Bir aǵa redaktorymyzdyń aıtqany bar edi. «Búkil tilshiler Aıdos bolýy shart emes qoı» dep. Sondaǵysy redaktorlar báriniń mátinin túzeı berse, árkim óziniń jazý stılin joǵaltyp alady degeni ǵoı. Ras emes pe?
Qazir qaıda qarasaq ta Baıan Esentaevanyń izin kóretin boldyq. MS-Saılaýbek syqyldylar da iz salyp jatqanda, meıli delik. Biraq Baıanı jobalardyń birazy telearnadan kórsetiletindikten, telearna degen ıdeologıalyq úlken qural bolǵandyqtan ulttyń ıisi ańqyp tursa deımiz.
Keńes ókimetiniń «qylyshynan qan tamyp» tursa da, «Qyz syny», «Jigit sultany» sıaqty baıqaýlar da, aqyndar aıtysy da turaqty ótkiziletin edi. Tipti, sol zamannyń kınolarynan halyqtyń úni saırap turatyn. Ulttyq ıdeologıa astyrtyn bola da, biraq úzdiksiz nasıhattala beretin. «Qyz synyna» qatysatyn sulýlar kamzol, beshpent kıip sahnaǵa shyqqanda halqymyzdyń joǵary talǵamy bilinetin. Symbat pen sánnen bólek, urshyq ıirip, jún tútip, kıiz basyp, kilem toqyp naǵyz synǵa túsetin. Mine solar «qazaqtyń qyzy» degen ǵajap atqa laıyq edi. Ker kezeńde de bolmysymyzǵa bitken ulttyq rýh oıaý bolatyn.
Qazirgi «Qazaq arýy» baıqaýynda ulttyq boıaý joq. Órimdeı jas qyzdar ústine jalt-jult etken etegi bar, keýde-jeńi joq «shúberek» japsyryp, shashyn jaıyp sahnaǵa shyǵady. Olardyń on saýsaǵyndaǵy ulttyń sheberligi synalmaıdy. Áıteýir, ne akterlik, ne ánshilik ónerimen-aq «Qazaq arýy» atanyp jatyr. Baıannyń so-prodússerleri aıtpaqshy «syrtqy kelbeti kelisti bolsa, aýzyn durystap asha bolǵany, ánshi jasaı salady». Qazirgi ónerdiń ońaıy - ánshilik. Qazaq arýlary da týra sondaı bop barady. «Teatr kıim ilgishten bastalady» degende, adamnyń teatrǵa barǵandaǵy kıim kıý mádenıeti meńzeledi. Al, Baıanı-jobadan týǵan qyzdardyń jibi túzý kıim kıgenin kórmeısin. Ol «jasaǵan» ánshilerdiń «jalańashtanǵany» jetpegendeı, «Qazaq arýlaryna» da stıl-symaq juqty.
Negizi qazaqtyń dátúrinde tek qana qara jamylǵan jesirler ǵana shashyn jaıyp júrgen. Qazir sahnaǵa shyqqany da, shyqpaǵany da bári jesir me dep qalasyń. Jalpy, qazaq tilinde «quq» etpeıtin hanymdar qalaısha qazaqı synǵa qazylyq ete alady. Basy-qasynda Esentaeva júre berse, «Qazaq arýy» - «Baıan arýy» bop keter. Jalpy Baıan jolaǵan jerdiń bárinen qazaqılyqty yrymǵa tappaısyń.
Serıaldarynyń bári de soraqy sújetke quralǵan. Álgi, «Sky-stýdıa» degen habarda da aýzyna túsken suraqtaryn qoıyp, kádimgi ósekti efırge shyǵardy. «Jańa jyldyq keshte» ánshilerge qazaqsha án saldyryp, qutyldy. «Jandy daýys» degen jobada eńkildep jylaǵany júzińe kúlki úıiredi eken. Baıaǵyda ájelerimiz balanyń «dolylyǵy shyǵady» dep saǵattap jylasa da, úndemeýshi edi… Qysqasy, sábı kezinde shyqpaǵan «bez kompleksnyı» emosıasyn ishinde saqtasyn.
Bul máselege qaýippen qaraý qajet. Shet jaqtarda Barbı qýyrshaǵyna uqsaı almaǵan keıbir jasóspirimder biri anereksıa dertine shaldyqsa, endi biri sýıdsıdke urynyp mertigip jatyr. Onyń shet jaǵasy bizge de jetti. Baıan Esentaevanyń «Girls» pen «Boysbend»terine eliktegen óskeleń urpaq aryp barady. «Qazaq arýyna» qatysatyn qyzdar da álgi Barbıdiń «klony» ispetti. «Keshú» toby qalaı sahnaǵa shyqty, solaı qazaqtyń qarakózderi boı túzeı bastady. Kim bolsa, ol bolsyn, daraqylyqtarymen jurttyń balasynyń pák sanasyn buzbasyn deımiz.
Eldiń Mádenıet mınıstriniń «baqyttan basy aınalyp» bolsa, teledıdarǵa zer salyp, qazaqtyń balalarynyń ne kórip, ne tamashalap júrgenin bir saralap alsa ıgi edi. Bálkim baıaǵy kórkemdik keńesti jańǵyrtatyn kez kelgenin baıqaıtyn shyǵar.
Móldir Nurman
