Tańerteń   aýyl  shetindegi  menshik  tabyn  jınalatyn  taqyrda   búgin  de   aıqaı-shý eken. Aryq,  alasa  torynyń  belin  maıystyryp  mingen  ıyqty   sıyrshy, at  ústinde  óziniń  uzyn  boıyn  jasyrǵandaı  myqshıa  túsip,  sıyr  qosýshylarǵa   áldeneni  aıǵaılaı  túsindirip  jatyr. Eki-úsh  orys  áıeli  qoldaryndaǵy  shybyqtaryn  bezep  daý  aıtýda.  Eki jaqtyń  da  birin-biri  tyńdap  jatqany shamaly.

–  Osy dúleıden  basqa sıyrshy quryp qalǵandaı…

–  On je  glýhoı, mne kajetsá, ı po-svoemý  ne  ochen-to  ponımaet…

– Ýj, ne ponımaet, prosto prıkıdyvaetsá – dep taraı  bastady.  Aryq  toryny  búıirinen  emes,  uzyn  sıraqtyń kerzi etikti ókshesimen ishinen tebinip  sıyrshy ary bettedi. Meniń  oıym – erteden  tanys  osy kisige  sálem  berý  edi, bir sátsiz ýaqytta  shyqqan  sıaqtymyn.  Esime  baıaǵydaǵy  bala  kez  túse  berdi...

...Kóktemniń jazǵa aýysar  shaǵy. Aýyldan  úsh  shaqyrymdaı  jeke  qystaýdaǵy  shopan úıinde  úlken  toı. Byltyrdan beri  óz aldyna jeke otar alyp  tirligin  jasap júrgen  Orynbasar   jýyqta   kelinshegi  bosanyp,  uldy bolǵan, sonyń –  shildehanasy.  Bala qyrqynan  shyǵyp,  qarynshashyn alǵansha,  kóz tıedi – dep  toıdy osy shamaǵa  Orynbasardyń sheshesi  belgilegen.

Ásirese, shesheıdiń  shuqshıa  qadalǵany –  byltyr kúzde  arǵy  betten  ótip, elge kelgen  aǵaıyndardyń jaıy.

– Jat  jerde  jaby  bop  ósken  týysqandar  elim-jurtym  dep  jetkende,  sýyq  qabaq  kórsetip  shettetpeı  ishimizge tartaıyq, tezirek  kirigip  ketsin, solardyń  birin  qaldyrmaı shaqyryńdar. Bir  jaǵy  kelgeli  bireýine  dám  tatyrǵanymyz  joq, bilmegendikten emes,  jaz-jaılaý, qys-qystaý  malshynyń  kúıbiń  tirliginen – degen.  Asyly,  sheshesiniń  sózine  Orynbasar  qarsy kelýdi  bilmeıtin, ákesi  soǵysta  habarsyz  ketip,  anasy  aýzyna  tistep  ósirgen,  bul úshin  odan  aqyldy  jan joq  bolatyn. Baqytyna oraı  kelinshegi de  enesiniń  qabaǵyn baǵatyn bolyp  shyqty...

...Qoıshynyń  uzyn  tam   úıiniń  bir  qabyrǵasyna japsarlastyra  kıiz, brezent  ustap  quraǵan  qalqanyń ishi  gý-gý, qys  boıy  shalǵaı qystaqta  buıyǵyp  jatqan  malshy  qaýym  bir jasap,  búgingi  merekege  shyn  qýanyshty. Olardan  irgedegi  aýyldan  kelgen  traktorshy, shopyrlar da  kem  túser emes . Osy  dýdyń bir  árediginde:

–Báıbishe, –degen  qoıý  daýys  sańq  etkende,  jańaǵy  gýil  nege  ekeni  belgisiz, sap  basylyp, jurt  túgeldeı, aldymen  Orynbasardyń  sheshesine, sodan keıin  tór  jaqqa qarady.

–  Báıbishe? – degen daýys  ıesi –  saqaly  býryldanǵan,  bet  pishini  kelisti  jas ortasynan  asqan kisi  toqtamaı  sóılep  ketti.  – Mynaý  búgingi  qyzyqqa  siz  shaqyryp,  biz keldik, qýanyshqa ortaqpyz, qutty  bolsyn.  Estip  jatyrmyz,  jalǵyz  uldan  keıingi  tólbasyńyz  eken, baýy berik,   ǵumyrly  bolsyn.  Beremin  dese  jaratqannyń  aldy  keń,  úbirli-shúbirli  bolýǵa  jazsyn  sizderge  – dep   sál  toqtady  da,

