Qazaqstanda adam saýdasy órship tur. Tipti, ishki adam saýdasy máselesinde Qazaqstan úkimeti eń qarapaıym talaptardy oryndaýǵa qulyq tanytyp otyrǵan joq. Dál osyndaı málimet AQSH memlekettik departamenti dúnıejúzindegi adam saýdasy týraly esebinde keltirgen. Bul týraly «Qamshy» portaly «Azattyqq»a silteme jasaı otyryp habarlaıdy.
AQSH memlekettik departamenti álem elderindegi adam saýdasy, erler men balalardyń eńbek májbúrligine jáne áıelderdiń jynystyq qanaýǵa túsý jónindegi esebin jyl saıyn jarıalap otyrady. Al bıylǵy jyldyń jarty toqsany men ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha - Qazaqstan jynystyq quldyq pen májbúrli eńbekke jegilgen balalardyń turaqtaıtyn tranzıttik aımaǵyna aınalǵan delingen.
Baıandamada kórsetilgendeı, mundaı qanaýlarǵa Astana, Almaty, Atyraý jáne Aqtaý qalalaryndaǵy eńbek mıgranttary tap bolady eken.
"Qytaılyqtar, qazaqstandyqtar men Orta azıalyq basqa da azamattar, ásirese Ózbekstan azamattary úı sharýasynda, qurylys pen aýyl sharýashylyǵy salasynda kúshtep jumysqa salynady. Keıbir balalar qaıyr suraýǵa májbúr bolyp, keıbiri tipti qylmystyq áreketter men pornografıalyq qyzmetke de salynýǵa májbúrlenedi" delingen memlekettik departament baıandamasynda.
"Qazaqstan úkimeti adam saýdasyn joıýdaǵy eń qarapaıym talaptardy tolyq oryndamaı otyr",- deıdi AQSH memlekettik departamenti.
«Baıandamada 188 memlekettegi adam saýdasynyń jaıy baıandalǵan. Bıylǵy esepte Ózbekstannyń kórsetkishi sál jaqsaryp eń tómengi «Tier 3» reıtıńisinen joǵarylap, «Tier 2 Watch List» tizimine kóterilgen»,-deıdi Human Rights Watch halyqaralyq adam quqyǵyn qorǵaý úıymy mamandary. Al adamdardy erkinen tys jumysqa jegý, quldyqqa salý jáne jynystyq saýdaǵa salýǵa qarsy kúres deńgeıin baǵamdaıtyn bul esep boıynsha, álemde 27 mıllıon er men áıel jáne bala adam saýdasynyń qurbany bolyp otyr. Bul týraly AQSH Memhatshysy Hıralı Klınton málimdegen.
Adam saýdasyna qarsy kúresýshilerdiń aıtýynsha, álemde jylyna 4 mıllıonǵa tarta adam qul satýshylardyń qolyna túsip, qylmystyq toptar 32 mıllıard dollarǵa deıin paıda tabady-mys. Al Qazaqstan óz kezeginde adam saýdasymen kúresýge asa qulyq tanytyp otyrǵan joq kórinedi.
Al QR Bas prokýrory Asqat Daýylbaev bıylǵy esebi boıynsha, 2014 jyly eldegi qylmystyq ahýaldyń birshama jaqsara túskenin málimdegen bolatyn. Aıtýynsha, qylmystylyq 5,2 paıyzǵa, ıaǵnı, 359 myńnan 341 myńǵa deıin azaıǵan. Alaıda kámeletke tolmaǵandardy saýdalaý azaımaı tur. Ótken jyly balalardy satý boıynsha tirkelgen faktilerdiń artqanyn Daýylbaevtyń ózi moıyndaǵan. «Asyrap alýdyń 17 paıyzǵa azaıýynyń aıasynda kámelettik jasqa tolmaǵandardy satý boıynsha tirkelgen faktilerdiń sany 2-den 25-ke deıin artyp otyr.
