Osy aptada AQSH dollarynyń teńgege shaqqandaǵy baǵamy taǵy da kóterildi. Keıbir valúta aıyrbastaý oryndarynda dollar 317 teńgeden saýdalanýda. Ulttyq valúta baǵamynyń bulaı quldyraýyna qazaqstan eksporttaıtyn shıkizat baǵasyna qatysty syrtqy faktorlar men salymshylardyń dollarǵa degen suranysy da áser etip otyrǵandaı.
Sarapshylardyń kóbi biraýyzdan teńgeniń quldyraýyna sebep bolatyn jaǵdaılardyń kóp ekenin aıtady.
«Munaı baǵasy barreline 40 dollardan da tómendedi. Tipti, Reseıde bir dollar 70 rúblge teńesti. Onyń ústine, Ulttyq bank valúta naryǵyna aralasyp, teńgeni demeýden bas tartty. Osy úsh faktor negizinen teńge baǵamynyń quldyraýyna áser etýde» deıdi qarjylyq sarapshy Aıvar Baıkenov.
Osy bir aptadaǵy mysyq tabandap 310 teńgeden asqan dollar ósimine qarap otyryp, 320 teńgelik baǵamnyń aýyly da alys emestigin anyq baıqaımyz. Bul kórsetkishke aı sońyna deıin «qol jetkizip» jatsaq tań qalmańyz.
Alaıda, mamandardyń bir toby devalvasıa qarjylyq tyǵyryqtan shyǵýdyń, otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaýdyń tolyqtaı tıimdi joly dep sanamaıdy. Halyk Finance zertteýler departamentiniń dırektory Sábıt Hákimjanovtiń oıynsha, devalvasıany tıimdi qural retinde paıdalanatyn kezeń artta qalǵan jáne teńgeniń búgingi ahýaly dollar baǵamyn Reseı rýbline qarap túzýge baılanysty bolyp otyr.
«Negizi devalvasıa arqyly sheteldik taýarlardyń baǵasyn qymbattatý, sol arqyly otandyq ónimderge suranys arttyrý kózdeldi. Ol sheshim belgili bir ýaqytqa deıin ózekti boldy. Teńgeniń dollarǵa shaqqandaǵy baǵamy 250 teńgege deıingi kezeńde mundaı sheshim aýyrtpalyqsyz boldy. Endigi ýaqytta dollardyń ósýi tek ınflásıanyń artyýyna qyzmet etetin bolady» deıdi Sábıt Hakimjanov.
Sondaı-aq, sarapshy halyqtyń ulttyq valútadan jáne valúta naryǵyn úılestirýshilerden múldem kóńili qalǵanyn aıtady.
«Eger adam qarjy naryǵynan habarsyz bolsa, ol burynǵy bolǵan jaǵdaılar qaıtalanady dep kútedi. Iaǵnı, búgingi ahýalda kópshilik dollar taǵy da qymbattaıdy dep oılaıdy. Sol oımen jınaqtaryn sheteldik valútaǵa aınaldyryp, sol arqyly dollarǵa suranysty arttyryp otyr. Bundaı jaǵdaıǵa sońǵy ýaqytta jıi júrgizilgen devalvasıa kináli. Endi eldiń senimin qaıta ıelený uzaq ta qıyn proses» degen pikirde sarapshy.
Sonymen qatar, Sábıt Hákimjanov teńge baǵamyn kúsheıtýdiń qazirgi jaǵdaıdaǵy múmkin jolyn AQSH dollaryn ýaqytsha qymbattatýdan kóredi.
«Eger dollar 330-350 teńgege deıin qymbattasa, naryqta biraz adam qoldaryndaǵy dollaryn satýǵa ázir bolady. Iaǵnı, erkin júzý saıasaty aıasynda da teńge baǵamyn nyǵaıtýǵa múmkindik bar. Ol úshin biz taǵy bir «valútalyq sharyqtaý» jasaýymyz qajet. Sol kezde dollar baǵamyn túsirýge múmkindik týaryd. Al, osy búgingi baǵamda saqtalyp qalsa, eńbekaqyny ósirý, ınfflásıamen kúres degen problemalar ulǵaıyp ketedi» degen boljam aıtady sarapshy.
Qalaı bolǵanda da sarapshylardyń «teńgege degen senim joǵaldy» degen pikirimen kelispeske amal joq. Ulttyq bank valúta naryǵyna aralasýdan ashyq bas tartty. Bul da shetel valútasy taǵy ósedi deıtin pikirge sebepshi bolýda. Qor naryǵynda munaı barreliniń baǵasy 38 dollarǵa tómendegeni taǵy bar...
Jomart Abdollauly
