Sý-24 bombalaýshy ushaǵy atyp qulatylysymen bastalǵan Túrkıa men Reseı arasyndaǵy kıkiljiń ózge elderge de kesirin tıgizýde. TMD-nyń birneshe eliniń Túrkıadan taýar tıegen júk kólikteri búginde Túrkıa men Reseı shekarasynda tur, - dep habarlaıdy «Qamshy» portaly Azattyqqa silteme jasap.
Kólik ıeleriniń aıtýynsha, Reseı shekarashylary men kedenshileri túrli sebeppen kólikterdi ótkizýden bas tartqan. Kásipkerler Ankara men Máskeýdiń daýynan týǵan bul oqıǵadan bıznesteri shyǵynǵa batyp jatqanyn aıtady.
Túrkıadan shyryn qorabyn jasaýǵa kerek materıaldar tıep, Petropavlge kele jatqan qazaqstandyq júk kóliginiń júrgizýshisi Anatolıı Ochkovskıı alty kúnnen beri Bachevsk (Ýkraına) pen Troebortnoe (Reseı) shekara beketteriniń arasyndaǵy beıtarap aýmaqta kóliginiń ishinde turyp jatqanyn aıtady. Ol – Túrkıa ónimderin Reseıge ótkizýge tyıym salǵan Máskeýdiń sanksıasynyń zardabyn tartqan azamattardyń biri.
“Mende kompanıam bergen senimhat bar. Sonymen 15 jyldan beri júrgenmin, Evropada da moıyndalǵan. Kesheden beri jaramaı qaldy. Olar (Reseı kedenshileri – red.) «Tasymaldaýshynyń júrgizýshige bergen kepilgerligi» degen jańa qujat oılap tapqan. Mende túpnusqasy bolýy kerek eken, kóshirmesi jaramaıdy eken”, – deıdi ol.
Annatolıı Ochkovskıı Ýkraına-Reseı shekarasynda ózimen birge 100-den astam júk kóligi qamalyp turǵanyn aıtady.
Kásipker: Shyǵynǵa batyp jatyrmyz
Túrkıa men Reseı arasyndaǵy qarym-qatynas ýshyqqannyń kesirin kórip jatqan qazaqstandyqtardyń biri – qostanaılyq kásipker Aleksandr Akhobekov. Ol júk tıegen úsh kóligi Reseıdiń Ýkraınamen shekarasyndaǵy Troebortnoe jáne Krýpes, Grýzıamen shekarasyndaǵy Verhnıı Lars keden beketteri mańynda óte almaı turǵanyn aıtady.
“Meniń adamdarym 10 kúnnen beri – 24 qarashadaǵy oqıǵadan beri (Túrkıanyń reseılik Sý-24 ushaǵyn atyp qulatqan kúndi aıtady – red.) sonda tur. Olardyń aqshasy men janarmaıy taýsylaıyn dedi. Qys qoı, kólikte jylynyp otyr. Shekarada olarǵa óte dóreki jáne nashar sóıleıdi. Ne úshin ótkizbeıtini týraly resmı jaýap bermeıdi”, – deıdi Aleksandr Akhobekov.
Reseı ótkizbeı turǵan kólikteriniń Qazaqstanǵa endi qashan jetetininen beıhabar kásipker «bul oqıǵadan shyǵynǵa batyp jatyrmyn» deıdi.
Júrgizýshiniń kúndelikti tamaǵyna 30 dollar ketedi. Oǵan qosa kólik kúndiz-túni otalyp tur, janarmaı shyǵyndalyp jatyr. Júrgizýshiniń munda kelip, taǵy basqa jaqqa baratyn ýaqyty ótip ketti. Óte kóp shyǵynǵa ushyrap otyrmyz deıdi ol.
