Keńes ókimeti tusynda tolyqtaı toq­ta­tylǵan qajylyqqa sapar elimiz Táýel­sizdik alǵannan keıin qaıta jandanǵany belgili.
Alǵashqy jyldary nıet etkender sany 100-ge ázer jetip jyǵylatyn bolsa, jyl ótken saıyn ıslamnyń besinshi pa­ryzyn óteýge bet burǵandardyń qarasy kó­beıe túsýde. Respýblıka boıynsha bıyl­­ǵy jyly 5 myńǵa jýyq kisi ıslam­nyń besinshi paryzyn ótep qaıtty. «Qa­jylyqty saıahat syndy kóretinder bar. Qajylyqqa baratyndardyń sany kó­beı­geni – sonyń bir kórinisi» deıtinder de kezdesedi. Ózińizge osymen úshinshi ret qa­sıetti jerlerge zıarat etý násip bolǵan eken. Osy syndy pikirlerge aıtar qan­-daı ýájińiz bar?» degen saýaldy Túrki­stan­nyń týmasy, ustaz Rasýlhan Ábdira­manǵa qoıǵan edim.
– Qajylyq – qydyrý, saıahat emes, ıslamnyń bes paryzynyń biri. Islamdy tereń túsinbeı turyp, qajylyqqa barý – jaı sharshaý bolady. Islamnyń tarıhyn bilmeı turyp qajylyqqa sapar – beker­shilik. Buryndary keıbireýlerden estıtin «Qaǵbanyń aınalasynda taptap kete jaz­daıdy, basyp ketýi múmkin» degen syndy áńgimelerdi júregim qabyldamaıtyn, kó­ńilim senbeıtin. «Alla taǵalanyń qonaǵy bola tura, onyń úıinde kúná isteýge qalaı dáti barady?» dep oılaıtynmyn. Ózime Alladan násip bolyp, qasıetti jerlerge tabanym tıgende, estigen keıbir áńgime­ler­diń bos sóz ekenine kóz jetkizdim.
Mekke – tunyp turǵan meıirim álemi. Bir Allanyń birligin, haqtyǵyn uqtyryp, uǵyndyryp turǵan nur jaýǵan óńir, ǵa­lam­da – jalǵyz. Adamzatqa aqıqat jolyn, týra joldy kórsetýshi súıikti Paıǵam­barymyz Muhammedtiń (s.ǵ.s.) tabany tıgen jerlerdi kózben kórip, zıarat etken saıyn, tula boıyńyzda ózińizge beımálim uly ózgeristiń bolǵanyn ańǵarasyz. Ózge­ge jaqsylyq jasaý, ıgi ister atqarýǵa yqylasyńyz aýady. Óıtkeni adam kemel­dene túsedi. Mekkeniń Allany tanýǵa um­tyldyrar qasıetin tilmen jetkizý múmkin emes. Ony tek sezine bilý kerek. Sondyq­tan qajylyqqa attanatyndar sany ne­ǵur­lym kóbeıgen saıyn, elimizde atqarylar ıgi ister de arta túspek degim keledi. Al ıgi­likti isti bastaý eshqashan keshtik et­peı­di, – degen Rasýlhan qajy ózin tolǵan­dy­ratyn keıbir máseleni de ortaǵa saldy.
– Biz áli kúnge ózimizge bólingen oryn­dy toltyryp kórgen emespiz. Iaǵnı bul – bizdiń elimizden baratyndardyń sany kóp emes, qaıta az degendi bildiredi. Sebebi Saýd Arabıasynyń bekitken úkimi bo­ıynsha, árbir mıllıon musylmannan bir myń adamnyń qajyǵa barýyna ruqsat etiledi. Osyǵan oraı Saýd Arabıasy ta­rapynan 10 mıllıon musylman bar dep esepteletin Qazaqstanǵa 10 myń adamǵa deıin qajylyqqa barýǵa kvota bólinedi. Alaıda bizge beriletin oryn tolyp kórgen emes. Al ejelden ıslam dinin ustanatyn memleketterde, besinshi paryzyn óteýge kezekti birneshe jyl boıy kútip, saryla­tyndar jetip artylady eken, – deıdi Ra­sýlhan qajy.
Bıyl Ońtústik Qazaqstan oblysynan qajylyq paryzyn óteýge 217 adam bar­-dy. Qazaqstan musylmandary dinı bas­qar­­masy jyl saıyn qajylyq saparyn uıym­dastyrýdy jetildirip keledi. Dári­ger­lermen birge ımamdardy da kóptep qo­sýda. Olar qajylyq sapar barysynda atqarylar barlyq rásimderdi túsindirip, besinshi paryzyn óteý barysyndaǵy bo­lashaq qajylardyń saýaldaryna to­lyq­qandy jaýap berip otyrady. Qajylyq paryzyn 68 jasynda ótep qaıtqan Túr­kistannyń qurmetti azamaty, ınjener Klara Sharafıqyzyna «Imandylyqqa kim baýlydy?» degen saýaldy kóldeneń tartqan edim. 