–  Keshegi  balapan  basyna   turymtaı  tusyna   ker zamanda  arǵy  bet  aýyp, tarydaı  shashyraǵan  eldiń  tuqymy  edik  biz, búginde,  Allaǵa  táýbe,  týǵan  jerdiń topyraǵyn  basyp, týǵan  elmen  qaýyshyp, sol  eldiń  otyn  ottap, sýyn  sýlap  jatqanymyzǵa da  biraz  boldy.  Endi  mynaý  jan-jaqtan  jıylǵan  qaýym  birin-biri bilip júrsin, men  ar  jaqtan kelgen  azamattardy  tanystyryp  qoıaıyn – dep sál kidiris jasady. Osy kezde  mundaı  uzyn  sózge  úırenbegen, onyń  ústine  baǵanadan  beri  dastarhanda  tirelip  turǵan aǵy bar, qyzyly  bar, qolsyrasy  bar túrli  ishimdiktiń birazyn  japyryp  úlgergen  «bergi»  bettiń   adamdary  gý  ete  tústi:

–  E, mine  jón sóz,  aqsaqal  tógiltti.

–  Eskiniń  kózi  ǵoı,  týra  túpten  tartty  zańǵar.

–  E, mundaı  kisiler  bizdiń  jaqta   búginde  joǵaldy  ǵoı.

–  Malades  shal, pirámi, tóshkige  urady.

– Shýlamańdarshy, sóz  tyńdatpadyńdar  ǵoı, tipti – desip  basylǵanda,  jańaǵy  sóz  ıesi  jańa qonaqtardy  tanystyra   bastady. Kóbi – Abaq  Kereı  balalary  eken, bir-ekeýi  Ór  Naımannan  taraıdy, úlkenderi  arǵy  betke  bala  kúnderinde  ótken, jastary sol  jaqta  týyp  ósken, barlyǵy  Shyńjań  raıonynyń  Dórbiljiń  qalasynyń  mańyndaǵy aýyldardan. Túp  tegi  Tarbaǵataı  taýynyń  kúngeıi.  Arǵy  bette kóbi  negizinen  maldy  kásip  etken, biren-saran qyzmetke  aralasqandary  da  bar, jastardyń  keıbireýi  úlken  oqýda  oqyǵan, bitirip  úlgermegen...

– Al,  onda  tanystyq  úshin  iship  qoıaıyq  –  dep bosaǵa jaqtan  baryldaǵan  Myrzany  janyndaǵylar  túgel  jabylyp  basyp tastaǵan soń, toı bir  mamyrajaı  qalypqa  túsip, baısal  tapty. Jurt  emen-jarqyn  áńgimelesip,  birin-biri  qaljyńmen  keý-keýleı bastady, bul  qazir  jaıaý  aıtys  bastalady  degen belgi  edi.  Bizdiń  jaqta, qaı  zamannan ekeni  beımálim, jıyn-toıda  án  salý  emes,  aıtysý úrdisi, onyń  ishinde de  eń  bir «demokratıalyq» túri  damyǵan.  Kim-kimmen  aıtysqysy  kelse,  soǵan  qarap  bir  aýyz  qara  óleń  aıtsa  jetip jatyr, aıtys  bastaldy  deı  berińiz,  birneshe  jup  qatarynan  aıtysýy  da múmkin, eshqandaı  shekteý  joq, báriniń  sózi  taýsylǵanda,   ishinen  sýyrylyp  bir  ǵana  jup  qalady, qalǵan  jurt  solardyń  aıtysyn  tamashalaýmen  toı  aıaqtalady.

Búgin  sol  úrdis oılamaǵan  jerden buzyldy. Dastarhannyń  ortadan  tómendeý  tusynda  otyrǵan  keýdeli,  qyzyl shyraıly  jas  jigit  jurtty  siltideı  tyndyryp,  án  bastady. Kóptiń qaıran  qalǵany – án  salý, onyń  ishinde  er  adamnyń  án  salýy  bir jaǵynan  bolsa, odan keıin án – tosyn, eń  keremeti  –  jigittiń  áýezi  bólek  erekshe  daýysy.  Ún  anaý  bir kóterilip, bir  basylǵan  keń  keýdeden  shyǵa  ma,  joq  tamaqtan  álde  tańdaıdan  ba, bolmasa  bárinen  bir  ýaqta  shyǵa  ma, aıyryp  bolmaısyń. Áıteýir, bir  sıqyr  boıdy  jaılap, jandy  ýatady. Án  aıaqtalǵanda  dastarhan  basy  eseńgiregendeı  tyna  qalady  da,  sátten  keıin  buzǵan  aranyń  uıasyndaı  gý  ete  túsedi. Taǵy- taǵylaǵan  suraýmen  jigit  uzaq  án  saldy. Kózin  tómen  salyp, sál teńsele  túsip  shyrqaǵanda,  buryn  mundaıdy  patefonnan  ne  jylyna Almatydan  bir keletin  ártisterden  ǵana  estip  júrgen  qalyń  toptyń  ánge  sýsyndaǵany  osy  shyǵar. Janynda otyrǵan  ıyqty,  aqquba  óńdi  jigit  uzyn  boıyn eńkish  ustaıdy  eken,  arasynda  óziniń  qońyr  daýysyn  qısyndy  qosyp, ándi  ádemi  ádiptep  otyr. Kezekti án  aldyńǵylardan  ózgeshe  eken,  týǵan  jerinen  shalǵaıda  júrgen  jigittiń  saǵynyshy  myna  oryndaýda   adamnyń  janyn  jep,  júregin  ezip jibergendeı. Qos  daýys  «Adasqan  órisinen,  ýáıdaı,  biz  bir  úıir-aı...» – dep  qońyraýlatyp, qońyrlatqanda,  baǵanaǵy  qyzý kóńil  sý  sepkendeı basylyp,  árkim  óz oıynyń  jeteginde tomsardy, aýyr únsizdikti «ú-ú-h-h,  qaıteıin-aı» degen  mosqal  áıeldiń  tereń kúrsinisi  buzdy. Dastarhan  basyn  bir túsiniksiz  yńǵaısyzdyq  jaılady.

