Birtutas Ýkraına memleketiniń terıtorıaldyq tutastyǵyna nuqsan keltirip, referendým ótkizip, jeke bólinip shyqqan derbes Donesk halyqtyq respýblıkasynyń qurylǵanyna da bir jyl tolar-tolmas ýaqyt ótti. Donchandardyń Ýkraınadan bólektengenine bir jyl tolýy qarsańynda ózin-ózi jarıalaǵan "respýblıkanyń" basshylary tosyn málimdeme jasaǵan. Jaqynda DHR halyqtyq keńesiniń vıse-spıkeri Denıs Pýshlın endi donchandar "Táýelsizdik" alýdan bas tartyp, Ýkraınanyń quramyna "avtonomıalyq" respýblıka bolyp qosylýdy qalaıtyndyqtaryn jetkizgendigi BAQ-ta qyzý talqyǵa túsip otyr. Sonymen, Ýkraınamen derbestik úshin kúresýmen kele jatqan pro-reseılik donchandardyń aınaldyrǵan bir jyldyń ishinde talaptarynyń ózgerýine ne sebep boldy? Nelikten olar endi RF quramyna qosylǵylary kelmeıdi?
"Eger Kıev bizdiń ishki qundylyqtarymyzdy eskerip, saıası qysym jasamaıtyn bolsa, biz Ýkraına memleketi quramyna avtonomıalyq respýblıka retinde qosylýǵa daıynbyz",- deıdi Denıs Pýshkın.
Onyń aıtýynsha, eger ýkraına áskerleri men bılik basyndaǵylar Mınsk kelisimderine qaıshy keletin kez kelgen áreketke baratyn bolsa, donchandar sol kúni-aq tolyq "Táýelsizdik" alý jolynda kúresti jalǵastyratyn bolady. Sondaı-aq Pýshlın Ýkraına Konstıtýsıasyna ózgertýler engizýdi usynǵan. Usynysta respýblıkanyń basqa da aımaqtarynda ózin-ózi basqarýǵa quqyq berý qarastyrylǵan jáne eger Ýkraına bıligi resmı túrde avtonomıa jarıalaýǵa ruqsat berse, Mınsk kelisimderiniń ekinshi paketinde (hattamasynda) kórsetilgendeı, DHR-da jańa jergilikti bılik saılaýyn ótkizýge daıar ekendikteri aıtylǵan.
Esterińizde bolsa, Pýshılnniń burynǵy málimdemelerinde DHR men LHR soǵys aıaqtalǵan soń, resmı túrde Táýelsizdik jarıalaıtyn bolady degen bolatyn. Búgin jaǵdaı múlde basqasha. Pýshlın myrzanyń da málimdemesi ózgergen.
Alaıda, 2014 jyldyń jaz aılarynan bastap, ózin-ózi jarıalaǵan qos respýblıkany Máskeý qysymǵa ala bastaǵannan beri, DHR men LHR-da Ýkraına quramyna qaıta qosylý, reıntegrasıalaný týraly áńgimelerdiń sheti biline bastaǵan.
2014 jyldyń 3 naýryzy kúni Donesk oblystyq keńesi ereýilshi toptyń qysymynan keıin, referendým jarıalaý týraly sheshim shyǵarǵan edi. Referendým talaptarynda, jergilikti jerde orys tiline resmı statýs berý, jergilikti mılısıa qurý, Reseımen baılanystardy arttyrý, jergilikti basqarýshy organdardyń statýsyn joǵarylatý, jergilikti bıliktiń 80 paıyzyn basqarýshy organnyń qolyna tapsyrý sekildi birqatar máseleler qarastyrylǵan bolatyn. Keıin, referendým talaptaryn jasaqtaýshylardyń biri Pavel Gýbarev tutqyndalǵanymen, onyń jappaı halyqtyq revolúsıa uıymdastyrý ıdeıasy shynǵa aınaldy.
Arada bir aı ótkende, 5 sáýir kúni MMM burynǵy aktıvısi Denıs Pýshlın ózin gýbernator Pavel Gýrabovtyń orynbasarymyn dep tanystyryp, ereýildi basqarýdy óz qolyna alady. Bul jolǵy mıtıńte Qyrym anneksıasynyń analogy retinde, Donesk oblysynda referendým ótkizýdi bastap ketedi. Donchandardyń referendým ótkizýine birden bir sebepshi, árıne RF bolatyn. Ol Qyrym sekildi, Donesk men Lýgansk oblystaryn RF quramyna qosýdy kózdegen. Al ol kezde, donchandardyń kózdegeni "táýelsizdik" alý bolǵan. Donchandar Máskeýdiń túpki oıyn ańǵarǵannan keıin, saıası qysym kóre bastaǵanda baryp, Ýkraına quramyna qaıta qosylý týraly sóz qozǵaı bastady. Alaıda, bul kezde qan tógister áli jalǵasyp jatqan.
Reseılik memlekettik BAQ-ta DHR men LHR táýelsizdik úshin kúresýshiler emes, "federalızasıa" jaqtastary degen sıpta ala bastaǵany da belgili.
RF SİM Sergeı Lavrov myrza:
- Ýkraına bıligi tarapynan DHR men LHR-ǵa keńeıtilgen avtonomıa berilýi tıis. Sondaı-aq jergilikti halyqtyń tildik, mádenı, ulttyq shekteýler qoıymaýy qadaǵalanyp, jergilikti bılik jergilikti saılaý arqyly taǵaıyndalýy tıis.
Máskeý óz tarapynan Ýkraınanyń terrıtorıaldyq tutastyǵyn moıyndaǵan syńaı tanytqanymen, Kıevten federalızasıa talap etýmen keledi. Alaıda, Máskeý dittegen maqsatyna jetýi ekitalaı kúıge tústi. DHR basshysy Pýshlın myrza baǵytyn basqa jaqqa buryp áketti. Ol Kıev bıliginen avtonomıalyq respýblıka retinde Ýkraınanyń terıtorıasyna qaıta qosylýdy surap hat joldaǵan. Ázirge, Kıevten jaýap joq.
Degenmen, Mınski kelisimderi Ýkraınanyń shyǵysdaǵy qarýly qaqtyǵystardy ýaqytsha toqtatýǵa joly ashyp, máseleni beıbit jolmen sheshýdiń analogtyq nusqalaryn usynǵan.
Al, DHR-nyń referendýmynan 3 kún ótkennen keıin qabyldaǵan Konstıtýsıasynyń 2 baby, 1 tarmaǵynda qandaı da bir memlekettiń quramyna federatıvti respýblıka bolyp qosylý týraly jazylǵan.
Bastapqy kezinde bul tarmaq "Reseı Federasıasyn" nusqaǵanymen, teorıalyq turǵydan bul tarmaqty Ýkraınaǵa da qatysty qoldanýǵa bolatyny taǵy bar.
Nurgeldi Ábdiǵanıuly
