Sońǵy onshaqty kúnniń ishinde Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev álemniń alpaýyt elderiniń basshylaryn Aqordada qabyldap, kelissiózder júrgizdi. Sondaı-aq prezıdent Ulybrıtanıa, Fransıa memleketterine resmı is-saparmen baryp, birqatar kelim-sharttarǵa qol qoıdy. Sarapshylar Qazaq eliniń Reseı men Qytaıdan ózge memlekettermen qarym-qatynas ornatyp, jaqyndaı túsýin durys dep esepteıdi. Óıtkeni, atalǵan áriptestik táýelsizdigimizdi nyǵaıtyp qana qoımaı ekonomıkalyq áleýetimizdi artyrýǵa jol ashady.
Ótken aptada Astanaǵa Japonıa premer-mınıstri Sındzo Abenyń resmı is-saparmen kelip ketkeni belgili. Atalǵan sapardan biz Japonıanyń Qazaqıamen tyǵyz qarym-qatynas ornatyp, ekonomıkalyq baılanys jasaýǵa múddeli ekenin ańǵardyq. Onyń ústine, Kúnshyǵys eli Qytaıdyń Orta azıaǵa yqpalynyń kúsheıgenine alańdap, ózderiniń múddesin kózdep otyr. Bul arada Japonıamen baılanysty nyǵaıtý bizdiń el úshin de tıimdi ekenin aıtyp ótken jón. Máselen, Kúnshyǵys elimen áriptestik ornatý Qytaıdyń Qazaq eline jasap otyrǵan ekonomıkalyq ústemdigin azaıtady.
Buǵan deıin atalǵan memleket «Ortalyq Azıa-Japonıa» degen formatta jumys istep kelgen bolatyn. Alaıda Japonıa Qazaq elimen qarym-qatynasty nyǵaıtý úshin bul formattyń azdyq etetinin túsinip, joǵary deńgeıdegi kelissózder júrgizýge múddeli bolyp otyr. Bul týraly «Azattyq» radıosyna bergen suhbatynda qazaq-japon qatynastaryn zertteýshi Láılá Nurǵalıeva málimdedi. Onyń aıtýynsha Qazaq eline de Kúnshyǵys elimen jaqyn qarym-qatynas ornatý tıimdi bolady. Óıtkeni joǵary tehnologıaly Japonıa Qytaımen ara salmaqty teńdestirýge yqpal ete alatyn birden bir el sanalady.
– Japonıanyń kóptegen aqparat quraldary premer-mınıstr Abe eń áýeli energo tasymalyn dıversıfıkasıalaý úshin tabıǵı resýrstarǵa baı Ortalyq Azıa elderimen baılanysty kúsheıtýdi qalaıdy, sonan keıin ǵana bul elderge Qytaı yqpalyn azaıtýdy kózdeıdi dep jazyp jatyr. Japonıanyń birinshi kezekte atalǵan óńirde Qytaı yqpalyn qatty kúsheıgenine alańdaıtynyna nazar aýdartqym keledi. Aýmaǵynan Jibek joly ótetin Qazaqstan – aımaqtaǵy mańyzdy el. Osyny túsine otyryp Japonıa burynǵydan belsendirek qımyldaǵysy keledi. Sondyqtan premer-mınıstr Koıdzýmıdiń 2006 jylǵy saparynan keıingi bul sapardy joǵary deńgeıdegi ekinshi sapar dep oılaımyn, – deıdi Láılá Nurǵalıeva.
Uzyn sózdiń qysqasy Japonıamen baılanysty kúsheıtý Qytaıdyń elimizge degen yqpalyn azaıtady. Onyń ústine Kúnshyǵys eli – Qytaımen ejelden báskeles memleket. Demek, bizdiń el osy básekelestikti tıimdi paıdalanyp, Japonıamen áriptestikti nyǵaıta túsýi kerek. Óıtkeni, sarapshylar Qytaıǵa qaraǵanda Japopnıanyń «jumsaq» qarym-qatynas ornatatynyn alǵa tartyp otyr.
Sondaı-aq, Qazaq eli Reseı men AQSH-tyń arasyndaǵy báskekelstikti tıimdi paıdalanyp, óziniń ulttyq múddesin qorǵaýy kerek. Mysaly, osy aptanyń basynda Elordaǵa AQSH-tyń Memlekettik hatshysy Djon Kerrı kelip ketti. Alpaýyt memlekettiń joǵary shendi basshysynyń qazaq eline arnaıy atbasyn burýy biz úshin mańyzdy. Óıtkeni, qazirgideı shıelenisken halyqaralyq jaǵdaıda Reseıdiń yqpalynda qalyp qoıý qaýipti. Sondyqtan da Qazaq eli buǵan deıin júrgizip kelgen kóp vektorly saıasatty basty ustanym etip otyr. Belgili saıasattanýshy Rasýl Jumalynyń aıtýynsha Orta Azıa elderiniń Reseıge jaqyndaýyna AQSH alańdaýly. Óıtkeni atalǵan memleket Eýrazıa ekonomıkalyq odaǵyn keńes úkimetiniń negizinde qurylǵan saıası uıym dep esepteıdi.
– Kreml jaı ǵana ıntegrasıalyq qurylym emes, shyn mánisinde burynǵy Sovet Odaǵyn qalpyna keltirý, sol arqyly Máskeýdiń saıası ústemdigin ornatýdy kózdeıdi. Bul uıymǵa basqa memleketterdiń synı kózqarasy belgili. Sonyń ishinde Djon Kerrıdiń aldyndaǵy memlekettik hatshy Hılları Klıntonniń «aımaqty qaıta sovettendirýdi kózdeıtin qurylymdarǵa jol bermeımiz» degen pikirin eske túsirýge bolady. Osy uıym tóńireginde oqtyn-oqtyn aıtylatyn ortaq valúta, ortaq qaýipsizdik týraly máseleler álemniń jetekshi memleketteriniń alańdaýshylyǵyn týǵyzýy yqtımal, – deıdi Rasýl Jumaly.
Qazaq eli qudaıdyń jazýymen álemdegi eń alpaýyt memleketter – Reseı jáne Qytaı elderimen kórshi bolyp otyr. Mine, osyndaı aıý men aıdahardyń ortasynda ózińniń táýelsizdigińdi saqtaý úshin ózge eldermen tyǵyz qarym-qatynas ornatý qajet. Sondyqtan da Elbasy Astanada Japonıa premer-mınıstri Sındzo Abe men AQSH Memlekettik hatshysy Djon Kerrımen kezdi. Sondaı-aq, memleket basshysy N.Nazarbaevtyń Ulybrıtanıa men Fransıaǵa resmı is-saparmen baryp, kezdesýler ótkizýi alpaýyttar arasynda aýyr áńgime júrip jatqanyn ańǵartady.
Serik JOLDASBAI
Astana
