵan qatysty qandaı sharalar qolǵa alynǵan?

Iá, rasymen de Turǵyn úı qurylys jınaq bankinde kezekte turǵan adam sany kúrt ósip ketken. Bul tek «7-20-25» baǵdarlamasynyń iske qosylýyna ǵana baılanysty emes, sonymen qatar, atalmysh banktiń ózindik aksıalary men «Óz úıiń» atty jeke baǵdarlamasynyń iske qosylýyna baılanysty. Bul baǵdarlama arqyly elimizdiń áskerı qyzmetkerleriniń turǵyn úı máselesi jáne basqa da kóptegen máseleler óz sheshimin tabady. Halyq bul bankke senedi jáne ózderiniń qarjylaryn Turǵyn úı qurylys jınaq bankinde saqtaıdy, sebebi atalmysh banktiń aksıalary memleketke tıesili, sonymen qatar, memleket tarapynan túrli syıaqylar, salyqtyq jeńildikter qarastyrylǵan jáne de ıpotekalyq nesıe alýda óte yńǵaıly bolyp tabylady.

Turǵyn úı qurylys jınaq banki mamandarynyń aıtýynsha, jańa memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasy iske qosylǵannan beri bólimshelerdegi tutynýshylardyń sany birneshe esege kúrt ósip ketken. Olardyń kópshiligi Almaty men Astana qalalarynda, kúndelikti 1500-1900 tutynýshyǵa deıin qyzmet kórsetedi eken.

Turǵyn úı qurylys jınaq bankinde keńseden tys keńes alý úshin de jetkilikti quraldar men tásilder bar jáne bank bólimshesine barýdyń da esh qajeti joq. Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń «7-20-25» baǵdarlamasyna keńes berýden jáne qabyldaýdan basqa, «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha azamattarǵa 300-den astam ıpotekalyq nesıe berilgen. Qosymsha «Óz úıiń» baǵdarlamasy arqyly da 162 páter paıdalanýǵa berilgen. Sonymen qatar, búgingi tańda atalmysh bank áskerı qyzmetshilermen de belsendi jumys atqarýda. Astanada 3,5 myńǵa jýyq arnaıy shottar qyzmet etedi.

«7-20-25» memlekettik baǵdarlamasyn iske qosqannan keıingi uzyn-sonar kezekten qutylý maqsatynda jáne ýaqytty únemdeý úshin Turǵyn úı qurylys jınaq banki birneshe uıymdarǵa «7-20-25» memlekettik baǵdarlamasyn túsindirý úshin qysqasha túsinikteme jibergen.

2018 jyly «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda qansha ıpotekalyq nesıe berý kózdelýde?

Jańa «7-20-25» memlekettik baǵdarlamasyn iske qosqannan keıin «Nurly jer» memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasynan «ıpotekalyq nesıelendirý qoljetimdiligin arttyrý» mindettemesi alynyp tastaldy. Sonymen qatar, atalmysh baǵdarlama jumysyn bastaǵan sátten beri 3 336 qazaqstandyq jeńildetilgen ıpotekalyq turǵyn úıge qol jetkizgen, onyń ishinde 2017 jyly 1 196 adam alǵan bolsa, 2018 jyly osy ýaqytqa deıin 2 140 adam jeke turǵyn úıge ıe bola aldy.

Joǵaryda aıtylǵandarǵa baılanysty endigide turǵyn úı satyp alý úshin azamattarǵa ıpotekalyq nesıe «7-20-25» baǵdarlamasy arqyly beriletin bolady. Aldaǵy bes jylda atalmysh memlekettik baǵdarlama aıasynda 1 trıllıon teńgeni aınalymǵa shyǵarý kózdelýde: 2018 jyly – 100 mıllıard teńge; 2019 jyly – 150 mıllıard teńge; 2020 jyly – 200 mıllıard teńge; 2021 jyly – 250 mıllıard teńge, al 2022 jyly – 300 mıllıard teńge.

2018 jyldyń sońyna deıin bank salymshylary 100 mıllıard teńge jınaǵan jaǵdaıda «7-20-25» baǵdarlamasy arqyly salymshylarǵa 15 mıllıon teńgeden 6,6 myń ıpotekalyq nesıe berý josparlanyp otyr.

2018 jyldyń sońyna deıin turǵyn úı qurylysynan qansha ósim kútesiz?

2018 jyly keminde 12,1 mıllıon sharshy metrdi quraıtyn turǵyn úı qurylysyn salý josparlanǵan.

Aıta keteıik, halyqqa jeńildetilgen necıe berýdi kózdeıti «Nurly jer» men «7-20-25» baǵdarlamalarynyń icke qocylýyna baılanycty turǵyn úı qurylycyna calynǵan ınvectısıa kólemi ócti. Bıylǵy jyldyń 8 aıynda 702 mlrd teńgege jýyq qarjy tartylǵan. Ol ótken jyldaǵy deńgeıden 31%-ǵa artyq. 7,7 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Recpýblıka boıynsha barlyǵy 67 myńnan actam otbacy qonyc toıyn toılady. «Nurly jer» baǵdarlamacy aıacynda 15 jylda 1 jarym mln bacpana calý jocparlanyp otyr. Aıta ketken jón, Elbacy óz Joldaýynda 2030 jylǵa qaraı bir adamǵa shaqqandaǵy bacpanamen qamtamacyz etý kórcetkishin 30 sharshy metrge deıin jetkizýdi tapcyrǵan bolatyn.