El parlamenti Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrligi ázirlegen «Mindetti áleýmmettik-medısınalyq saqtandyrý týraly» zań jobasyn maquldady. Jaqyn kúnderi qujatqa memleket basshysy qol qoıatyn bolady.
Sonymen, mindetti medısınalyq saqtandyrý degenimiz ne? Jaýap izdep kóreıik.
Ol – densaýlyq saqtaýdaǵy halyqtyń múddesin áleýmettik qorǵaýdyń túri, medısınalyq kómek qajet etkende saqtandyrylǵan jaǵdaı boıynsha naýqasqa jınaǵan qarjy kepildik bolady.
Negizinde medısınalyq saqtandyrýdyń eki túri bar. Bul mindetti medısınalyq saqtandyrý jáne erikti medısınalyq saqtandyrý. Mindetti medısınalyq saqtandyrý medısınalyq járdemniń sapasyn baqylaýdy qarastyrady, onyń maqsaty – mindetti medısınalyq saqtandyrýdyń bazalyq baǵdarlamasymen jáne medısınalyq járdemniń qoldanystaǵy standarttarymen kepildenilgen kólemde, sapada jáne sharttarda medısınalyq járdem alýǵa azamattardyń (saqtandyrylǵan) quqyqtaryn qamtamasyz etý. Mindetti medısınalyq saqtandyrý damyǵan elderdiń kópshiliginde bar jáne azamattardyń densaýlyǵyn qorǵaýǵa arnalǵan konstıtýsıalyq quqyǵyn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan. Al, erikti saqtandyrý adamnyń qalaýy boıynsha ǵana júzege asyrylady. Biraq, halyqtyń bul saqtandyrý túrine kúmánmen qaraýynyń da sebepteri joq emes. Sebebi, 90-jyldary elimizde mindetti medısınalyq saqtandyrýdy júzege asyrý joldary qarastyrylǵan, osy maqsatta mindetti medısınalyq saqtandyrý qory qurylǵan bolatyn. Alaıda, qor basshysy óziniń qyzmet dárejesin paıdalanyp, qor qarajatyn jymqyryp, shetel asyp ketkeni belgili. Nátıjesinde mindetti medısınalyq saqtandyrý qory jumysyn toqtatyp, halyq medısınalyq saqtandyrýsyz qalǵan edi. Bul jaǵdaı áli de el esinde.
Sonymen, araǵa on jyldaı ýaqyt salyp, medısınalyq saqtandyrý júıesi elimizde qaıta qolǵa alynyp otyr. Bul júıeni júzege asyrý úshin Úkimet Áleýmettik-medısınalyq saqtandyrý qoryn qurmaqshy. Azamattardyń aı saıynǵy aýdaratyn mindetti jarnalary osy qorǵa toptatyrylyp, basy aýyryp, baltyry syzdaǵanda osy qor arqyly emdeý mekemelerine baǵyttalady.
«Bul júıe qarapaıym halyqqa ne beredi?» degen saýalǵa jaýap qarastyryp kóreıik. Azamattarǵa medısınalyq qyzmet paketiniń eki túri usynylady. «Bazalyq» dep atalatyn birinshi túri memleket tarapynan kepildendirilgen tegin medısınalyq kómek. Onyń qarajaty respýblıkalyq búdjetten qarastyrylady jáne kez-kelgen azamatqa usynylady. Bul paketke jedel medısınalyq kómek, sanıtarlyq avıasıa, áleýmettik sıpattaǵy aýrý túrlerin emdeý, shuǵyl jaǵdaıdaǵy medısınalyq kómek, profılaktıkalyq ekpeler kiredi.
Medısınalyq kómektiń ekinshi túri – saqtandyrý paketi. Ol jańadan qurylatyn medısınalyq saqtandyrý qorynan qarjylandyrylady. Oǵan ambýlatorlyq-emhanalyq emdeý, stasıonarlyq emdeý (áleýmettik sıpattaǵy aýrý túrlerinen qospaǵanda), stasıonardy almastyrýshy kómek (bul jerde de áleýmettik sıpattaǵy syrqat túrlerinen basqa aýrýlar boıynsha), qalpyna keltirý emi, medısınalyq ońaltý, pallıatıvti kómek, meıirbıkelik kútim, joǵary tehnologıalyq kómek túrleri kiredi.
