Qazaqtyń jetimi men jesirin jylatpaǵan halyq ekeni búginde ańyzdaı aıtylady. Gýmanısik ıdeıalar qanyna sińgen qazaqqa qarıany qadirleýdiń, balany tárbıeleýdiń, anany qurmetteýdiń, ákeni syılaýdyń, otbasy ınstıtýtyn saqtaýdyń jón-josyǵyn úıretýdiń qajeti joq. «Balany jastan...» deıtin qazaq úshin tal besikten jer besikke deıingi tálim-tárbıe ómirlik saltqa aınalǵany ras. Degenmen ǵasyrlar bo­ıy­ qalyp­tasyp, qanǵa siń­gen,­ biraq qursaýly za­man­nyń tep­ki­simen kómeskilene bas­ta­ǵan qundylyqtardy qaıta jań­ǵyr­týdyń qajettiligi týdy. Mysaly jetimderdi asyrap alýdyń quqyqtyq negizin áli de jetildire túsý kerek. Buǵan qosa ana men balany, egde jastaǵy azamattardy áleýmettik turǵydan qorǵaý úshin talaı zańnamalyq qujattar qa­byldaý qajet. 

Byltyrdan beri Prezıdent jar­lyǵymen qyrkúıek aıynyń ekinshi jeksenbisi «Otbasy kúni» mere­kesi bolyp bekitilgen edi. «Qazaqstan-2050» strategıasynyń basty maqsattarynyń biri jas urpaq­tyń balalyq shaǵyn alańsyz, al qarttardyń zeınetin berekeli etý, ana men bala quqyǵyn qorǵaý, ár shańyraqta shat-shadyman tur­mystyń ornaýyn qamtamasyz etý bo­latyn.

Jappaı ǵalamdaný zamanynda etek-jeńin qymtap ustaýdy oılaǵan ult urpaq tárbıesine alańdasa jón. Áleýetin kóterip, álemniń ozyq otyz eliniń qatarynan kóriný úshin otbasy qazyǵy myqty bolýy tıis. 

Toqsanynshy jyldardan be­ri­ elimizde 6 mıllıonnan asa ná­res­te dúnıe esigin ashypty. Halqy­myz­dyń sany 17 mıllıonnan asýynda bul sábılerdiń úlesi mol. Árbir 1,5 mınýtta dúnıege bir bala keledi eken. Osylaısha, Qazaqstanda byltyr 254 myń bala jaryq dúnıe esigin ashty. 

Biraq Qazaqstanda jyl saıyn 1,5 myń bala jetim atanady. Qazirgi tańda eldegi jetimder qatary 34 myń­ǵa jetken. Al 149 myń bala den­saýlyǵynyń dimkástyǵynan ar­naıy baǵyp-qaǵýǵa, erekshe qamqorlyqqa muqtaj. 

Urpaǵynan qaıyr kórmegen jeti myń qarıa qarttar úıinde tirshilik etip jatyr. 

«Bir bala dúnıege kelse, bir túp jý­san artyq ósedi» deıtin táýbeshil qazaq jaratylys zańdylyǵymen ún­des ómir súrdi. Balany ómirge ákelý men ony azamat etip ósirý, jaqsy tárbıe berip, qatarǵa qosýdyń arasynda tutas elge salmaq bolar orasan jaýapkershilik júgi bar. Bul máselege memlekettik deńgeıde kóńil bóline bastaǵany qýantady. Buǵan deıin urpaq tárbıesine, ana men balaǵa, jetim-jesirge jaǵdaı jasalmady demeımiz, biraq osy baǵytta keshendi baǵdarlama jasalyp, aqparattyq-ıdeologıalyq jumys júrgizip, udaıy basymdyq berip otyrýdyń bereri basqasha bolmaq. 

Osy oraıda, bıyl tuńǵysh ret ótkizilgen «Mereıli otbasy» baı­qaýy otbasylyq qundylyqtardy memlekettik deńgeıde jandandyrýǵa sep. Erte kóktemnen bastalǵan irikteý baıqaýlaryna eldiń túkpir-túkpirinen 1298 otbasy qatysypty. Eń sońǵy satyda on alty óńirden 16 otbasy ozyp shyǵyp, aqtyq synǵa qatysý úshin Astanaǵa keldi. Olardyń ishinde Ońtústik Qazaqstan oblysynan shyqqan Bımahanbetovter otbasynyń mereıi erekshe ústem bolyp, 83 jastaǵy Eltaı aqsaqal Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń qolynan arnaıy dıplom jáne Qazaqstanda jasalǵan ámbebap shaǵyn avtobýstyń kiltin aldy. Qalǵan on bes otbasynyń árqaısyna otandyq jeńil avtokólikter tartý etildi. 