...Áı,  uldar,  – dedi  osy  kezde  baǵanaǵy  aqsaqal,  aty – Baıtoq   eken, –  Jurttyń  eńsesin  kóteretin bir ánderińdi  salyńdar da,  aıaqtasańdar  da  bolar. Qyzyqtyń  da  shegi bar, asyra  siltemeńder.

Ánshi  jigit, Túlek  kórshisine, – Balameski  – dedi aqyryn.  –  Oǵan  dombyra kerek  qoı –  dedi  uzyn  jigit. – Janjigit  ańtarylyp,  bul  jaqta  dombyrany  sırek  ustaıtynyn  biletin sıaqty.  Bul  jerde  de  Orynbasardyń  sheshesi  kóregendigin jasaǵan,  toıdyń  aldynda  uly  men  kelinine  bergen  kóp  tapsyrmanyń  biri – aýyldaǵy  Saǵyntaıdyń  ákesinen  qalǵan  dombyrasyn  suratyp  aldyryp  qoıý  bolǵan. Múmkin, jańa  qonaqtardyń  arasynan  shertetinder shyǵyp  jatsa  degen oımen. Orynbasar úıden  tósektegi  jıýly  jastyqtardyń  artyna  tyǵyp  qoıǵan  eski  qalaq  dombyrany  alyp  keldi.

Janjigittiń  uzyn  qoldarynda    múlde  oıynshyq  sıaqty  kóringen dombyra  bastabynda  mińgirlep, shyrtyldaǵanymen,  sálden  soń  ıkemge  kele  bastady. Shanaqtan  jyldam, oınaqy  áýen  tógilgende,  baǵanadan  Janjigittiń  janynda  qımylsyz turǵan  Túlek   qulaq  tundyra  ysqyryp  jiberdi  de eki  qolyn  basynan  asyra  kóterip, bir  búıirlep  jyljyp-jyljyp emes-aý, syrǵyp  jóneldi. Dombyranyń  qaǵysyna  qos qoldyń saýsaqtaryn shartyldata  qosyp,  dastarhannan  árirek  kishkene  alańqaıdy  bir aınalyp, tabanyn  jerden  sál kóterip, odan  jerdi tepkendeı  jalǵan qımyl  jasap, eki  búıirine kezek teńselip, bir  eńkeıip,  bir  shalqaıyp  qonaqtarǵa jaqyndaı  bergende,  dombyrasyn  sekirte bezildetip  myna  jaqtan  Janjigit  qosyldy. Bıge  shyqqanda  uzyn  da  eńkish  boıy  symdaı  tartyldy, dombyrany  birese basyna, birese  ıyǵyna,  keıde shyr  aınaldyrǵan kúıi Túlektiń  qataryna  anandaı  jerge  baryp  bir tizerleı  otyrdy,  osy  kezde  Túlek bıleı  júrip,  ashshy  shyńǵyrǵan  daýyspen:  «Par  at shektim  sabanǵa,  Bir  at  tarta  almaǵanda,  Mátúr  qyzlar ıyr ıyrlaıdy,  Ialǵyz  ıata  almaǵanda»,- dep  shyrqaǵanda, qaıyrmasyna  kúńgirlep  Janjigit  qosyldy.   Eki  jigit  ándetip  júrip uzaq   bıledi, neshe  túrli  ań-qustyń  qımyl-qozǵalystaryn  keltirip, kempir-shal  júristerin, uıalshaq  qyz  ben  jasyq  bozbalanyń  qylyǵyn saldy. Eń  qyzyǵy, osynyń  bir de bireýiniń  sókettigi  joqtyǵy,  bári  de  jarasymdy, bári de  jónimen...

