Jazýshy Ábish Kekilbaev dúnıeden ozdy

/uploads/thumbnail/20170708205428550_small.jpg

Qazaq ádebıetiniń qara nary, jazýshy Ábish Kekilbaev 76 jasynda dúnıeden ozdy.

Qoǵam  jáne memleket qaıratkeri, Qazaqstannyń Eńbek eri, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıteti men L.Gýmılev atyndaǵy Eýrazıa ýnıversıtetiniń Qurmetti profesory, Áleýmettik ǵylymdar akademıasynyń akademıgi, Halyq jazýshysy Ábish Kekilbaev 1939 jyly 6 jeltoqsanda Mańǵystaý oblysy, Mańǵystaý aýdany (burynǵy Gýrev oblysy), Ońdy aýylynyń Myrzaıyr degen jerinde týǵan.

 1957 jyly Taýshyqtaǵy mekteptiń 1 synybyna baryp, 1948-1954 jyldary Ońdy ortalaý, al 1956-57 jyldary Úshtaǵandaǵy orta mektepte oqıdy.

1957 jyly Qazaq Memlekettik Ýnıversıtetiniń fılologıa fakúltetine túsedi. Ýnıversıtette ádebıet birlestigin basqaryp, jas talaptar shoǵyryn jaryqqa shyǵarady. Sońǵy kýrsta oqyp júrip, «Qazaq ádebıeti» gazetinde qyzmet atqarady.

1962 - 1965 jyldar aralyǵynda «Lenınshil Jas» gazetinde bólim meńgerýshisi bolyp istedi.1965-1968 jyldary QazKSR Mádenıet mınıstrliginde,1968-1970 jyldary Keńes armıasynyń qatarynda,1970-1975 jyldary «Qazaqfılm» stýdıasynda bas redaktor,

1975-1984 jyldary Qazaqstan KP OK mádenıet bóliminde nusqaýshy, sektor meńgerýshisi,1984-1986 jyldary QazKSR Mádenıet mınıstriniń orynbasary,1986-1988 jyldary Qazaqstan jazýshylar odaǵy basqarmasynyń 2-shi hatshysy,1989-1990 jyldary QazKSR tarıhı jáne mádenı eskertkishterdi qorǵaý qoǵamy Ortalyq keńesiniń tóralqa tóraǵasy,1990 jyly Qazaqstan KP OK bólim meńgerýshisi.

1991 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Joǵary Keńesiniń Mádenıet, til jáne ultaralyq qatynastardy damytý jónindegi komıtettiń tóraǵasy,1992-1993 jyldary «Egemen Qazaqstan» gazetiniń bas redaktory,1993-1995 jyldary Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik keńesshisi.1994-1995 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń tóraǵasy, 1996-2002 jyldary Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy bolyp istedi.

2002 jyldan bastap Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti Senatynyń depýtaty. Ábish Kekilbaıuly Qazaqstan Joǵarǵy Keńesine eki ret, Májilisine bir ret balamaly negizde depýtat bolyp saılanady.

Ábish Kekilbaıulynyń alǵashqy óleńder jınaǵy «Altyn shýaq» 1962 jyly, «Bir shókim bult» 1965 jyly jaryq kórdi.

Aýyl ómirinen jazylǵan poves, áńgimeler jınaǵy «Dala balladalary» - Ábish Kekilbaıulynyń keń tynysty epık, sýretkerlik bolashaǵyn tanytady. 1974 jyly «Dáýirmen betpe-bet» syn maqalalar jınaǵy, «Bir ýys topyraq», 1979 jyly «Tyraý tyraý tyrnalar», Mańǵystaý túbeginiń ótkeni, búgini, bolashaǵy týraly «Uıqydaǵy arýdyń oıanýy» tarıhı tanymdyq baıan, 1982 jyly «Shyńyraý» povester jınaǵy, 1992-93 jyldary Tańdamaly eki tomdyq, 1995 jyly «Zamanmen suhbat» 1998 jyly «Azattyqtyń aq tańy», pýblısısıkalyq maqalalary, tolǵamdary, 1999 jyly 12 tomdyq shyǵarmalar jınaǵy jaryqqa shyqty.

Ábish Kekilbaıulynyń «Úrker» (1981), «Eleń-alań» (1984) romandary qazaq ádebıetiniń úlken tabysy retinde baǵalanyp, Qazaq KSR Memlekettik syılyǵyn aldy.

2001 jyly shyqqan «Talaıǵy Taraz», 2002 jyly shyqqan «Shandoz» tarıhı taqyrypty ǵylymı dáıekpen, derekpen túsinikti uǵymdy etip jetkizýdiń jańa baǵyt-baǵdaryn belgilep berdi. 2009 jyly «Syr deste» dep atalatyn avtordyń kóp jyldyq oı-tolǵaýlary, esse, estelik, sóılegen sózderiniń 5 tomdyq jınaǵy jaryqqa shyqty. Ábish Kekilbaıulynyń kóptegen shyǵarmalaryTMD halyqtary men shetel tilderine aýdarylǵan. Ol QazSSR Memlekettik syılyǵynyń1986, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń beıbitshilik jáne rýhanı kelisim syılyǵynyń -1995, «Otan» ordenimen -1999, Túrki elderi qaýymdastyǵynyń sheshimimen «Túrki dúnıesine sińirgen eńbegi úshin syılyǵyn» alady. 2003 jyly «Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev» ordenimen marapattaldy. Shandoz» «Ańyzdyń aqyry», «Úrker», «Eleń-Alań», «Kones legendy», «Pleıady - sozvezdıe nadejdy»,«Vspolohı» romandary, «Bir shókim bult», «Kúı», «Báıgetory», «Shyńyraý», «Báseke», «Hansha darıa hıkaıasy», «Qus qanaty», «Bir shoq jıde», «Shetkeri úı» povesteri jaryq kórdi.

K.Gossıdiń - «Týranbıke hanshaıym», A.P.Chehovtyń - «Vaná aǵaı», Valeho Antonıo Býeronyń - «Búgin meıram, búgin toı», Genrık Ibsenniń- «Úreı», L.Darkonyń - «Súıiktim meniń, Elektra!», Ý.Shekspırdiń - «Romeo men Djýletta», Ý.Shekspırdiń -«Korıolan», Ý.Shekspırdiń - «Koról Lır», M.Frıshtiń  «Ǵylym qýǵan Don-Jýan»  shyǵarmalaryn qazaq tiline aýdarǵan.

Marapattary: Qazaqstannyń Eńbek Eri, Otan ordeni, Nazarbaev ordeni, QR táýelsizdigine 10 jyl medali, QR Parlamentine 10 jyl medali, Astana qalasyna 10 jyl medali, Qurmet belgisi ordeni, Dostastyq ordeni, Qazaqstannyń Memlekettik syılyǵynyń ıegeri, Elbasynyń beıbitshilik jáne rýhanı kelisim syılyǵynyń ıegeri (1995 j.), Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Mańǵystaý oblysynyń qurmetti azamaty.

 

 

Qatysty Maqalalar