Elbasy quttyqtaý sózinde Bala quqyǵy ınstıtýtyn qurý týraly qundy usynys aıtty. «Birinshi kezekte, qoǵamdyq negizde Bala quqyǵy jónindegi ýákiletti ınstıtýt qurý máselesin pysyqtaýdy tapsyramyn. Jetim jáne qamqorshysyz qalǵan balalardyń biryńǵaı jalpyulttyq derek qoryn qalyptastyrý kerek. Memleket pen jeke menshiktiń seriktestigi negizinde jumys isteıtin, jas otbasylarǵa, jalǵyzbasty analarǵa, balalarǵa, qarttarǵa jan-jaqty kómektesetin ınstıtýttar jelisin damytqan jón», – dedi Nursultan Nazarbaev. 

Otbasy týraly tereńnen tolǵanǵan Elbasy munyń «Qazaqstan-2050» stra­tegıasyna saı ekenin aıtyp ótti. «Otbasy – bereke-birliktiń qaı­nar kózi. Otbasynyń birligi – Otannyń birligi, aǵaıynnyń tatýlyǵy – Atamekenniń tutastyǵy. Biz jas urpaqtyń bilimdi, deni saý bolýy, árbir nekeniń myzǵymas berik bolýy, qarttardyń zeınetti ómir keshýi úshin barlyq jaǵdaıdy jasap kelemiz. Bul demografıalyq ahýalǵa oń áserin tıgizýde», – dedi Prezıdent.

Otbasylyq qatynastardy, mo­ral­dyq-etıkalyq jáne rýhanı adamgershilik qundylyqtardy nyǵaıtý úshin Elbasy 2015-2020 jyldarǵa arnalǵan Jalpyulttyq is-sharalar josparyn ázirleýge tapsyrma berdi. Prezıdent janyndaǵy Áıelder isi jáne otbasylyq-demografıalyq saıasat jónindegi Ulttyq komısıa osy iske muryndyq bolýy kerek. 

Bul oraıda aqparattyq-nasıhat­tyq jumystardyń jóni bólek. Aqparat qalaı qaraı bet alsa, adamı pıǵyl solaı qaraı burylatyny anyq. «HHI ǵasyrdyń ortasynda otbasylarynyń basym kópshiligi tynyshtyq pen molshylyqta ómir súretin el ǵana eń damyǵan memleket qatarynda bolady. Balalardy tárbıelep, olarǵa sapaly bilim beredi, aǵa býynǵa qamqorlyq kórsetedi, salamatty ómir saltymen júredi», – dedi Nursultan Nazarbaev.

Jeńimpaz on alty otbasynyń árqaısynyń ózindik ereksheligi bar. Árbiriniń ózgeshe tarıhy bar. Biri – kópbalaly otbasy bolsa, biri – 340 jetimdi panalatqan qamqor januıa. Endi biri – temirjolshylar áýleti bolsa, taǵy biri úshinshi atadan beri munaıshy mamandyǵyn tańdaǵan otbasy. Olardan basqa sportshy-alpınıster, muǵalimder, dárigerler, órt sóndirýshiler, zoo­tehnıkter, energetıkter, ishki ister qyzmetkerleri jáne ekologtar áýleti de bar. Qaraǵandydan kelgen belgili Olımpıada chempıony Serik Sápıevtiń otbasy da jeńimpazdar qatarynda. Qyzylorda oblysynan kelgen, egiz jáne úshem balalardy tárbıelep otyrǵan Álibekovter otbasy da erekshe atap ótýge laıyq. Al batysqazaqstandyq Sándibekovterdiń oralman otbasyn da bul qurmetke laıyq emes dep eshkim aıta almas. 

Endi «Mereıli otbasy» baıqaýy jyl saıyn ótkiziletin dástúrli sharaǵa aınalmaq. Endeshe, balany basty qazyna dep sanaǵan talaı qazaq otbasy otandyq kólik minip, el aldyna shyǵyp, mereıi ústem bolady degen sóz. Elbasynyń «onda kelesi baıqaýǵa deıin bala sanyn kóbeıtý kerek» degen qaljyńnyń astarynda bata-tilek bar.

Derekkóz: Túrkistan gazeti