Dám  men  qyzyqqa  bókken  kópshilik, as  qaıyrylǵannan  keıin,  sháıdiń  aldynda  aıaq  jazbaqqa  syrtqa bettedi.  Ádette  mundaı  toıda  qonaqtardyń  birazy, ásirese  úlkender  jaǵy  etten  keıin  toı  ıelerine  rahmetterin  aıtyp taraı bastaıtyn-dy. Búgin  ondaı  joq. Toı  qyzyǵyn  qaı-qaısysy  boıyna  sińire  túskisi  kelgendeı  ánsheıinde  qaramaıtyn  sháıdi  jeleý  etip, qaıtýǵa  asyqpady. Dý-dý  áńgimeniń negizi  jańa  qonaqtardyń  ónerine  saıady, úlken  áıelderdiń  kópshiligi  shetkerirek  turǵan  Túlek  pen Janjigitke  jaqyndap baryp,  sambyrlaı  sóılep táńir jarylqasyndaryn  jaýdyrýda.  Eki-úsh  jigit  shet  jaqta  alysyp  júr.  Taǵy  bir-ekeýi  úrıtsoqtap  analardyń  qoltyǵyna  sý  búrkýde.

– Áı,  shańdatpaı  anaý  jaqqa  baryp  alysyńdar. Ónerleriń  tasyp  bara   jatsa,  ortaǵa  shyǵyp  kúrespeısińder  me  bylaı...  – dep  úlkenderdiń  biri  zekip  edi.

–  Kúressek  kúresemiz,  onda  ne  tur – dedi  alysyp  júrgenniń  biri  qarsylasyn  qoıa  bere  sap, beri  qaraı  syzdana  burylyp.

– Óı,  mynaý  shyn kúreskeli  tur-eı, eı, tráktirister, shyǵaryńdar ishterińnen  jannan  bezgen  bireý  bolsa,  bizdiń  malshy  qaýymnyń  túıe Balýanyna.Qyzýy  áli  tarqamaǵan Myrza  baryldap  ortadaǵy  qalyń  toptyń  ishine  kirdi.

– Ne, kók  temirdiń  ishinde  qystan  qoqshaqtap áreń  shyǵyp  edińder, jilik  maılaryń  tolǵan  joq  pa  áli... Ekiniń  biri, ıá  kisilerińdi  shyǵaryńdar  ortaǵa,  ıá  báıgemizdi  shappaı berińder  –  dep  ózeýredi.

– Úı, mynaý tigilmegen  báıgeni  qanjyǵasyna  baılap úlgerdi  ǵoı. Baıekeń  bul  toıǵa  balýanyn  ertip  saılanyp-aq  kelgen eken, basqalaryńnyń   júldeden  omyraýlaryń  ispesin – dep qurdasy Ázimbek qarqyldaı kúlip  edi.

–  Kúljıan  tátem  uldy  bop  jatqanda   báıgege  bir  toqtyny tikpeıdi  deısiń  be.

–  Myrza  Orynbasardyń  sheshesi  jaqty  meńzep  –  sony  qazir myna  kókeńniń sarjalyna  óziń  óńgerip  beresiń  kúlkiń  kómir  bolyp.

– E,  mine jigittiń  sózi, mynanyń  arty  nyǵyz,   bet  qaratatyn  túri  joq  – dep  taǵy  bireýler  shoqty  kóseı  tústi.

– Áı,  Nazarbek, shyqshy  myna  baryldaqtyń  balýanyna, bes jyl  fızkýltýrnyıda  tekke  oqydyń  ba, mynany  áýliktirip  turasyń  ba  – dep  endi  múıizdeýge ózi  ilinip  bara jatqan  Ázimbek yshqynyp. Nazarbek  úlken  jarystar  bolmasa, mundaı  aýylishilik  alys-julystan  alys  júretin  ádetimen,  tobyǵyn  taıdyryp  alǵanyn syltaýratty. Endi  kópshilik  shynymen qyzyna  bastady. Áýelde  oıynnan  bastalǵan  bul  alys, eregiste bólektene  qalýǵa  qashanda  daıyn qazaq  úshin  shyn básekege  aınala  bastady. Jurt  birin-biri  tyńdamaı  gýlep  ketti.

– Eı,  Kıikbaı,  – dedi  Myrza   baǵanaǵy  kúrespek bolǵan  jigitke, osy  shýdy  basa  daryldap ortaǵa  shyq  ta, óziń  tańda   kisińdi,  shyqpasa  áńgime  joq, báıgeni  áketemiz, boldy... Shý  saıabyrsı  qaldy. Kıikbaı  kóp  tosqyzǵan  joq,  topty  jaryp  bardy  da  art  jaqta  turǵan  Janjigitti kórsetti.