Saqtandyrý paketine kimder ıe?
Atalǵan qyzmet túrin mindetti jarna aýdarǵan barlyq QR azamattary, sheteldikter men el aýmaǵynda turaqty turyp jatqan azamattyǵy joq azamattar paıdalana alady.
Medısınalyq saqtandyrý qory qalaı tolyqtyrylyp otyrady?
Jumyssyz jáne áleýmettik qorǵalatyn azamattar úshin memleket jarna tóleıdi. Jumys berýshiler jumyskerleri úshin, jumysshylar ózderi úshin mindetti jarnalar aýdarady.
Jumysberýshiler medısınalyq saqtandyrý qoryna qansha aqsha aýdarady?
Jumys berýshilerdiń aýdarýy tıis mindetti jarnalary kiristiń bes paıyzyn quraıdy. Biraq, bul kórsetkish birtindep engizilmek. Iaǵnı, 2017 jyly eki paıyz, 2018 jyly úsh paıyz, 2019 jyly tórt, 2020 jyldan bastap bes paıyz aýdarý qarastyrylǵan. Bul aýdarymdar korporatıvti tabys salyǵyn eseptegende shyǵarylady.
Jumysshylar qansha jarna tóleıdi?
Jarnanyń jumysshylarǵa arnalǵan túri kiristiń eki paıyzyn quraıdy. Jarna aýdarý 2019 jyly bastalady jáne alǵashqy jyly eńbekkerdiń tabysynan 1 prosent qana aýdarylady.
Memleket qorǵa qansha jarna aýdarady?
Halyqtyń áleýmettik qorǵalatyn bóligine (múgedekter, jumysshylar, soǵys ardagerleri, kóp balaly analar, t.b.) arnap memleket qarajatynan ortasha eńbekaqynyń jeti paıyzy kóleminde jarna aýdarylyp otyrady. Bul da 2017 jyly 5 paıyzdan bastalyp, 2024 jylǵa deıin 7 paıyzdyq kórsetkishke jetkiziledi.
Áleýmettik-medısınalyq saqtandyrý qoryna mindetti jarnalar aýdarý 2017 jyldyń 1 qańtarynan bastap júzege asady. Ol qarajat QR-y Úkimeti birden-bir quryltaıshysy ári aksıoneri bolyp tabylatyn qorda jınaqtalady.
Medısınalyq-áleýmettik saqtandyrý týraly zańnamaǵa sáıkes mindetti jarna tóleýden azamattardyń keı bóligi 15 kategorıa boıynsha bosatylady. Olar: «Altyn alqa», «Kúmis alqamen» marapattalǵan jáne «Batyr Ana» mártebesi bar, 1,2-dárejeli «Ana dańqy» ordenine ıe kóp balaly analar, Uly Otan soǵysy ardagerleri men múgedekteri, múgedekter, jumyssyzdar, ınternat tárbıelenýshileri, kúndizgi oqý túrinde oqıtyndar, bala kútimine baılanysty, bala asyrap alýyna baılanysty demalysta otyrǵandar, úsh jasqa deıingi bala kútimindegi tulǵalar, zeınetkerler, áskerı qyzmetshiler, arnaıy memlekettik organdardyń, quqyq qorǵaý mekemeleriniń qyzmetkerleri, mınımaldy qaýipsizdik deńgeıinen basqa túzeý mekemelerinde jazasyn óteýshiler, ýaqytsha ustaý jáne tergeý ızolátorynda ustalýshylar.
Sóıtip, aldaǵy jyly elimiz medısınalyq qyzmet kórsetýdiń jańa satysyna kóshedi. Zań avtorlary bul júıe densaýlyq saqtaý salasyn damytyp, medısınalyq kómektiń sapasyn arttyrýǵa, tipti, azamattardyń ómir jasyn uzartýǵa oń yqpalyn tıgizedi dep ant-sý ishýde.
Darhan Muqan