– Kez kelgen jan tárbıeni óz ot­ba­synan sińiredi. Jaqsyny da, jamandy da óz otbasynyń tirliginen qabyldaıdy. Ákem­niń zeınetke shyqqannan keıin qoly­nan Quran túspedi. Ata-anamyz biz es bilgennen túnde jatar aldynda, tańerteń turǵanda ne aıtý kerektigin úıretti. «Qu­daı­syz qýraı da synbaıdy. Qandaıda bir isti bastamas buryn Allanyń atymen bas­taýdy umytpańdar» deıtini jadymda, – deıdi Klara qajy.
Kópbalaly otbasynda tárbıelen­gen Klara apaıdyń ákesi Sharafı partıa qyzmetkeri bolypty. Atasy elge jaq­sy­ly­ǵy kóp tıgen, Jańaqorǵandaǵy stan­sany salysýǵa atsalysqan, halqy súıis­penshilikpen Eltıar bı atandyrǵan tulǵa eken. Birde atasy bir aýyldan ekinshi aýylǵa ketip bara jatsa, jolda atqa min­gen appaq saqaldy kisini kezdestiredi. «Qo­lyńdy jaı, balam. Bata beremin» deıdi. «Eki nekeli bolasyń, ekeýiniń de aty bir-birine uqsas bolady. Úrim-bu­taqtaryń eshkimnen kem bolmaıdy» deıdi de, joq bolyp ketedi. «Óńim be, túsim be?» dep atasy qalady. 
– Ákem Sharafı asharshylyq jyl­dary qyzmet babymen Aqtóbege barǵan bir saparynda temir joldyń boıyn jaǵalap, ashtan ólip qalmaýdyń qamymen ońtústik óńirden bosqan jurtty stansada jo­lyq­tyryp qalady. Temir joldyń bastyǵyna baryp, «bir vagon berińiz, halqymdy elge jetkizeıin» degen ótinishine, «berer va­go­nym joq» dep qysqa qaıyrady bastyq. Qujatyn kórsetip, óziniń kim ekenimen ta­­nystyrmaq bolǵanynda, «Sen Eltıar­dyń kimisiń?» deıdi temir joldyń bastyǵy.
– Balasymyn. 
Sol arada temir jol bastyǵy bir emes, úsh vagon bóldirtedi. Baıaǵyda ońtústik óńirde ǵylymı-zertteý jumystaryn júr­gizip júrgen ǵalymdardyń kóligi buzylyp, zattaryn ekinshi núktege jetkizý úshin bir túıe bere turýyn surap barǵanynda, Eltıar bı: «Sender – otbasylaryńnan alysta, el ıgiligi úshin zertteý jumys­tarymen aınalysyp júrgen azamat­syń­dar. Bir emes, úsh túıe beremin. Qaıtaryp beremin dep áýre bolmańdar. Igilikti iske qyzmet etsin» dep qurmettep shyǵaryp salsa kerek. 
«Eltıar bı bolmaǵanda aıdalada súıegimiz qýrap qalar ma edi?» degen stan­sa bastyǵy osylaısha bir kezdegi kórgen jaqsylyǵyna jaqsylyqpen jaýap qaı­tarypty. Ómirbaıanyma azdap sholý jasa­ǵanymnyń óz syry bar. Aıtaıyn degenim, túptiń túbinde kimniń bolsa da jasaǵan qan­daı da bir isi eskerýsiz qalmaıdy, jaq­sylyq – jaqsylyqqa, jamandyq – ja­mandyqqa ulasady» degen Klara qajy be­sinshi paryzyn óteý barysynda túıgen oılaryn odan ári bylaısha órbitti.
– Mekke – adamzat ataýlyǵa izgi nıet­te, jaqsy pıǵylda, bir nıette, ózara tú­sinistik pen syılastyq ústemdik qurǵan jerde esh túsinbeýshilikke oryn qalmaı­tynynyń, teris áreketke jol beril­meı­tininiń, jer betinde jarasym ústemdik qu­ryp, ǵalam meıirimge bólenip turaty­nynyń dáleli. Jalpy, adam balasy bir-birine tek jaqsy sóz aıtyp, ıgi ister at­qarýǵa jumylsa, jazyqsyz jandardyń qany bostan-boska tógilmes te edi jer betinde. «Qudaıdan qoryqpaǵannan qo­ryq» degen. Jaratýshydan qoryq­paı­tyndar – jan álemin ázázilge jaýlatqan adam keıpindegi ibilister. Bul kúnderi álemniń túkpir-túkpirindegi qantógister, atys-shabystar – sondaı jan álemi qa­raı­ǵandardyń isi» deıdi Klara qajy.