– Men  mynaýmen  kúresem,  uzynnyń  qulaǵany  jaqsy – dedi  qysqa  moınyn  ishine  tartyp, qabaǵynyń  astynan  buqakózdene  qarap. Beıǵam  turǵan  Janjigit  abdyrap  qaldy. Jańaǵy  dýyl  da  sap  basyldy. Qalaı  degenmen  qonaq  jigit, birden jaǵasyna jarmasý  qolaısyzdaý  bolǵany  shyn  edi. Oǵan  qarap jatqan  Kıikbaı  joq, Janjigitti belden  ala  tústi.  Ol da  endi  keshikse, qapy  qalatynyn sezdi de, sol  qolymen qarsylasynyń jaýyrynynan, oń  qolymen  ishinen tirep, aıaqtaryn  artqa  tastap  siresip úlgerdi. Kıikbaı  alǵashqy qarqynda  ala  almaǵanyna  yza  bop,  endi  Janjigittiń  boıyn  tikteýge kúshin  saldy, bir  sátte  onyń  da  reti kelgendeı,  belden  qatty  syǵyp  ózine  qaraı tartqanda,  uzyn jigit qaıqaıyp, shalqalaı  berdi, endi  Kıikbaıǵa  syrttan  shalsa  jetip  jatyr,  qonaq  kesken  terekteı  sulap túspek, kóptiń de  kútkeni  osy  edi. Kıikbaı  da  solaı  istedi, sóıtti  de... áýede  kóterilip  baryp,  aınala  berip  shalqasynan  dúrs  ete  tústi,  shań  burq   etti...  Janjigit  ony  qolynan  tartyp  turǵyzdy. Mundaı  sumdyq  shapshańdyqty  buryn-sońdy  kórmegen  kópshiliktiń  de, Kıikbaıdyń  da esi aýyp  qalǵandaı,  ásheıinde  bireýden  jyǵylyp  qalsa  «qapym  bar» – dep  ózeýrep, qaıta  kúrespeı  tynbaıtyn  ólermen, bul  joly  sol  ádetinen  taıyp, sileıip  tur, álde  qatty  jyǵylyp, tynysy  tarylyp  qaldy ma?..

Orynbasardyń  sheshesi – Kúljıannyń  suńǵylalyǵy  dál  keldi,  osy toıdan  keıin  arǵy betten kelgendermen  arada  bir túsinistik  ornaǵandaı, onyń  taǵy  bir  sebebi  sovhozdyń  ushy-qıyry joq  myń  san  sharýasy  da  bolar. Qıynǵa  tózimdi, basshyǵa  talap  qoımaıtyn  bul  aǵaıyndar  úlkendi-kishili  bastyqtarǵa  da  qolaıly  boldy,  qaıda  jumsasa  sonda  barady, basqalardy  keńirdektesip  júrip  zorǵa  jumsasa,  bularda  ún  joq, aı  júredi, jyl  júredi, sharýa  bitkende  tóbesin  bir-aq  kórsetedi... Osylaı tórt-bes  jyl  da   zýlap  óte  shyqqan. Janjigit  te  etke  mal  aıdady,  qoı  qyryqty,  shóp  maıalady,  maty  basty.  Maty  demekshi, arǵy  betten  kelgeli  ekinshi  qysta   Ertistiń  jaǵasyndaǵy  qalyń  qamysty  shaýyp, ony arnaıy  stanokqa  sap  nyǵyzdap, odan keıin  jumsaq symmen  kóktep  qamys  taqta  (maty ) jasap  júrgende,  bir  tosyn  jaı boldy.  Maty  sovhoz  qurylysyna  taptyrmaıtyn  arzan  da  berik  materıal,  jergilikti  turǵyndar  úıdiń  qabyrǵasyn  osydan  ustap,  tóbesin  de  osymen  jabady. Sondyqtan  da  qamys  bar  sovhozǵa  kerek.  Bizdiń  aýyldyń  kisileri  matyny  jaǵada  qona  jatyp  basady,  basqa  sovhozdar  shabylǵan  qamysyn  birneshe  traktor  bop  kelip, tirkemelerine tıep alyp,  óz  jaqtaryna  aparyp   daıyndaıdy.  Búgin  de  solardyń  bir  toby  qamysty  taý-tóbe  tıep  alyp,  qaıtar  aldynda   tamaqtaryn  iship,  jylynyp  alýǵa  qara  qosqa  kirdi.  Aýyz  úı, tór  úı  dep atalatyn  eki  bólmesi  qazandyq  peshpen  bólingen  qara  qostyń  aýyz  úıindegi  uzyn  stol  basyna  qaýqyldaı  sóılesip  bes-alty  kisi  jaıǵasa   bastady. Úı  ıesi  bop  sanalatyn  Samaı  bir  qoltyq  qamysty  eki  búktep   janyp  jatqan  qazandyqqa  tyqty  da, qazannan  maısholpymen  súzip  býy  burqyraǵan  balyqty  úlken  jaıpaq  tabaqqa  túsire  bastady.  Osy  kezde  syrttan  kirgen  Doske  men  Janjigit  te  sheshinip,  qoldaryn  shaıǵan  soń  dastarhan  shetine  jaıǵasty.  Bar  mázir – býy  burqyraǵan  eki  jerdegi  balyq, qalyń týralǵan  nan,  úlken  aıaqtarǵa  quıylyp,  tórt-bes jerden  qoıylǵan  sorpa  bolsa  da,  peıil-keń,  qonaqtar  óz  dorbalaryn  ashyp,  shoshqanyń  úlken  kesek  súr  maıy  men  pıaz, sarymsaq   qosty.  İshterinde  bir-aq  orys  bolsa  da  túgel  oryssha  sóıleıdi. Janjigittiń  osynda  kelgeli  bir jyldan  asa  ýaqyt  ótse  de  úırene  almaǵany – osy  orystyń  tili  men  shoshqasynyń  maıy.  Qazir  de  aldyna   qoıǵan  súr  maıǵa  tiksine  kóz  qıyǵyn  sap,  ózi  uqpaıtyn  ózge  tildegi  áńgimege  nazar  aýdarmaı,  taban  balyqtyń  bir  keseginen  qyltanyn  bir-birlep sýyryp,  tazalap  aýzyna  aparyp  eppen  shaınap  otyr.