Aleksandr Akhobekov Túrkıadan júk tasyǵan kólikteriniń qurlyqpen júrgennen basqa tıimdi amaly joǵyn aıtady. Ol Qazaqstan bıliginiń jýyqta aıtqan – «kásipkerler Baký (Ázerbaıjan) men Aqtaý (Qazaqstan) porttaryn paıdalanyp, júkti Kaspıı teńizi arqyly tasysyn» degen málimdemesimen kelispeıdi. Bılik «sonda ár kóliktiń shyǵyny 1400-1600 dollar bolady» degen edi.
“Bizde Kaspıı arqyly júk tasý tıimdi emes. Parom arqyly bir betke ótýdiń shyǵyny 2800 dollar bolady”, – deıdi qostanaılyq kásipker Aleksandr Akhobekov.
«Bul taýarlar Reseıdiń sanksıa tiziminde joq»
Túrkıadan Qazaqstanǵa taýar ákele jatqan kólikter Reseı kedenderinde bógelip turǵanyn Qazaqstan avtotasymaldaýshylar halyqaralyq odaǵy da rastaıdy. Odaqtyń atyn aıtpaýdy ótingen mamanynyń sózinshe, «Reseı arqyly tranzıtpen kelmek bolǵan kólikterde Máskeý tyıym salǵan azyq-túlikter joq».
Kóbi Túrkıadan qurylys materıaldaryn ákele jatyr. Onda eshqandaı qyzanaq, kókónis joq.
“Kóbi Túrkıadan qurylys materıaldaryn ákele jatyr. Onda eshqandaı da qyzanaq, kókónis joq. Bul taýarlar Medvedev qol qoıǵan, 2016 jyly 1 qańtardan bastap kúshine enetin sanksıalardyń tiziminde joq. Oǵan qosa júk Qazaqstanǵa kele jatyr. Men túsinbeı otyrmyn”, – deıdi Qazaqstan avtotasymaldaýshylar halyqaralyq odaǵynyń ókili.
Azattyq Reseı kedenderinen óte almaı turǵan qazaqstandyq kólikterge qatysty pikirin bilmekke Qazaqstan ınvestısıalar jáne damý mınıstrligine habarlasqan edi. Biraq mınıstrliktiń aty-jónin aıtpaǵan qyzmetkeri «jaýapty basshylar Reseıde ótip jatqan keden taqyrybyna arnalǵan jıynǵa ketkenin» aıtyp, bul oqıǵa jaıly túsinikteme bermedi.
Ankara men Máskeýdiń arasy bıyl 24 qarashada Túrkıanyń áskerı-áýe kúshteri Sırıamen shekarada Reseıdiń Sý-24 bombalaýshy ushaǵyn atyp túsirip, reseılik bir ushqysh qaza tapqannan keıin nasharlaǵan. Túrkıa reseılik ushaq «eldiń áýe keńistigin buzyp, eskertýdi elemegenin» málimdegen. Biraq Máskeý ol ushaqtyń «Sırıa aýmaǵyndaǵy áýe keńistiginde júrgenin» aıtyp, Túrkıa shekarasyn buzǵanyn joqqa shyǵarǵan.
Reseı bul oqıǵadan keıin Túrkıaǵa qarsy salynǵan sanksıalar tizimin bekitken. Qarashanyń 30-ynda Reseı premer-mınıstri Dmıtrıı Medvedev 2016 jyldyń 1 qańtarynan bastap Túrkıaǵa ekonomıkalyq sharalar qoldaný týraly qaýly shyǵarǵan. Ol qaýlydan keıin Túrkıadan Reseıge ákelýge bolmaıtyn aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń tizimi jarıalanǵan.
Ol tizimde tomat, pıaz, salat, kapýsta, brokkolı, qıar, apelsın jáne mandarın sıaqty sıtrýs jemister, alma, júzim, almurt, shabdaly, órik, qulpynaı, búldirgen bar. Reseıge Túrkıadan tuz, qalampyr, taýyq jáne kúrketaýyq etin ákelýge de tyıym salynǵan.
«Qamshy» silteıdi