2014 jylǵy qazan aıyndaǵy málimetteri boıynsha Qazaqstanda adam saýdasyndaǵy árbir toǵyzynshy qylmystyq is balalardy jezókshelikke tartýmen jáne kámeletke tolmaǵandardy satýmen baılanysty. Sonyń ishinde ótken jyldyń 10 aıynda bala satýdyń 17 faktisi tirkelgen. «Elimizde negizinen áleýmettik osal top ókilderi, mysalǵa, oblys ortalyqtaryna, iri qalalarǵa kúnkóris úshin aqsha tabý maqsatymen kelgen adamdar, turmysy nashar otbasylardan shyqqan jasóspirimder, turǵylyqty meken-jaılary joq jandar adam saýdasynyń qurbanyna aınalyp jatady», –delingen Bas prokýrordyń baıandamasynda. Qazaqstannyń adam saýdasy jóninen álemdik reıtıńte tómen nátıje kórsetýine keı jaǵdaılarda arsyz sheneýnikterdiń de beınesi eles beretin sıaqty. Mysaly, OQO-daǵy bala satýshy dárigerlerdiń qylmysy. Bul týraly qazaqstandyq BAQ az jazbaǵan bolatyn. Tek Qazaqstanda ǵana emes, bala satý qylmysy álemniń túkpir qıyrynan qylaý berip jatady. Mysaly, ótken jyly Ispanıada jarty ǵasyr boıy bala satýmen aınalysqan iri qylmystyq top anyqtalǵan. Onyń quramynda katolıktik aýrýhananyń dárigerleri, medbıkeleri, shirkeý qyzmetkerleri men sheneýnikter bolǵan. Olar elý jyl ishinde 300 myńǵa jýyq sábıdi satqan. Qylmyskerler balalardyń analaryna sábıleriniń qaıtys bolǵanyn aıtyp, al qoldan jasalǵan qujattary arqyly basqa ata-analarǵa satyp otyrǵan. Mundaı jaǵdaı Qazaqstanda da birneshe márte qaıtalanǵan bolatyn. Mysaly, OQO-daǵy №1 perınataldyq ortalyqtyń dárigerleri 2 jyl boıy jańa týǵan nárestelerdi satyp kelgendigi jaqynda anyqtalǵan. Tergeý barysynda anyqtalǵandaı bólim meńgerýshisi men dáriger-neanotolog birlesip, eki jyl kóleminde jańa týylǵan sábılerdi saýdaǵa salyp kelipti. Olar bala súıe almaǵan otbasylardy taýyp, qomaqty aqshaǵa satyp otyrǵan. Bul birinshi jaǵdaı emes. Bala satýmen aınalysqan dárigerler Jambyl oblysynda da bar bolyp shyqqan. Jambyl oblysyndaǵy jekemenshik perzenthananyń bas dárigeri náreste saýdalaýmen aınalysqandyǵy týraly BAQ san márte jazǵany da belgili.
63 jastaǵy perzenthana basshysy 5 balany satyp jibergen.
Ózderińiz kórip otyrǵandaı úkimettiń ózi bastap bala satýdy joıýǵa qulyq tanytyp otyrmaǵan soń ózgeler qaıtsin? Memlekettiń ózi óz balalaryn saýdaǵa salyp jatqanda ertedegi babalardyń «balaly úı bazar» degen máteli eske túsedi eken. Ókinishke oraı, qazir sol qarakóz búldirshinderimizdiń bazardaǵy taýardan aıyrmashylyǵy joq. Bala satqandar - quryqtalar. Al shetel asyp ketken bala- ketti ǵoı. Olar endi qaıtip kelmeıdi de. Tek bir aqıqaty – olar Qazaqstandy satyp ketken joq. Qazaqstan olardy satyp jiberdi!
Nurgeldi Ábdiǵanıuly
«Qamshy» silteıdii