–  Saǵan  aıtyp  otyr  –  dep  Samaı  búıirinen  túrtkende  selk  etip, jan-jaǵyna  qarap  edi, tór jaqtan  bireý:

– Ne, kereńsiń be, álde, qytaısyń  ba? – dep  gúr  ete  qaldy.  Janjigittiń  áste  kótere  almaıtyn osy   «qytaı» dep  tabalaǵan sóz  edi.

– Joq, oryssha  bilmeıtin  qazaq  edim,  asqanyń – orysshalaǵanyń  ba?  – dep  atyrynyp  shyǵa  keldi.

– Á, tiliń  bar  eken,  po-moemý  daje  uzyn  sıaqty, qysqartyp  bereıin  be?               –  Gúrildek  daýys  ıesi  beri  qaraı keýdesimen  buryldy.

– Ózi  bergen  tildi  qudaı  ózi  qysqartar  kerek  dese. Sen  bekerge  apshyma.

–  Qudaıyńdy  umytqan  ekensiń, tanytaıyn  ba ? – Osy  jerde  gújildekke  qarsy  otyrǵan  kárteńdeý  orys  qolyndaǵy  bótelkesin  shaıqap:

–  Aýes,  tarý  zaderjıvaesh,  narod  na  tebá  smotrıt – dedi. Jańaǵy  gúrildek  aldyndaǵy  orysqa  bir, odan  baǵanadan qolynda  ustap  otyrǵan  króshkege  bir  qarap  ap,  ydysty  basyna  bir-aq  tóńkerdi de,  bet-aýzyn  tyrjıtyp,  pıaz  ıiskedi. Orys bosaǵan  ydysqa  bótelkeden  ólshep  quıyp  jaǵalata  bastady.  Qos  ıelerine  usynǵan  joq. As  iship jylynǵan  jolaýshylar  bir-bir temekiden  tartyp  ap,  kıinip  syrtqa  bettedi. Janjigit  endi  baıqady, Áýes  shynynda  da  zor  eken.  Kúpáıkeniń  syrtynan  uzyn  sýlyqty  kıip alǵanda  tóbeni  tirep, esikke  sımaıtyndaı kórindi.  Qulaqshynnyń  baýyn  tamaǵynyń  astynan  baılap  jatyp, buǵan kóz  qıyǵymen  qarap

– Uzyntura, – dedi, búgin  Áýestiń  qoly  tımegenine  qudaı  de,  keleside  meni  aınalyp  júr.

Janjigit  úndemedi... Qarańǵy túse  jaǵada  yzǵyryq  qataıa  bastaǵanda,  eki  jigit  búgingi  shyǵarǵan  matylaryn  tekshege  jıdy  da  qosqa  kirgen-di.  Samaı  sarqamysty  órtep  jaǵyp, aıadaı  eki bólmeni  jyp-jyly  ǵyp  qoıypty.

– Al, qoldaryńdy  shaıyp  otyra  qalyńdar,   syrbazǵa  bir  búıirden  tıip  bereıik, buıyrsa.

–  Daýysyń  ajarly,  aýyń  maıly  bolǵan-aý  búgin,  syrbaz  jegizbek  bolǵanyńa  qaraǵanda,  Doske  rızalyǵyn  sabyrmen  bildirip.

–  Osy  Samashtyń   arqasy   ǵoı  bizdiń  kisi   qatarynda   júrgenimiz. Sovhozdyń   qoıyn  bilmeımin,  ekeýimizdi  qystan  kúıli  shyǵarar  amandyq  bolsa  bul  eriń – dep  Janjigit te  qostap  jatyr  myna  jaqtan.