– Qajylyqqa barýdy armandap júr­dik. Tórt balamyz bar. Bala ózdiginen ós­peıdi. Kútim kerek, bap kerek. Otbasynda alǵan tárbıesi, eseıgendegi búkil is-qı­myl áreketiniń kórsetkishine aınalmaq. Solardy jetildiremiz dep otaǵasy Tú­gelbaı Shákirov ekeýimiz tynym tappaı eńbektendik. Qyzdarymyzdy qutty ornyna qondyrdyq, uldarymyzdy otaý etip shyǵardyq. Bári jetildi. Úıli-ba­randy boldy. Eshqaısysyna ata-ana retinde mindetsigen emespiz. Olardyń da óz otbasy, aralasatyn qurby-qurdastary bar ǵoı. Eshkimge salmaq salmaı, óz kún­derin ózderi kórýge qol jetkizgeni – biz úshin baǵa jetpes qýanysh. Soǵan táýbe destik, – deıdi Mekkege joly tuńǵysh ret túsken Qaldykúl Shaıhyqyzy.
«Bizdiń perzenttik paryzymyzdyń myń­nan biri dep qabyldańyzdar. Mekke­ge qajylyqqa baryp qaıtyńyzdar». Qos uly kelip osylaı degende, aıtary joq, Qaldykúl qatty rıza bolady. «Qas­tary­ńyzǵa Rasýlhan aǵany da ertip alyńyz­dar» degen balalaryna «Rasýlhannyń da jol qarajatyn kóteresińder me?» dep aıtýǵa batyly barmaıdy. «Alaıda bala­larym bizben birge onyń aldynda eki ret qasıetti jerge zıarat etý násip bolǵan inimniń de jol qarajatyn túgeldeı kó­te­rip, bizben saparlas bolýdy amanattady» deıdi qýanyshyn jasyra almaǵan Qal­dykúl qajy.
– Qaǵbanyń janynda 62 tamyrym shymyrlap, erekshe bir kúıdi bastan ót­kerdim. Jyly da jumsaq álemniń ústinde qalyqtap júrgendeı kúı keshtim. Tamasha. Balalaryma, baýyrlaryma, barsha ta­nystaryma, elime, jurtyma tek jaqsy tilek tiledim, – dedi ol. 
– Bul jolǵy qajylyq ózińiz úshin ne­simen erekshelendi? – degen saýalyma qa­sıetti jerlerge tabany osymen úshinshi ret tıgen, amanat qajylyqty arqalaǵan Rasýlhan Shaıhyuly jaýapty birden qaıtardy.
– Negizi, bireýi ata-anasyn tapsyryp jiberip jatyr, badal qajylyq dep ja­tyr, munyń bárin alyp júrý óz qajy­ly­ǵyńdy óteýden de jaýapkershiligi zor ekenin sezindim, – dedi. Negizgi mamandyǵy muǵalim Rasýlhannyń shákirtterine de aıtary az emes.
– Ustaz retinde shákirtterimniń bo­ıyna birinshi kezekte ádildikti sińirgim keledi. Óıtkeni ádil, Qudaıdan qorqatyn adam eshqashan jamandyqqa barmaıdy. Shákirtterime aıtamyn, «bireýge jaman­dyq istemek turmaq, ózgege qatysty teris pıǵylda bolýdyń ózi – kúná. Sebebi qos ıyǵyńda otyratyn qos perishte istemek áreketińnen buryn, oıyńdy da jazyp jatady. Biri – jaqsyny, ekinshisi – ja­mandyqty. Taıaqtyń eki ushy bar degen. Sol úshin árqashan adal, aq tileý ústinde júrgennen artyǵy joq.
İzgi nıettegi janǵa Alla taǵala qan­-daı tyǵyryqtan bolsa da jol kórse­te­tinine senimdimin. Bárimiz de Jer-Ana­-nyń perzentterimiz. Jer-Ana bárimizge ortaq. Jer-Ananyń saýlyǵy – barsha jer betindegi tirshilik ıeleriniń saýlyǵy. Sony nege uǵa almaıtynymyzǵa tańǵa­lamyn. Ony uqtyrýǵa, uǵynýǵa adamzat balasyn pendeshilik jibermeıdi. Sebebi shaıtannyń o basta kúnáhar bolyp kókten qýylǵandaǵy basty maqsaty da – adamzat urpaǵynyń arasyna otjaǵý bolatyn. Ázázildiń aram oıynyń iske aspaýyna tótep berer kúsh adamzat balasynyń ózara túsinistigi men shynaıy peıil, yqylasyna tikeleı baılanysty. Bul rette, tatýlyqty tý etken kópultty elimniń yntymaǵy ja­rasyp, kúshi – birlikte ekenin, sonda ǵana barshamyzdyń oıǵa alǵan isimizdiń ora­lymdy bolaryna baǵyttalǵan Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń saıasatyna dán rızamyn. Alla taǵala elimizdi osy ba­ǵyty­nan taıdyra kórmegeı!– deıdi Ra­sýl­han qajy.

Derekkóz: Aıqyn-aqparat