– Áı,  aýyzdaryńnyń  salymy  da, áıtpese, aýǵa  joıan  eki  sazandy  men  noqtalap  qoıdy  deısińder  me,  odan  da  tez otyryńdar  dastarhanǵa. Samaıdyń kúndegisi  osy, jumystyń  basynda  shabylǵan  qamysty  qushaq-qushaq  tasyp,  stanokty  aınaldyra  jetkilikti  ǵyp  úıip  tastaıdy  da, qamys  jaǵadan  árirek  qurǵan  aýyn  qaraıdy,  kúndelikti    balyǵyn  alyp, artyǵyn  qarǵa  kómedi,  «na   chernyı  den» – deıdi  ózi  onysyn. Tamaq  daıyndaý, peshke  ot  jaǵý  da  osynyń  moınynda.  Ómiri  jaǵada  óskendikten  be, álde  ózi  ıkemdi  me, balyqty biteýdeı  qýyra  ma, qaqtaı  ma, joq   qýyrdaq  jasaı  ma,  áıteýir  qolynan  bári  keledi.  Búgingi  syrbazyn da  aldymen  qazanǵa  sýdy  az quıyp,  qaınatyp, oǵan  bólingen  sazandardy  batyryp,  bir  buqtyryp  ap,    otty  báseńdetip,  qamys  janyp  bitkende  qazandyq  peshtiń  tabyna  sorpasy  sarqylǵansha uzaq   ustaǵan.  Maıyn  boıyna  sińirip,  sartap  bop  pisetin  osy taǵamdy  jaǵalaý   jurty «syrbaz» dep  ataıdy. Keshke  deıin  sýyq  sorǵan jigitter  tabaqqa  endi  qol  salyp, usaq  súıegi  túgi  qalmaı  erip  ketken  aýyzda  úgilip  turǵan  maı  sazandy kómeılete  bergende,  Samaı buryshtaǵy  júktiń  arasynan    jasyl  bótelkeni  sýyryp  ap,  stolǵa qoıdy.

– Úı,  mynany  qaıdan  taptyń?

– Búgin  meıram   jasadyń  ǵoı,  neniń  qýanyshy  dep  qosarlana  jarysqan  ekeýine.

–  Tizem  qaqsasa  jaǵaıyn  dep  tyǵyp  júr  edim – dep  kempirdiń  daýysyna  salyp, –  «Osobaıa  moskovskaıany» isheıik, baǵanaǵylar  sıaqty  ashshy  «Persovkany»  simire  bermeı. Úsheýi  asyqpaı  otyryp  bir jartyny  da,  bir  tabaq   syrbazdy  da  taýysty,  áńgime  taýsylǵan  joq.

...Áýespen  beker  baılanystyń  – dedi  Doske.  «Prıboıdyń» kúlin  qańyltyr  qutyǵa  qaǵyp  otyryp.  –  Ol  qıyn  adam. Saý  kúninde  odan  keń, odan  aqkóńil  kisi  joq. Al, aýzyna  birdeńe tıse boldy  qutyrynyp  shyǵa  keledi,  odan keıin  ony  toqtatý  joq,  sózge  sengish, baǵana  janyndaǵylar  seni  aıtyp, «anaý uzyn senimen  aıqasam – deıdi»  – dep  qaljyńdaǵan  bolyp  edi, sol  jetti, saǵan  uryndy, sen  de  shaq  ete qaldyń,  qaıta  bul  joly.  Áýesti  ne toqtatqanyn  bilmeımin, áıtpese  bir  soıqannyń  bolary  anyq  edi. Teginde  onymen  baılanysyp  bereke tappaısyń...

– Ózi  ǵoı  birinshi  bastaǵan, áıtpese,  nem  bar  alǵash  kórip  otyrǵan  kiside.Men betine  qarap  sóz  aıtqam  joq, ózderiń estip otyrsyńdar,   Janjigit  aqtala  sóıledi.

– Aqtalmaı-aq  qoı, bilemiz Samaı sózdi  jalǵady. – Pále  nede  deseńshi  odan da, pále Áýestiń  balýandyǵynda,  balýan bolǵanda  kezinde  Almatyńnyń  ózine  deıin baryp, júlde  ákelgen peri, úıinde kúmis  medal ilýli  tur  sonda alǵan, ózim  kórgem. Qazir  endi, árıne, burynǵydaı  emes, sonda  da  bul  mańaıda  onymen  tiresetin  jannan  bezgen  aqkóz  joq,  búginde.

– Al, sonda  mende  nesi  bar?

– Kak  nesi  bar,  sen  qyzyqsyń-eı,  Kıikbaıdy  jyqtyń  ba,  Bekqazyny  jyqtyń  ba,  el  «kúres» – degende  Sháımurat  saǵan  qarsy  shyqpaı  qoıdy  ma, ZIL-dyń motoryn  jalǵyz  saldyń  ba, osy  az  deısiń  be baǵanaǵy  sıaqtylar  osyny  Áýeske  jetkizbedi  deısiń be?   – Sonda  maǵan  ne  qylmadyń  deıdi?

– Túúh, mynaý  meniń  mıymdy  shoqyp  bitirdi  ǵoı, ábden. – Samaı  qurdasy Janjigitke  qashanda  erkin  sóıleıtin ádetimen.  Endi  senimen  kúrespegen  kim  qaldy,  áhá,  sol qaldy, ıá,  Áýes, endi  jetti  me,  óı,  seniń  anaý  tóbeni  tiregen  basyńa  jetkenshe  qaıda  – dep  qolyn  túńile  silkigen  Samaıdyń  qylyǵyna  úsheýi  de  kúldi.

– Jaraıdy, jigitter,  dem  alaıyq degen Doskeniń  sózinen  keıin  uıyqtaýǵa  jatqanymen,  Janjigitten  uıqy  qashty. Kóz  aldynan  búgingi  ýaqıǵalar  óte berdi. Áýestiń  baǵanaǵy  túri elestedi  esine  Bekqazynyń  qylyǵy  túskende,  kúlkisi  keldi... Buǵan  brıgadır  Qapar  kómir  túsirip  alýǵa  traktor  bergen,  sodan  Janaqtyń  janyna  syǵylysyp  otyryp  Quıǵanǵa  kelse, biraz kólik  kezekte  tur  eken. Bul  da  kómir bosatatyn  aryq  sary  kisige  qaǵaz  jazdyryp  alǵan soń,  kezektiń aıaǵyna  traktoryn qoıǵyzyp,  ózi  shetkerirek  shyǵyp  aıaq-qolynyń  sireskenin  jazyp  júrgen.

–  Jigitim, – dep  artynan  bireý  gúr etkende,  selk  etip  jalt  qarady.  Qoımanyń  qorshaýynyń  ortasyndaǵy úıshiktiń shalqasynan  ashyq terezesinen  bireý  jasyl  fýrajkaly  basyn  shyǵaryp,  qol  bulǵaıdy. Bul  jaqyndap kep  sálem  bergende, ol  basymen  esikti  nusqap:

–  Zahodı – degen, búıirdegi alasa  esikten  búktetilip  áreń  kirgen  buǵan  ornynan  turdy  da, – Bekqazy, proshe  Beka – dep  qolyn  usyndy. Janjigit  endi  baıqady, myna  adamnyń  poshymy  bólek  eken,  boıy  qansha  bolsa,  eni  sonsha sıaqty, jap-jalpaq, jup-jumyr,  tutasyp  jatqan  bir  alyp  dene, sózi  de,  qylyǵy  da  elden  erek.

– Kak  zovýt, atyń  kim ? –  oryssha-qazaqsha  surap  aldy da, znachıt, Jako... Slýshaı, Jako, deneń  bar  eken,  ývajaıý,  menimen  kúresip  baıqasań  qaıtedi, obeshaıý, borba  býdet  chestnoı  –  dep  mańdaıynda  eki  balǵa  aıqastyrylǵan  japsyrma  temiri  bar  jasyl  fýrajkasyn  sheship  stolǵa  qoıdy.  Janjigit  endi  baıqady,  myna  dáýdiń  basy  da  denesine  saı  qazandaı  eken, moıyn  joq, ıyqqa  qondyra  salǵandaı   dóńgelek   jalpaq  bette  eki  qysyq   kózden basqanyń  bári  molynan  pishilgen. Janjigitke  jas  mólsheri  qyryqqa   taıap  qalǵan  bul  jigit  aǵasy  unady.

–  Ný  chto,  reshaısá,  kóreıik  aıqasyp  –   dedi qaıtadan Bekqazy  munyń  úndemegenin  kelispegenge  balap.

– Men  kómirge  kep   otyrmyn  ǵoı , kúreskeli  emes,  Janjigit  shyn  qysyldy.

– Za   ýgol  ne  bespokoısá,  ylǵı  kesegin  tıetip  berem,  Beka   slovamı  ne brosaetsá,  lúboıdan  sura.  «Jakoǵa»  sheginer  jer  qalmady.

–  Qaıda  kúresemiz?

–  Vot  eto –  pravılnyı  bazar,  maǵan  júrekti  jigitter  unaıdy,  kettik. Alǵa  túsip  ap  tarta  berdi.  Jalpaqtyǵynan   ba,  jalǵyz  júrgende  alasa  sıaqty  kórinedi  eken. Kómir  qoımasynyń  aldynda  bir  top  kisi  turǵan,  álgilerge:

-Báriń  júrińder,  biz  Jako  ekeýimiz  kúresemiz,  sender  bolet  etesińder – dep  gújildep  edi, kezek  tosyp  turǵany  bar,  erigip  áńgime  izdep  turǵany  bar, bir  top  kisi  beri  qaraı  dýyldaı  osharyldy.  Bekqazy   qorshaýdy boılaı biraz  júrip  kep, keń  qumdaýyt  alańqaıǵa  toqtady,  Janjigitke  alańqaıdy  qolymen nusqap.

– Vot  nashe  pole  branı,  to  est  maıdan  dalasy –  dep  qarqyldap  kúldi  de,  qorshaý  baǵanynyń  túbinde  jatqan  eski  temir  astaýdy  aýdaryp,  astynan  bir túıinshek  sýyrdy.  Jazyp  edi, onysy  uzyn  ensiz  suryp  eken.

Qumarbek QALIEV